MÎT ê zêdetirî salek berî niha li derdora Lazkiye û Ceblehê radarên guhdarîkirinê, alavên ragihandina bêtêl, cîhazên çavdêriya xetê û cîhazên din ên teknolojîk ên nûjen bi cih kiribûn. Herwiha li bajarê Hama zêdetirî sê an çar balafirgehên leşkerî hene ku bi taybetî ji bo operasyonên dronan têne bikar anîn.
Ji ber vê yekê, Wezareta Parastinê ya Hikûmeta Demkî ya Şamê zêdetirî sê firqeyên leşkerî yên girîng û mezin ku bi alavên xwe yên leşkerî yên herî bihêz ve hatine sazkirin, li Hemayê û gundewarên derdora wê bi cih kirine.
Hat piştrastkirin ku li Ras El Besît ya ser bi Lazqiyê ve hêjmarek zêde a noqteyên ser bi Tirkiyê ve hene. Piraniya van noqteyan avahiyên wekî bi navê Hotel li wan hatine kirin lê di hundurê wan de MÎT a Tirk xwe bi cîh kiriye.
Di dîroka 24’ê Kanûna 2025’an de li ser malpera me li ser vê mijarê raporek parvekiribû û têde dabû xuyakirin ku MÎT a Tirk da ku bikaribe bi rengek veşartî xwe bide xuyakirin dibin navê kampanya û şîrketên bazirganiyê kar dike. Wezareta Veguhastin û Binesaziyê ya Tirkiyê, di bin sîwana MÎT’ê de, bi Hikûmeta Demkî ya Şamê re peymanek çêkiriye da ku hevkariya aborî û teknîkî li herêma Lazkiye ya başûrê Sûriyeyê, bi armanca dorpêçkirina binesaziya dîjîtal û torên ragihandinê, xurt bike.
Di warê Telekomunîkasyonê de çend xebat hene:
Li herêmên bakurê Sûriyê ku Tirkiye bandora zêdetir heye, di hin cihan de torên operatorên Tirkiyê hatine bikaranîn an jî bi torên Tirkiyê re hatine girêdan. Di bin navê ku xizmetên telefon û înternet çêtir bibin, MÎT xebatê dide meşandin. Turkcell di dawiya 2025-an de roaminga navneteweyî li Sûriyê çalak kir ku MÎT bi taybetî ji bo rêwiyên di navbera Tirkiye û Sûriyê de hêsanîbunek ava bike.
Hikûmeta Sûriyê di 2025–2026 de projeya mezin a SilkLink ji bo berfirehkirina tora fîber-optîk dest pê kir. Ev proje armanca girêdana Sûriyê bi welatên cîran, di nav wan de Tirkiye jî, heye. Şert û peyman bi şîrketên din re hatine kirin.
Bi vê ve girêdayî her wiha li noqteya bi navê Ras Elbesît a girêdayî Hamayê alavên teknîkî yên çavdêriya hewayî û ya deryayî, bircên Telekominikasyonê yên bi hêz hatine bi cîh kirin. Li gorî ku hatiye piştrast kirin kesên di vî karî de dixebitin piranî ji Tirkiyeyê anîne. Di nav welatiyên Sûriyeyê de, ew kesên ku ji bilî Erebî Tirkî û Îngilîzî dizanin bi piranî di warên teknîkî de xortin nav faaliyetan de cîh digrin.
Li noqteya bi navê Ras Elbesît herwiha derdora wê qadek berfireh ku ji Hotelan pêk tê, qaşo li ser navê saziyên binesaziyê MÎT ev Hotelên mijara gotinê ne bi resmiyetek ne zagonî hemu ji bo xizmeta xwe kirîne. Li ser vî bingehî: li gorî agahiyên piştrast yên di destê me de 150 endamên MÎT a Tirk di xala sereke a di wêneyê jor de hatî destnîşandan hatine bi cîh kirin.
Armancên bingehîn yên vê Noqteya MÎT’ê:
-Komkirina agahiyên leşkerî bi rêya radarên guhdarkirina Telefonan
-Guhdarkirina alavên leşkerî yên weke Bêtêlan, Radyo, Franckansên telefonan
-Keştiyên girêdayî MÎT ê ji perava Sûriyê derbasî xaka Tirkiyê dike
-Berpirs e ku hemû agahiyan derbarê Balafirgeha Himêmîm de kom bike
Projeya SilkLink a Tirkiyê serkêşiya wê dike:
-Avakirina tora fîber-optîk ya modern li seranserê Sûriyê.
