Hişmendiya dewleta Tirk a ku hamaset û feraseta wê ya bingehîn e, her tim wekî berê dîsa li ser sehneyê ye. Bi peymana 10’ê Adarê re, li qada Sûriyê bi rastî ketiye serdemek nû. Ev peymana ku armanca wê entegrasyona demokratîk e, bi demê re bûye avahiyek tevlihev û wekî qutiya Pandorayê ye. Di pêvajoyê de, hewildanên aliyan ku çend caran bicivin hebûn jî, ev hevdîtin bi tevgerên HTŞ’ê yên ku hêza wê zêde dikin encam bûn. Nîqaş li kulîsên Şamê bi sînorkirî man, ji erêkirina dewleta Tirk derbas nebûn û di dawiyê de bi zorê gihîştin vê nuqteyê. Tirkiye ku zirara herî mezin li cîranên xwe kiriye, bi komên paramîlîter û bêîstîqrar ên wekî Artêşa Azad a Sûriyê (ÖSO) hewl da ku li ser Sûriyê bandorê ava bike. Ev rewş Tirkiyê kiriye wekî deriyê derbasbûna çete û komên çekdar. Lê belê hem hêzên li qadê hem jî lîstikvanên navneteweyî meydanê ji Tirkiyê re vala nehiştin. Hevalbendiya Îsraîl, Yewnanistan û Qibrisa Rum, yek ji sedemên bingehîn e ku Tirkiyê xistiye nav vê pêvajoyê. Tirkiye ev hevalbendiyê gelek berî niha dîtibû û pêşbînî kiribû ku ger pirsgirêka Kurd çareser neke, wê bi encamek neçar re rû bi rû bimîne. Ji aliyê din ve, qutbûna gotina Hakan Fîdan li Şamê, peyama “Hûn ji hevkêşeya Gazzeyê hatin derxistin” bû. Pêşveçûnên siyasî û polîtîk ên navneteweyî jî berdewam dikin ku li hember Tirkiyeyê bi awayekî neyînî şekil bigirin. Bi vî tabloyê re rû bi rû maye, Tirkiye li şûna ku riya rizgariyê ya yekane ku çareserkirina pirsgirêka Kurd e hilbijêre, hîn bi tehdîda “ya entegrasyon ya operasyon” li Kurdan hewl dide ku têkoşîna azadiya Kurdan li gorî hişê xwe sêwirîne.
Ev rewş sedema wê ya yekem ji hişmendiya dewleta Tirk tê. Sedema duyemîn jî ji bêîstîqrariya polîtîkaya derve ya Amerîkayê derdikeve holê. Dewleta Tirk, dema ku hewl dide bi yek tevgerê gelek armancan bixe, bi zorê “An entegrasyon an operasyon” sînorên xwe derbas dike û di van hewldanan de Colanî jî têxe navê. Li Tirkiyê rêveberiya têgihîştinê, mirov ne tenê bi derewan dide bawer kirin, lê ji peydakirina rastiyan bêhêvî dike û di vê de jêhatî bûye. Gava ku sala dawî tê nirxandin, pirsiyarek tê bîra mirov: Pêvajoya ku li Bakur bi Rêbertî re tê meşandin, li ser Rojava ye? Ji aliyekî ve, tê dîtin ku di navenda hevdîtinên aştiyê de rojeva Rojava dest pê kiriye cih bigire.
Gava ku em rêbazên komîsyonê lêkolîn dikin, niyeta kûr a di gotinên Dewlet Bahçelî de ku pêşniyarên di nav AKP’ê de wekî operayekê bi deng bilind dibêje “SDG divê xwe fesih bike û bi awayekî takekesî beşdarî artêşa Sûriyeyê bibe” balê dikişîne. Lê heta niha kesî nebîrs kiriye ku ev pêvajo çawa di çarçoveya destûrî de dest pê kiriye an jî çavê xwe jê re girtiye. Ev senaryoya nezelal wê heta kengî berdewam bike û çend perde lê bê lîstin nayê zanîn, lê ev helwest tu feydeyê nade kesî. Gava ku bûyer û rastî tên cem hev, ev pirs derdikevin holê: Dewleta Tirk pêvajoya aştiyê ji bo ku li qadê şerekî bi tundiya kêm bimeşîne dest pê kiriye, an ji bo ku Amerîka û Îsraîlê bi polîtîkaya Kurd razî bike? Gava ku piştî rejîma Esed valabûna bandora Îran û Rûsyayê tê hesibandin, dewleta Tirk xuya dike ku biryar daye vê valatiyê dagire.
