\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/3539-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\tBARZAN\u0130 \u0130SYANI<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn \u00e7ok\u00e7a kabul g\u00f6r\u00fclmese de Barzaniler, a\u015firet mensubu olarak var olup geli\u015fmediler. Seyyid Taha Nehri (Nak\u015f\u00ee tarikat\u0131n \u015feyhi)\u2019 den icazet almas\u0131ndan sonra dinsel bir n\u00fcfuz alan\u0131 haline gelen Barzan b\u00f6lgesi, alanda sofili\u011fin yay\u0131c\u0131s\u0131 bir merkez haline gelmesi sonras\u0131nda buradan icazet alan mollalar bu etkiyi g\u00fcn be g\u00fcn geni\u015fleteceklerdir. Nak\u015fi tarikat\u0131n\u0131n G\u00fcney\u2019deki en b\u00fcy\u00fck temsilcilerinden olan Barzaniler\u2019in, 19. Y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndan itibaren mensup oldu\u011fu tarikat kimli\u011fiyle geli\u015fip g\u00fc\u00e7lendikleri ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmezdir. I.D\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan \u00e7evrenin en b\u00fcy\u00fck iki a\u015fireti olan Mizuri ve Zebarilerle yer yer \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 bir y\u00f6n\u00fcyle hanedanl\u0131k di\u011fer taraftan tarikat g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc oldu\u011fu halde Barzanilerin kendilerini en b\u00fcy\u00fck ve rakip a\u015firet olarak ortaya koymalar\u0131ndan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Barzan A\u015firetinin merkezi, B\u00fcy\u00fck Zap \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n sol k\u0131y\u0131s\u0131nda kurulmu\u015f bulunan sarp da\u011flarla \u00e7evrili yoksul ve temel ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n hayvanc\u0131l\u0131k oldu\u011fu aland\u0131r.<\/p>\n Mustafa Barzani’nin do\u011fumundan \u00f6nce dedesi 1. Abd\u00fclselam, Osmanl\u0131’lar\u0131n mecburi isk\u00e2n\u0131na ve zorla askere almalar\u0131na kar\u015f\u0131 ayaklanm\u0131\u015f, g\u00f6r\u00fc\u015fmelere gitti\u011fi Musul’da as\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n Molla Mustafa Barzani bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/strong><\/p>\n “Ben dokuz ayl\u0131kt\u0131m, y\u0131l herhalde 1903\u20131904 olsa gerek. O tarihlerde herkes kendi kaba kuvveti sayesinde ayakta durabiliyordu. \u0130\u015fte bir g\u00fcn b\u00f6yle bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde sebebini hala ihtiyarlardan \u00f6\u011frenemedi\u011fim feci bir olay vuku buldu. \u00c7o\u011fu K\u00fcrtlerden m\u00fcte\u015fekkil olan Hamidiye Alaylar\u0131ndan bir grup gelip bizim k\u00f6y\u00fc basm\u0131\u015f. \u0130\u015fte annenin hik\u00e2yesi b\u00f6yle bir g\u00fcnde ba\u015flar. Ben hen\u00fcz 9 ayl\u0131k iken bizim k\u00f6ye yap\u0131lan bask\u0131nda ailenin bir\u00e7ok erke\u011fi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, kad\u0131nlar s\u00fcng\u00fclenmi\u015f, y\u00fczlerce \u00e7ocuk yetim b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, mallar ya\u011fma edilmi\u015f, k\u00f6y bir yang\u0131n yeri haline getirilmi\u015f, geri kalanlar ise da\u011f bay\u0131r demeden atl\u0131 askerler taraf\u0131ndan ta Diyarbak\u0131r’a kadar s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Diyarbak\u0131r’da b\u00fct\u00fcn ailemizle birlikte bizi Diyarbak\u0131r hapishanesine atm\u0131\u015flar… \u0130\u015fte iki ya\u015f\u0131na kadar ben Diyarbak\u0131r hapishanesinde b\u00fcy\u00fcd\u00fcm Elbette ki o g\u00fcnleri hi\u00e7bir \u015fekilde hat\u0131rlamam… Yaln\u0131z hapishane