Tiştê ku îro li Sûriyê diqewime ne jihevketinek demkî an şaşiyên takekesî ye, lê encama rasterast a zihniyeteke desthilatdar e ku rastiya mutleq di xwe de û xetereyek mayînde di civakê de dibîne. Zihniyeteke ku cihêrengiyê nas nake, hesasiyetên neteweyî, olî û mezhebî fam nake û di cudahîyan de tenê serhildanek dibîne ku divê were tepeserkirin.
DEWLETEKÎ KU BIN BANÊ OLÎ Û CIVAKEK LI GOR STANDARDÊN XWE HATINE PARÇEKIRIN
Rejîma heyî ketiye rewşek ku bi kincek olî ya oldartiya ku ne li gor Sûriyê ye. Ev cilê teng ku bi zorê li ser laşek neteweyî ya cihêreng tê ferzkirin, li şûna ahengiyê perçebûnê tîne. Li vir, dewlet ne wekî saziyek berfireh, lê wekî civatek îdeolojîk tê birêvebirin ku Sûrîyan dike du kamp:
Yan wê îteat bike … an jî tu dijmin e.
Ev rejîm ne bi qanûnê, lê bi dabeşkirinê hukum dike:
Ger ew ne bi me re bin, ew li dijî me ne. Yên ku guhdarî nakin li derve ne… yên ku dijberî dikin ji hemwelatîbûna xwe û carinan jî ji mirovahiya xwe têne bêparkirin. Ev zîhniyet li ser şîrovekirineke tekfîrî (derxistina ji civakê) ya siyasetê hatiye avakirin ku metnên olî yên ji çarçovê dûr bikar tîne da ku dûrxistin û tundûtûjiyê rewa bike û her kesê ku red dike teslîm bibe wekî “kafir”, “serhildêr”, an “xetereke ku divê were rakirin” dibîne.
GOTÛBÊJA ÎTEATÊ: ÎLANA MIRINA DEWLETÊ
Dema ku serokê rejîmê, el-Colanî (Ehmed el-Şer’a), li Mizgefta Emewiyan got: “Ey Sûrî, heta ku ez di derbarê we de guh bidim Xwedê, guh bidin min,” ev ne axaftinek siyasî ye, lê belê daxuyaniyek fermî ya dawiya dewletê û destpêka desthilatdariyek li ser bingeha guhdana kor e. Ev axaftin cih ji bo destûr, hesabpirsîn an mafê nerazîbûnê nahêle. Hukumdar xwe wekî parêzvanê ol, hêz û çarenûsê bi cih dike û daxwaz dike ku nifûsek westiyayî hişê xwe di berdêla “guhdariyê” de radest bike. Ev formula despotîzmê ye ku bi pîroziyê veşartiye.
HERÊMA PERAVÊ: DI BIN NAVÊ EWLEHIYÊ DE CEZAKIRINA TOMARÎ
Tiştê ku li herêma peravê ya Sûriyê diqewime ne “tedbîrek ewlehiyê” ye, lê siyasetek cezakirina tomarî ku ji hêla guman û zihniyetek tolhildanê ve tê ajotin. Herêmên ku bi hev re tên tawanbarkirin, bi darê zorê tên tepeserkirin û ne wekî deverên ku bên hembêzkirin, lê wekî deverên ku bên bindestkirin tên dîtin.
SUWEYDA: RÛMET BI TAWANBARKIRINA XIYANETÊ HAT PÊŞWAZÎKIRIN
Li Suweydayê, xelk ji bo daxwaza rûmet û mafên xwe derketin kolanan, lê rastî paşguhkirin, tawanbarkirina bi xiyanetê û dorpêçkirina siyasî hatin. Ji ber ku rejîm daxwazek şaristanî ya li derveyî mantiqa îtaetê fam nake, her dengek azad tavilê wekî gef tê dabeşkirin.
BAKUR Û ROJHELATÊ SÛRIYEYÊ: NASNAMEYEK A JI SIYASETÊ TÊ REDKIRIN
Di derbarê Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê de, rejîm wê ne wekî gelekî-civakek ku were naskirin, lê wekî erdnîgariyek ku were şikandin dibîne. Înkarkirina hebûna siyasî ya Kurdan û pêkhateyên din ne polîtîkayek dewletê ye, lê kiryarek dijminatiyê li hember nasnameyê ye ku ji zihniyetek derdikeve ku cihêrengiyê tenê wekî gef dibîne.
ŞÊXMEQSÛD Û EŞREFÎYE: BIRÇÎBÛNÊ WEK ÇEKEK TÊ BIKARANÎN
Dorpêçkirina taxên Şêxmeqsûd û Eşrefiye ne bûyerek leşkerî ye, lê sûcek siyasî ye ku hemî hêmanên wê temam bûne. Bi kar anîna nan û dermanan wekî çekan ji bo bindestkirina mirovan daxuyaniyek eşkere ye ku hikûmet ne gelekî birêve dibe, lê wan ceza dike.
Bombekirina Dêra Duveyla: Fêkiyê Jehrî yê Gotara Nefretê
Bombekirina Dêra Duveyla ne bûyerek tenê ye. Ew encama xwezayî ya gotarekê ye ku civakê ji hêla olî ve parçe dike û dûrxistin û derxistinê normalîze dike. Dema ku dewlet wekî civatek “bawermendan” tê xuyakirin ku bi “yên din” re rû bi rû ye, hedefgirtina kêmneteweyan dibe encamek neçar.
ENCAM: PIRSGRÊK NE DI ERDNÎGARIYE DE YE, DI HIŞMENDÎ DE YE
Ji peravê heta Suweydayê, ji Şêx Meqsûdê heta Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, sûc dubare dibin ji ber ku hişmendî heman e: hişmendiyek ku ne bi Sûriyeyê, lê bi projeya xwe ya taybet bawer dike.
Bêyî şikandina vê hişmendiya tasfiye û dervehiştinê ya li Sûriyeyê, em ê şêweyek hikûmetê tune be ku mafên wekhev dihewîne, ne dewletek îtaetê; hikûmetek exlaqî-siyasî û qanûnî, ne dewletek fetwayê; Bêyî avakirina şêweyekî hikûmetê ku hemû Sûrîyan nas bike, ne ku hilbijêre kî hêjayî jiyanê be, çareserî çênabe.
Û di bin siya vê zîhniyetê de, her axaftina li ser aramiyê ji xeyaleke medyayî ya ku berdewamiya hilweşînê vedişêre wêdetir tiştek nîne.
Ekrem BEREKAT