Lê di vê pêvajoyê de hin hesaban dike û hin kurnaziyan jî plan dike balê dikişîne. Ji pêvajoyên qirkirinê yên li hember Elewiyan ku ÖSO têxe navê, heta piştgiriya ku li Azerbaycanê ji Colanî re hatiye dayîn ji bo êrîşên li hember Dûrzîyan plan kirine tê gotin. Dîsa hebûna eşîrên Bedewî yên ku têne organîzekirin û rola SADAT’ê ya li pişt perdeyê tê behskirin. Bi mudaxeleya Îsraîlê ev hewldan bi awayekî demkî hatine rawestandin lê nayê zanîn ka di pêşerojê de wê çi bibe. Di rojên ku operasyonên Palmîrayê yên ku Amerîka û HTŞ’ê li hember DAIŞ’ê dane destpêkirin bi têkçûn encam bûne de, cîhanê careke din şahidiya hewldanên Rojava yên ku di warê ewlehiyê de nimûneyekê pêşkêş dike kir.
Siyaseta Amerîkayê ya li Rojhilata Navîn, di demeke kurt de bûye rewşek nepêşbînbar; her gavê bi tevgereke nû hawîrdoreke bêîstîqrar diafirîne û berdewam dike. Ev rewş li seranserê Sûriyeyê dibe sedema bêîstîqrariyê û refaha civakê jî dixwe. Hişmendiya dewleta Tirk, ji vê bêîstîqrariyê sûd werdigire, fikra entegrasyonê kêm dike, bi retorîkan xemên xwe tîne ziman û bi awayekî nerasterast daxwaza teslîmiyetê ya QSD’ê dike û vê tesîrê diafirîne. Lê di bin siya çekan de aştiyeke rastîn nayê jiyîn; di hawîrdoreke wiha de tişta ku dikare were kirin tenê ji operasyonan pêk tê.
Gava ku li qadê tê nihêrtin, nîşaneyeke berbiçav a entegrasyonê xuya nake; berevajî, bûyerên ku qewimîn û tiştên ku li herêmên Şêx Meqsûd û Eşrefiyê qewimîn ji me re dibêjin ku ev operasyon e. Xuya ye ku hin kes ji bo berjewendiyên xwe yên şexsî gelek maseyan hilweşandin û hawîrdora kaosê geş dikin. Lê bi vî awayî aştiya bi Kurdan re ne mumkun e. Kurd niha li Rojhilata Navîn gihîştine pozîsyoneke subjektî ya bihêz – divê ev were qebûlkirin. Destê aştiyê yê ku tê dirêjkirin girtin, ji avakirina baweriya dualî derbas dibe. Tevî hemû neyîniyan jî, rêbertiya ji bo avakirina civakeke demokratîk têkoşîna xwe ya bêeman berdewam dike. Di vê pêvajoyê de, dibêje û binî xêz dike ku aştiyê tenê yên ku şer dikin dikarin pêk bînin. Ev rewş tê suîstîmalkirin û xerab tê bikaranîn. Hêzên Demokratîk ên Sûriyê wê bi kîjan alî re û bi çi awayî entegrasyonê pêk bîne? Li ortê ne avahiyeke siyasî ya saxlem heye ne jî arteşeke birêkûpêk heye. Sûriye, her roj bûye qadeke ku mirov têne kuştin, revandin û daxwazên fidyeyê normal bûne. Wekî din, têkiliyên hin hêzên herêmî bi unsûrên radîkal re jî tabloyeke xeternak çêdike.
Li Rojhilata Navîn siyasetkirin, ne bi axaftinên li ser ekranên televîzyonên Tirk, ne bi şîroveyên bêserûber pêk tê. Kurd li Rojhilata Navîn aktorekî girîng in û li Rojava nimûneyeke organîzasyonê ya girîng nîşan didin. Lê aşti û entegrasyon, ne bi guhertinên tenê yên biçimî an jî bi jestên rûpî mumkun e. Vana guhertinên wiha tenê bi guhertina hişmendiyê, bi rûbirûbûna bi xeletiyan re bi cesaret û bi pêvajoyeke helallebûna samîmî ya di navbera civakan de dikarin pêk werin. Wekî din, gotinên ku derdikevin holê tenê ji gotinên vala pêk tên.
Devrim GEWDA
