NAVENDA NÛÇEYAN-Dewleta tirk, bi pêngava Karabaxê re dixwaze hem di bakurê Îranê de eniyekê veke, hem jî nifûsa Azerî ya di Îranê de bixe nav tevgerê.
Herêma bi nîqaş Karabax a di navbêra Ermenîstan û Azerbaycanê de ku di 27’ê îlonê de bi israra dewleta tirk pêvçûn destpê kiribû, bi hemû dijwariya xwe didom e.
Ev pirsgirêka Karabax ku di navbêra her du welatan de ji salên 1980’an ve destpê kir û piştî belavbûna Sowyeta Rûsya re jî her du welatan li ser vê heremî dawa maf dikirin, her çiqas ne nû be jî, piştî demek dirêj hê tiştek li holê tunebû bi israr û davdana dewleta tirk an go hikumeta AKP-MHP’ê re careke din pêvçûn destpê kir.
Tirkiyeya ku bi îdeaya Turanîzmê ye ji ber pirsgirêkên di Sûriyê de bi Rusya re ketiye nav nakokiyan dixwaze berê wê bide Qafkasyayê û pê bide mijûlkirin û jibilî vê ji ber ku ev herêm li ser xeta enerjiyê ango petrol û xazê ye. Ev pirsgirêk li cihekê mijara Îranê jî wek pirsgirêka bingehîn li holê disekine.
BI ÎDEAYA TURANÎZMÊ DEWLETA TIRK Û GELÊ AZERÎ
Li pişt perdeya mijara Karabaxê dibe ku îdeaya Turanîzmê, dijminatiya Ermenî, xwesteka li ser xetên enerjiyê serwer bibin an jî bala Rûsyayê ji ser Rojhilata Navîn bide ser herêma Qafkasyayê. Lê di sereke armancê de dewleta tirk dixwaze di ser Azeriyan ên ku piranî di Bakurê Îranê de ne hem di bakurê Îranê de eniyek veke hem jî nifûsa Azerî ya di Îranê de bixe nav tevgerê.
Sedema vê jî ew e ku dewleta tirk dizane ku Amerîka dê zêde dengê xwe dernexe û dewletên navneteweyî yên din ku dengê xwe jî derbixin dê di ser Amerîka de wan bêdeng bike. Jixwe ji roja 27’ê îlonê ku êrîşên li ser Karabaxê hatî destpêkirin û şûnde ne Amerîka, ne Yekîtiya Ewropa û ne jî Neteweyên Yekbûyî bertekek cidî raber nekirin.
Gelê Ermen ên ku di arefeya Yekemîn Şerê Cîhanê di sala 1915’an de ji aliyê tirkan ve bi qirkirinê re rû bi rû mabû, niha dewleta tirk bi hemû sazî û tezgehên girêdayên artêşa xwe, balafirên şer, balafirên keşfê û bi komên çete yên cîhadkar ên ji Sûriyê hatine şandin, êrîşek dijwar daye destpêkirin û dinya li hember vê dîsa bêdeng e.
DI ÊRÎŞA DEWLETA TIRK DE HEYIYA ÎRANÊ ÇI YE?
Karabax cîranê sînorê bakûrê Îranê ye, li Îranê jî nifûsa Azeriyan li gor serjimêriya 2015’an nêzî 13 milyon kes in. Hem li Baku ya Azerbaycanê baregehên îstîxbaratî yên CIA û MOSSAD hene, ji aliyekê ve jî dewleta tirk ji Sûriyeyê gelek endamên çete yên cîhadkar aniye sînorê sifir a bakurê Îranê. Gelo Amerîka û Îsraîl ji nêz ve vî heremî naşopîn e? Her du dewlet jî armanca dewleta tirk a dixwaze çi bike dizanin. Yanî dewleta tirk dixwaze nifusa Azeriyan bi ser rejîma Îranê ve sor bike.
Bêguman ev hewildan heya niha kêm be jî di nav Azeriyên Îranê de reaksiyonek çêkir. Îran a ku ji başûrê rojhilat ve ji Pakîstan a Belûcîstanê, ji aliyê kendavê ve jî Erebên Sûnî yên li Ahwazê û di rojava de jî bi Iraqê bi hin pêkateyên cuda ve tê xwestin were dorpêçkirin. Di bakur de jî dewleta tirk li ser hişmendiya Turancitiyê ya Azeriyan bixe tevgerê.
Dema mirov li vê reaksiyona Azeriyan binêre ne bi pêngava Karabaxê destpê kiriye, xuyaye ku di encama xebatek û rêxistinkirinek demdirêjî de derketiye.
Ev xebat û rêxistinkirinê ya li qadê ji dewleta tirk ne bi serbixwe ye, bêguman di dîrokê de dewleta tirk di nav welatên cîran de pêkateyên mezhebî û kêman xistina nav tevgerê pir heye. Li Sûriyeyê Birayên Misliman, li Iraqê Tirkmenan, eşîrên sûnî û hin pêkateyên cuda razemeniyê dike û xuyaye ku niha jî di bakurê Îranê Urmiye, Erdebîl, Zencan û Tebrîzê jî ya Azeriyan dixwaze bixe nav tevgerê.
Jixwe çewa êrîşa Karabaxê destpê kir, li ser navê miliyetperestiyê li gelek herêmên Îranê Azerî daketin kolanan û li dijî rejîma Îranê xwepêşandan lidarxistin. Rejîma Îranê ku heya niha bi dizî be jî piştevaniya Ermenîstanê dikir, ji bo neyê leyistika sorkirina dewleta tirk, bi daxuyaniyên cur be cûr xwest van xwepêşandanan aş bike. Di serî de serokê ruhanî ya Îranê Elî Hamaney, nûnerên rojhilat û rojavayê Azerbaycanê, Zencanê û Erdebîlê daxuyaniyan dan û gotin “Li gor qeneata Îranê, Karabax aîdê Azerbaycanê ye, di bin dagirkeriyê de ye û divê radestê Azerbaycanê were kirin”.
Ev alozî her wê wisa dom bike an na nayê zanîn lê, hewildana dewleta tirk a ku rola “Darikê gebolê” girtiye ser xwe, ji bo tevlîheviya di Îranê dê bidomîn e.
Navenda Lêkolînên Stratejîk A Kurdistanê