-Girêdana Sûriyê bi welatên cîran, di nav wan de Tirkiye, Urdun, Lubnan û Iraq, û bi kabloyên bin deryayê.
-Avakirina navendên daneyan (data centers) û xalan ku kabloyên navneteweyî têne girêdan.
-Veguherandina Sûriyê bo “korîdoreke dîjîtal” di navbera Asya û Ewropayê de, da ku trafîka înternetê ji welêt re derbas bibe.
Di destpêkê de nirxa projeyê li dora 300 milyon dolar hate texmînkirin, lê di sala 2026-an de peymanek mezin hate îmzekirin ku tê de stc Group (şîrketa telekomunîkasyonê ya Erebistana Siûdî) projeyê bi veberhênaneke zêdetir ji 3 milyar riyalê Siûdî (nêzîkî 800 milyon dolar) bi cih bîne. Tora fîber-optîk ya plankirî nêzîkî 4,500 km dirêj dibe.
LI BAJAROKÊ BANYAS RADAREK A TIRKIYÊ
Li bajarokê Banyas ya Perava Sûriyê berê tabûrekî parastina hewayî hebû. Niha di wir de radarekî Tirkiyê têde ye, tevî endamên hêza behrê yên hikûmeta Şamê û sefîneyên ji bo bi hêsanî tevbigerin di behrê de.
Di wir de mûşek nînin, tenê erebeyên radar û bîkap li ser wan 23.5 hene.
Berpirsê vê Noqteyê kesê bi navê Şêx Ebo Omer yê ji parêzgeha Hema ye, di heman demê de mirovê wezîrê parastinê yê Hikûmeta Demkî ya Şamê ye.
Ev firqe firqeyên el-Emşat û el-Hemzat, firqeya el-Xetab, firqeya 76’an û firqeyên 82’an û 86’an dihewîne.
Li Cebleh û deverên derdora Laziqiyê ku ev amûr lê ne, Tirkan dizanibûn ku beşa navneteweyî rê nade wan ku li herêmên peravê û Laziqiyê navendeke bihêz ji bo guhdarîkirin, pisporiya leşkerî û rêveberiya şer ava bikin. Ji ber vê yekê, wan ev mesele veguheztin Hamayê û gundewarê Hamayê. Hema, wekî tê gotin, ji hêla stratejîk û cografîk ve kelehek û xalek girîng a hevsengiyê ye di belavkirina plansaziya leşkerî û teknîkî de li seranserê cografyaya Sûriyeyê.
Hebûna hêmanên îstîxbarata Tirkiyê li herêmê heye, wekî ku me behs kir, hebûna yekîneyên leşkerî yên bihêz li gundewarên Hemayê û Humsê, bi taybetî yekîneya Ebû Husên el-Emşa û yekîneya el-Xetab, ji ber ku van yekîneyan ji hêla Tirkan ve têne birêvebirin. Pisporên Tirk li baregehên van yekîneyan hene, plan, stratejî, perwerde û heta mûçeyên wan ji aliyê dewleta Tirk ve tê dayîn.
Li Hemayê ti otêlên din ên bi kalîte û kapasîteya wekhev nînin; otêlên mayî pola sêyemîn û çaremîn, ew hejmareke diyarkirî ji bo mirovan digire, lê di bingeh de ew ji bo hin bazirganên heywanan û otomobîlan û yên wekî wan xaniyek bêhnvedanê ye. Lêbelê, wekî otêlek stratejîk û cîhek ewle ji bo kirina karsaziyê û çalakiyên bi vî rengî, Otêla Afamia otêla pola yekem a vê parêzgehê ye.
VEGUHESTINA OTELA AFAMIA JI BO NAVENDA OPERASYONÊN MÎT A TIRK
Otêla Afamiya li Hemayê wekî avahî ji aliyê rejîma berê ya Esed ve hatibû çêkirin. Ew wekî otêlek pola yekem tê hesibandin û berê di bin kontrola Wezareta Tûrîzmê ya Sûriyeyê de bû.
