Colani’nin Suriye’nin başkenti Şam’daki Emevi Camii’nde, Baas rejiminin düşüşünün birinci yıldönümünde yaptığı konuşma, güncel siyasi anın ötesine geçen derinlikli bir okumanın kapısını aralamaktadır. Bu konuşma, Suriye’nin geleceğini “İslami hilafet” temelinde yeniden şekillendirmeyi amaçlayan ideolojik bir projeyi ortaya koymaktadır. Belki de bu söylemi en çok ayırt eden özellik, başta DAIŞ ve 2014’te Musul’da “hilafet” ilan eden lideri Ebu Bekir el-Bağdadi olmak üzere, önceki cihatçı hareketlerin kullandığı sembol ve kavramları hatırlatmasıdır. Colani’nin söylemi ile DAIŞ ve el-Bağdadi’nin söylemleri arasındaki karşılaştırma, hem yapı ve sembolizmdeki benzerlikleri hem de üslup ve siyasi konumlanmadaki farklılıkları ortaya koymaktadır.
KOŞULLU MEŞRUİYET İLE MUTLAK MEŞRUİYET KARŞILAŞTIRMASI
Colani konuşmasında “Ben size Allah’ın emirlerine uyduğum sürece, siz de bana itaat edin” diyerek, kendisini şeriatla sınırlandırılmış bir lider olarak sunma çabasını yansıtmış, tarihsel olarak Hz. Ebu Bekir’in söylemini hatırlatmıştır. Bu ifade tarzı, ona koşullu dini bir meşruiyet görüntüsü kazandırmakta ve otoritesinin mutlak olmadığını, şeriata bağlılıkla sınırlı olduğu izlenimini vermektedir.
Buna karşılık, DAIŞ’in lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, 2014’te Musul’daki meşhur konuşmasında benzer bir koşul öne sürmemiş, doğrudan kendisini “Müslümanların halifesi” ilan etmiş ve kayıtsız şartsız mutlak biat talep etmiştir.
Colani, halkın güvenini kazanmak için kendisini şeriata daha “bağlı” göstermeye çalışırken; el-Bağdadi kendisini herkesin üzerinde mutlak bir otorite olarak sunmuş, bu da meşruiyet kazanma stratejisindeki bir farklılığı yansıtmıştır.
BÜYÜK GÜÇLERLE YÜZLEŞME
Colani, “Ne kadar büyük veya azametli olursa olsun, hiç kimse yolumuzda duramayacak” sözüyle projesini yerel ve uluslararası rakipleriyle doğrudan bir yüzleşmeye yerleştirmekte, ancak daha çok siyasi-dini bir meydan okuma dilini kullanmaktadır.
El-Bağdadi’nin söylemi ise daha çatışmacıydı; “kafirlere” ve “tağutlara” savaş ilan etmiş, tüm uluslararası sistemi hedef alan kapsayıcı bir tekfirci dil kullanmıştı.
Burada Colani, meydan okuma dilini kullanmakla birlikte dini ve siyasi meşruiyet için bir alan bırakırken; el-Bağdadi, tüm dünyayı düşman konumuna yerleştiren keskin bir söylem kullanmış, bu da onun projesini daha radikal ve pazarlığa daha az açık hale getirmiştir.
VAAD VE SEFERBERLİK
Colani, “Allah’ın izniyle tüm zorluklara hep birlikte göğüs gereceğiz” sözüyle söylemi bireyselden kolektife kaydırmakta, inanan ümmeti projenin bir ortağı olarak çağırmaktadır. El-Bağdadi ise tüm dünya Müslümanlarını “hilafet topraklarına” hicrete çağırarak, projesini Suriye veya Irak ile sınırlı olmayan evrensel bir dini görev olarak sunmuştur.
Colani, Suriye içine odaklanıp halkla doğrudan diyalog kurarken; el-Bağdadi tüm İslam ümmetine hitap etmiş, bu da projenin kapsamındaki farkı yansıtmıştır: Colani’de yerel, el-Bağdadi’de ise evrensel.
SEMBOLİZMİZN KULLANIMI VE TARİHSEL REFERANSLAR
Colani, koşullu itaat ifadesini hatırlatarak söylemini erken İslam geleneğine bağlamakta ve ona tarihsel bir meşruiyet görüntüsü kazandırmaktadır. El-Bağdadi ise geleneksel bir dini kıyafet giyip Musul Camii’nin minberine çıkarak kendisini doğrudan ve alenen “halife” ilan etmiş, tarihsel halifelerin imajını açıkça hatırlatmıştır.
Her ikisi de dini sembolizmi kullanmaktadır, ancak Colani bunu daha temkinli ve koşullu bir formülasyonla kullanırken; el-Bağdadi, hilafete doğrudan meşruiyet kazandırmak için bunu açık ve mutlak bir şekilde kullanmıştır.
SONUÇ VE ÇIKARMALAR
Suriye bağlamında, Colani’nin söylemi, aynı kavramları daha “ağırbaşlı” bir üslupla kullansa bile, DAIŞ tecrübesinin yeniden üretilmesi endişelerine yol açmaktadır.
Uluslararası bağlamda ise, el-Bağdadi’nin söylemleri dünyanın DAIŞ’e karşı seferber olmasının doğrudan nedeni olurken; Colani’nin söylemi, “hilafet” projesini daha az çatışmacı bir görünümle yeniden sunma girişimi olarak okunabilir. Ancak bu girişim, nihai hedefler açısından daha az tehlikeli değildir.
Colani’nin söylemi ile DAIŞ ve el-Bağdadi’nin söylemleri arasındaki karşılaştırma şunları ortaya koymaktadır:
1.Özde Benzerlik: Her ikisi de ulusal devlet sınırlarını aşan bir hilafet devleti kurmayı amaçlamaktadır.
2.Üslup Farkı: Colani koşullu bir dil kullanmakta ve Suriye içine hitap etme eğilimindeyken; el-Bağdadi mutlak bir dil kullanmış ve tüm İslam ümmetine hitap etmiştir.
3.Ortak Sembolizm: Her ikisi de tarihsel İslami referansları ve biat kavramını projelerine meşruiyet kazandırmak için bir araç olarak kullanmaktadır.
Böylece, Colani’nin Emevi Camii’ndeki konuşması sadece siyasi bir çağrı değil, aynı zamanda hilafet projesini, biçim olarak daha temkinli ancak özde DAIŞ ve el-Bağdadi’nin projesiyle aynı olan yeni bir formülasyonla yeniden üretme girişimi haline gelmektedir. Bu durum, Suriyelileri ve dünyayı, dini-siyasi bir örtü altında kaos ve şiddet senaryolarının geri dönüşü konusunda endişelendirmektedir.
Ekrem BEREKAT
