Dema tê gotin şer piranî hişê mirovan diçe ser dengên çek, teqîn û qadên şer. Lê dem guheriye. Şer êdî ne tenê li ser erdê tê kirin; ew di hişê mirovan de tê kirin. Di cihê guleyan de peyv, di cihê tang û topan şaşeyê televizyonan û di cihê eniyan jî hişmendî girtin e. Lê bila kes nexabe: şer hîn neqediyaye. Ew tenê bêtir zêde nayê dîtin, bêtir xapînok û kûrtir bûye.
Îro, ji bo têkbirina gelekî, her tim ne hewceyî artêşan e. Ji ber ku rêya herî bilez a şikandina berxwedana gel qelskirina îradeya wan e. Û îrade bi hêsanî di hişê mirovan de tê sazkirin û şikandin. Ji ber vê yekê çeka herî bihêz a serdema me êdî ji çekan nayê; ew ji medyayê, têgihîştinê û manîpulekirina wateyê tê.
Rastî êdî wekî ku heye nayê pêşkêş kirin. Ew perçe perçe, xirabkirî û berevajî ye. Bûyerek diqewime, lê ka ew bûyer çawa tê famkirin û hîskirin ji hêla yên din ve hatiye destnîşankirin. Mirov ne rastiyan êdî tiştên ji wan re tê nîşandan dihesibîne. Vaye tam li vir esas şer dest pê dike.
Ev şer ne tank û ne jî cepheyek xuya heye. Lê ew e ku herî zêde wêran dike. Ji ber ku ev şer naqîre; ew bêdeng tê. Pêşî, ew tovek gumanê di dilê mirovan de diçîne. Paşê ew baweriya wan dişkîne. Paşê ew dikeve navbera wan û hêviyê. Û di dawiyê de, ew vê hevokê di guhê wan de diçipîne: “Hemû tişt pûç e… tiştek naguhere.” Di wê gavê de, şer tê qezenckirin. Ji ber ku êdî hewcedariya çekan tune. Civatek ku îradeya wê hatiye şikandin dest bi hilweşandina xwe dike. Ev têkçûna herî xeternak e: têkçûnek ku ji hundur dest pê dike, ne ji derve.
Medya di vî şerî de amûra herî bihêz e. Ji ber ku ew ne tenê nûçeyan radigihîne; ew hestan hildiberîne, tirsê belav dike û rêwerzan diyar dike. Sernavek, wêneyek, hevokek… carinan ji guleyekê kûrtir diçe. Ji ber ku guleyek li laş dixe, lê medya li hiş dixe. Civatek ku hişê wê hatiye girtin, dev ji xwe berdide.
Îro, qada şer a rastîn nayê dîtin. Ew li gorî baweriya mirovan, tiştên ku ew wekî gengaz dibînin û tiştên ku ew ne gengaz dibînin tê meşandin. Ger ji civakekê re bi berdewamî têkçûn were gotin, piştî demekê ew ê dest pê bike ku wekî ku bi rastî têk çûbe bijî. Ger tirs bi berdewamî çêbibe, mirov dê bi îhtîmalek piçûk vekişin. Û şer dê berî ku dest pê bike jî biqede.
Lê ev çîrok ne tenê yek rû ye. Heman medya dikare bibe amûrek derewan û her weha dengê rastiyê. Heman hiş dikare were manîpulekirin û her weha şiyar bibe. Her tişt li vir dest pê dike: hişê pirsyar. Ji ber ku kesek pirsyar dike bi hêsanî teslîm nabe, bi hêsanî nayê manîpulekirin û bi hêsanî ji bîr nake.
Rastî bi serê xwe xuya nabe. Divê were lêgerîn, şopandin. Divê her peyvek ku tê bihîstin, her wêneyek ku tê dîtin, her “rastî” ku ji me re tê pêşkêş kirin were pirsîn. Ji ber ku îro xetera herî mezin ne hêza derewan e; ew terikandina rastiyê ye bêyî ku were pirsîn.
Hêza gel ne di çekên wî de ye, lê di pabendbûna wî ya bi rastiyê de ye. Eger civakek bikaribe di navbera rast û xelet de cudahî bike, ew ê di şert û mercên herî dijwar de jî bijî. Lê eger ev girêdan bişkê, tewra avahiya herî xurt jî dê ji hundir ve hilweşe.
Ji ber vê yekê îro berxwedana herî mezin ne bi çekan, lê bi hişmendiyê tê kirin. Parastina rastiyê êdî ramanek nîne; ew meseleyek hebûnê ye.
Şer guheriye… lê armanc neguheriye. Ew hîn jî heman tiştî dixwazin: îradeya we.
Lê bila ew vê yekê ji bîr nekin:
Ew gelê ku îradeya xwe diparêze têk naçe.
Ahmet AĞAÇ