Çend xalên sereke ku MÎT li ser kar dike wihane:
-Otêla Afamia El-Şam li Hemayê ji aliyê MÎT ve wekî baregeheke operasyonel û ji bo pisporên teknolojiya ragihandinê tê bikaranîn. Di Nûçe Analîza me ya di 22ê Hezîrana 2026an de hat weşandin de, hat gotin ku qata sêyemîn a otêlê ji bo çalakiyên MÎTê hatiye veqetandin.
-Hêjmara zelal ku hatiye ber destê me heşt pisporên teknîka ragihandinê li wir dixebitin.
-Yê herî navdar di nav wan de ajanekî MÎT ê yê bi navê kod Ebu Murad Qereyîlî ye.
-Kesê fermî yê bi navê kod Ebu Murad pisporê bernamekirina teknîkî ya leşkerî ye.
-Ev koma MÎT’ê rasterast bi navenda guhdarîkirin û ragihandinê ya li herêma Cîb a Hamayê ve girêdayî ye.
-Komek a lênêrîn û tamîrkirinê ji bo torên ragihandinê heye.
-Bi saya vê, ew dikarin trafîka ragihandinê li seranserê qadeke erdnîgarî ya fireh, ji navenda bajarê Hamayê ber bi rojhilat ve heta Çiyayê Zên El-Abidîn (Qemhan) bişopînin.
ÇEND ARMANCÊN ÎSRAÎLÊ LI PERAVA SÛRIYÊ
-Armanca sereke ya ewlehiyê ya Îsraîl ew e ku Hizbullah û Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) nikaribin li Sûriyê bingehên leşkerî yên bihêz ava bikin.
-Ji ber vê yekê gelek caran êrişên asmanî li cihên ku dibêje çek an hêzên têkildar bi Îranê lê ne, dike.
-Dixwaze sînorê xwe, bi taybetî li herêma Golanê, ewle biparêze.
-Perav ji bo bazirganî, bendavan û gihîştina deryayê girîng e.
-Gelek welat, di nav wan de Tirkiye û Îsraîl, bi awayekî neyekser alaqedar in ku ka kî li wê herêmê bandor heye.
Di dawiya 2025 û destpêka 2026 de gelek raporên medyayê, bi navgîniya çavkaniyên îstixbaratî, gotin ku Tirkiye dixwaze radarên xwe li Sûriyê bi cih bike da ku tevgera balafirên Îsraîl bişopîne.
Di heman demê de:
Li Balafirgeha Navneteweyî ya Şamê, Tirkiye pergala radarê HTRS-100 ya çavdêriya trafîka hewayî xistiye xizmetê. Tirkiyê bi hinceta ev balefirgeh ji bo ewlehiya balafirgehê û trafîka sivîl e, lê hin analîstên Îsraîl dibêjin ku ev dikare ji agahiyên li ser tevgera balafiran hatiye avakirin.
PERGALA HTRS
Di Çileya 2026’an de Tirkiye ragihand ku pergala radarê HTRS-100 ya ku ji aliyê ASELSAN ve hatî çêkirin, li Balafirgeha Navneteweyî ya Şamê sazkiriye da ku ewlehiya firînê baştir bike.
Pergal HTRS-100 xwedî van taybetmendiyên serekeye:
-Primary Surveillance Radar (PSR): Bi şopandina pêlên radarê, balafiran dîtin û şopandin, her çend transponderê wan neçalak be.
-Secondary Surveillance Radar (SSR): Bi transponderên balafiran re têkilî datîne, nasname û agahiyên firînê distîne.
-Pergal ji bo şert û mercên dijwar (baran, qeşa hewayê, tevliheviya radarê) algorîtmayên taybet bikar tîne.
-Li gorî agahiyên ku hatine weşandin, dikare bi moda cûda qada nêzîkî 185 km (100 nautical miles) ve bişopîne.
Armanc jê ew e ku;
Her çendî ev pergala radara sivîl e ku tenê ji bo rêvebirina trafîka hewayî û ewlehiya firînan hatiye saz kirin lê Tirkiye bi rêya MÎT’ê xwe dighîne piranî belge û karên ewlehiya parastinê.
Aras ŞAHO
