Hikûmeta Demkî ya Colanî ya ne rewa ye ku piştî hilweşîna rejîma Esed li Sûriyeyê hat ser desthilatê, kaos û krîza li herêmê kûrtir dike. Dewleta Tirk a dagirker ku hewl dide avahiyek paralel bi HTŞ-ê re ava bike ku hem li qada navneteweyî û hem jî di nav gelê herêmî de nekariye rewatiyê bi dest bixe, tê gotin ku bi rêya MÎT’ê li Humsê kampên perwerdeyê ji bo çeteyên cîhadîst ava kiriye.
Li gorî agahiyên ku Lekolin.org bi dest xistiye, şandeyek Tirkiyeyê ku ji rayedarên MÎT’ê û efserên artêşê pêk dihat di 28’ê Tebaxa 2025’an de çû Humsê. Ev şande bi komek ji berpirsiyarên HTŞ’ê ku piraniya wan ji endamên Wezareta Parastinê û îstîxbaratê yên ku di her mijarî de li gor talîmatên MÎT’ê tevdigerin pêk dihat, civîn çêkir.
Di hevdîtinan de, hat hînbûn ku komên cîhadîst ên radîkal, bi piranî welatiyên biyanî dê werin komkirin û perwerdehiya leşkerî bidin wan û biryar hat dayîn ku kampên perwerdeyê werin avakirin. Piştî civînê, şandeya Tirkiyeyê, digel şandeya HTŞê, ji bo vekolîna li cihê bûyerê serdana Koleja Leşkerî ya li Humsê û koleja ku perwerdehiya çekên zirxî lê dihat dayîn kirin.
Li gorî agahiyên ku ji çavkaniyên pêbawer hatine wergirtin, komên DAIŞ’ê yên cîhadîst ên ku niha li kampên li bajarokê Sarmada navçeya Harim a parêzgeha Îdlib a Sûriyeyê hatine avakirin, dê bînin van deveran û werin bicihkirin.
PERWERDEHIYA LEŞKERÎ JI ALIYÊ EFSERÊN ARTÊŞ Û MÎT A DEWLETA TIRK VE BÊN DAYÎN
Hat hînbûn ku dewleta Tirk ku bi salan e DAIŞ’ê li Sûriyeyê fînanse û perwerde kiriye, dê li van her du navendên li Humsê ku wekî kolejên leşkerî têne bikar anîn, ji bo 33 efserên artêşa Tirk û 8 efserên îstîxbarata Tirk, digel fermandarên çeteya “Bozkurtlar (Gurên Boz)” perwerdehiya leşkerî bibîne. Di perwerdeyê de dê teknîkên sabotaj, kuştin û êrîşên xwekujî werin fêrkirin.
Li gorî raporan, ev her du navend dê bi alavên leşkerî yên taybetî ji bo perwerdehiya efser û leşkeran werin stendin û dê wekî navendên perwerdehiyê ji bo cîhadîstên Îslamî yên radîkal xizmet bikin. Tê ragihandin ku ev çeteyên DAIŞ’ê yên cîhadîst tenê êrîşên ku ji hêla MÎT’ê ve têne xwestin pêk bînin. Di nav cîhadîstên ku ji van her du navendan re hatine veguhastin de endamên Huras al-Din hene ku ji Çembera Ewlehiyê ya Şamê derxistine û 9 serçeteyên payebilind ên berê yên DAIŞ’ê hene. Hin ji çeteyên ku ji navenda Şamê anîne dê ji bo Koleja Çekên Zirxî werin veguhastin, hinên din jî dê li Çembera Ewlehiyê ya Şamê bimînin.
ÎSRAÎLÊ HEYA NIHA BI ÊRÎŞAN BERSIVA HEWILDANÊN DEWLETA TIRK LI SÛRIYÊ DA
Ji destpêka sala 2025’an vir ve, dewleta Tirk çalakiyên leşkerî û siyasî yên dijwar dimeşîne ku armanc dike li gelek herêmên Sûriyeyê baregehên leşkerî ava bike. Malpera me, lekolin.org, di Dosyaya Taybet a 24’ê Adara 2025an de, cihên rastîn ên deverên ku dewleta Tirk dê lê bicîh bibe û hûrguliyên armancên ku ew ê van deveran ji bo wan bikar bîne eşkere kir. Di Analîza Nûçeyan a me de ku di 16ê Adarê de li ser malpera me hate weşandin, hate gotin ku dewleta Tirk bi HTŞê re planên nû pêş dixe da ku ji derfet û valahiyên li herêma Sûriyeyê sûd werbigire. Yek ji planên sereke avakirina baregeheke leşkerî li nêzîkî T-4 (Baregeha Hewayî ya Tiyasê) bû.
Artêşa Îsraîlê, ji ber ku avakirina baregeheke Tirkiyeyê li Sûriyeyê wekî gefek dît, di şeva 2ê Nîsanê de bi balafirên şer bombebaranên dijwar da destpêkirin, gelek baregehên leşkerî û baregehên hewayî yên navendî yên rejîma Sûriyeyê ya berê li Şam, Hema, Hums û Derayê hedef girtin, û bi vî awayî derbeyek mezin li planên berfirehbûnê yên dewleta Tirkiyeyê li Sûriyeyê dan. T4 (Baregeha Hewayî ya Leşkerî ya Tiyasê), li nêzîkî Humsê ku Tirkiye plan dikir ku lê bi cih bibe, jî hedef hat girtin.
Piştî êrîşan, rayedarekî payebilind ê Îsraîlê ji The Jerusalem Post re axivî û got ku armanca sereke ya van êrîşan “şandina peyamekê ji Tirkiyeyê re” bû. Karbidest destnîşan kir ku peyam ev bû, “Li Sûriyeyê baregeheke leşkerî ava nekin û mudaxeleyî çalakiyên Îsraîlê li ezmanên li jor welêt nekin.”
Her çend dewleta Tirk bi avakirina baregehekê têr nebûye û amadekariyên xwe yên ji bo fînansekirin û perwerdekirina komên cîhadîst ên radîkal li Sûriyeyê zêde kiriye jî, hîn nayê zanîn ka Îsraîl, ku ji DYA û Brîtanyayê agahiyên li ser cihên weha werdigire, dê navendên navborî hedef bigire an na?
