Hewildanên dewleta Tirk ku li herêmên dagirkirî yên wek Efrîn û Serêkaniyê sîstema cerdevantiyê avabike, di nûçeya me ya Lêkolîn.org ku bi sernavê “MÎT, Sîstema Cerdevaniyê Tîne Serêkaniyê” de bi awayek vekirî hatiye ravekirin. Di vê nuçeyê de, dewleta Tirk gelên li herêmên dagirkirî, bi taybetî jî Kurdan, li gor berjewendiyê xwe bi çek dike û hêzek ya wekîl avadike, hatibû eşkerekirin. Li gor agahiyên nû yên hatî bidestxistin tê fêmkirin ku, ev hewildan li Efrîn’ê xûrtir bûye û di bin serokatiya navên wek Mesûd Betal de bi awayekî sîstematîk pêş dikeve.
Li gorî agahiyên ku ji çavkaniyên pêbawer hatî bidestxistin, Mesud Betal, ku di nav HTŞ de berpirsyarek e, li gorî rêbernameyên MÎT’ê dest bi çalakiyên avakirina tabûreke Kurd li Efrîn’ê kiriye. Betal, bi serokên malbat û kesayetiyên gûndên Efrînê re hevdîtina çêkir û bi teşwîqên aborî hewildide ku çêkerên herêmî yên wek eşîra Dîdan bigre aliyê xwe. Milên vê eşîretê di serî de li herêmên Efrîn, Ezaz, Til Eran û Til Hasil belav bûye. Armanca vê tabûrê, avakirina hêzeke Kurdî ya çekdar e ku li gorî perspektîfên MÎT’ê bixebite û paralelê komên çeteyên heyî (wek Ebû Emşa, Hamzat û hwd) tevger bike.
Çalakiyên qirêj ên bi ENKS re hevpeymaniyê tên meşandin, her çend bahaneya wan “koçberan vegerînin” be jî, armanca wan a rastîn, rê li ber ketina partî û hêzên Kurd ên dijber li Efrînê girtin û demografîya herêmê li gorî dagirkeriya Tirk guhertin e.
Navên sereke yên ku di avakirina sîstema cerdevaniyê ya li Efrînê de cih digirin ev in:
-Mesud Betal: Di nav HTŞ’ê de berpirsyarek e û ji eslê xwe Kurd e. Bi fermanên MÎT’ê, li Efrînê tabûreke Kurdî ava dike û bi serokên herêmî re hevdîtinan çêdike.
-Ebu Ducane El-Kurdî, navê wî yê rast Şadî Mîşo ye. Ji gundê Tiwîs yê navçeya Exterîn a bajarê Ezazê ye. Berê di nav çeteyê DAİŞ, El-Hamzat, Lîwa Siqûr El-Ekrad û Ehrar El-Şam de çalak bûye. Di nav çeteyên Ehrar El-Şam de berpirsê xalên qontrolê ya di navbera bajarên Bab û Cerablûs’ê de bû. Niha li Efrîn’ê ye.
-Azad Mîr’î El-Şabû, Alîkarê Ebû Dûcane El-Kurdî ye û di avakirina tabûra Kurdî de cih digire. Ji bajarokê Til Eranê ye û berpirsê tabûra Azadî Kurdî ye ku girêdayî çeteyên Efrîn’ê ye.
-Ela Mustafa: Bijîşkek ji Kobanê ye û di navbera Azad û MÎT’ê de koordînasyonê dike. Niha di navbera Efrîn, Minbic, Ezaz, Til Eran û Dîlok’ê tevger dike.
-Muhammed Abdo Elî: Sala 1961’an de ji dayîk bûye û ji eşîra Dîdan a Efrînê ye.
-Nebîh Musa El-Tah nasnav Ebû Saleh; ji gûndê El-Baroz yê navçeya exterîn a bajarê Ezaz’ê ye û şêxê eşîra Dîdan a li Ezaz û Efrînê ye. Her wiha di bazirganiya maddeyên hişbir de jî çalak e. Ew kesê ku çeteya Siqûr El-Ekrad a El-Hamzat’ê li Efrîn’ê avakiriye. Bi birayê xwe Welîd re, ji bo tabûra nû ya Ketîbeya Azadî, Ketîbeya Selah El-Dîn û Lîwa Siqûr El-Kurd endaman kom dike. Her wiha ji gelê Êzîdî yê Qestel Cindo û tabûra Zilfan a li Til Eran û Efrînê jî endaman kom kiriye.
STRATEJİYA MÎT’Ê Û ROLA ENKS’Ê
Wekî ku di gelek nûçe û analîzên me yên berê de jî me dabû diyarkirin, MÎT bi navgîniya ENKS’ê xebatên sîxurtiyê berdewam dike. Li gorî agahiyên ku me li jor behs kir, ev hevkariya di navbera MÎT û ENKS’ê de li Efrîn’ê zêdetir kûr bûye. Mînak, tê zanîn ku endamê ENKS’ê Mihemed Îbîş, nêzîkî nexweşxaneya kevn a Dêrsim a li navenda Efrîn’ê, bi alîkariya MÎT’ê 50 kesan perwerde dike. Di van perwerdeyan de dersên îstîxbarat û zimanê laş tê dayîn, bi taybetî ciwanên di navbera 14-20 salî de bi teşwîqên aborî tên kişandina torên MÎT’ê.
Di vê çarçoveyê de, armanca sîstema cerdevaniyê ya MÎT’ê li Efrîn û Serêkaniyê, bi perçekirina gelê Kurd, li Bakûrê Kurdistan’ê li dijî Tevgera Azadiyê û li Rojava jî li dijî Rêveberiya Xweser a Bakûr-Rojhilat’ê Sûriye yê hêzekê kontra avakirin û polîtîqayên dagirkeriyê rewa kirin e. Ev plan, beşek ji stratejiya dewleta Tirk e ku qontrolê xwe li herêmên dagirkirî xurt bike û Rêveberiya Xweser lewaz bike. Ev sîstem, ji salên 1980’î vir ve li Bakurê Kurdistanê hatiye pêkanîn û li ser modêla cerdevaniyê ya gundan hatiye avakirin. Armanca vê polîtîkaya qirêj li Bakûr’ê Kurdistan’ê, parçekirina gelê herêmî û avakirina hêzeke kontra li dijî tevgera azadiya Kurdî bû, da ku dagirkeriyê rewa bikin.
Di çarçoveya heman polîtîkayê de, MÎT ji bo van çalakiyan bi çêkerên wek KDP û ENKS’ê re hevkariyê dike, li gor agahiyên hatî bi destxistin, bi taybetî jî ENKS’ê bi fermanên MÎT’ê di xebatên sîxûrkirin û rêxistinkirinê de rolek çalak dilîze.
Militan RÊHAT