hayat\u0131 annem i\u00e7in, babam i\u00e7in, karde\u015flerim i\u00e7in olduk\u00e7a ac\u0131kl\u0131 g\u00fcnlerle ge\u00e7mi\u015f a\u00e7, susuz, peri\u015fan bir \u015fekilde b\u00fct\u00fcn ailemiz en a\u00e7 g\u00fcnleri orada ya\u015fam\u0131\u015f. Bir bu\u00e7uk y\u0131l sonra durum Bab-i Ali taraf\u0131ndan \u00f6\u011freniliyor ve bizim masum oldu\u011fumuz anla\u015f\u0131l\u0131yor da sultan bizim tahliyemizi istiyor.” <\/p>\n Barzan a\u015fireti serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra do\u011frudan eski topraklara de\u011fil de s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015ftir. A\u015firet daha sonralar\u0131 yeni s\u00fcrg\u00fcn yeri olan S\u00fcleymaniye, Hewler ve Kerk\u00fck y\u00f6resine bir y\u0131lda varabilir. Bu s\u0131ralarda Barzani’nin babas\u0131 \u015eeyh Muhammed \u00f6lm\u00fc\u015f onun yerine II. Abd\u00fclselam ge\u00e7mi\u015ftir. Bu yeni devir Barzan a\u015firetinin ad\u0131n\u0131 duyurdu\u011fu bir d\u00f6nem olacakt\u0131r. Abd\u00fclselam, h\u0131zla hem b\u00f6lgenin dini \u00f6nderi (Nak\u015fibendili\u011fin temsili), hem de etnik meselede de bir lider durumuna gelir. O zamana kadar Barzan a\u015fireti ile ba\u011flar\u0131 olmayan \u015eerwani, Dolameri, Mizuri, Beroji, Nizari, Gerdi ve Herkiy\u00ea Bineci a\u015firetleri de bu a\u015firetle bir araya gelirler. \u00d6nceden 750 aileden olu\u015fan a\u015firet bu kat\u0131l\u0131mlarla b\u00f6lgede belirleyici bir rol oynamaya ba\u015flar.<\/p>\n 1907 bahar\u0131nda durumlar k\u00f6t\u00fcle\u015fir. Bask\u0131lar, K\u00fcrtlerin tahamm\u00fcl s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015firet liderleri, k\u00f6kl\u00fc ailelerin reisleri ve \u015feyhler toplan\u0131p g\u00f6r\u00fc\u015fme ihtiyac\u0131 hissederler. Toplant\u0131 i\u00e7in yer olarak \u015eeyh Nur Muhammed Brifkani’nin evi se\u00e7ilmi\u015ftir. Bu toplant\u0131ya Abd\u00fclselam Barzani de kat\u0131l\u0131r. K\u00fcrdistan’daki durum enine boyuna tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Sonu\u00e7ta, Bab-\u0131 Ali denilen Osmanl\u0131 y\u00f6netim merkezine bir telgraf \u00e7ekilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. <\/p>\n Telgrafta <\/em><\/strong><\/p>\n \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt dilinin b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde resmi dil olmas\u0131, <\/p>\n \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 \u00d6\u011frenim dilinin K\u00fcrt\u00e7e olmas\u0131,<\/p>\n \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrdistan’daki y\u00f6netici ve memurlar\u0131n K\u00fcrt olmas\u0131, <\/p>\n \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Devletin resmi dini \u0130slam oldu\u011fundan \u0130slam hukukunun uygulanmas\u0131, <\/p>\n \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Vergi sisteminin oldu\u011fu gibi muhafazas\u0131 ancak toplanan paran\u0131n K\u00fcrdistan’da okul ve yol yap\u0131m\u0131 i\u00e7in kullanmas\u0131 istenir. <\/p>\n Bu s\u0131rada Osmanl\u0131 ordusu ve Hamidiye Alaylar\u0131 birlikte k\u00f6yleri basmaya, harmanlar\u0131 yakmaya, kabileleri ya\u011fmalamaya ve katliamlara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yerel resmi makamlar da merkeze \u00fcst \u00fcste telgraflar \u00e7ekiyor ve y\u00f6netimi K\u00fcrtlerin \u201cniyetleri” konusunda uyar\u0131yorlard\u0131. K\u00fcrtlerin taleplerini i\u00e7eren telgraf\u0131n da Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinin eline ge\u00e7mesi, bunlar\u0131n “ikna” olmas\u0131na yetmi\u015ftir. Telgraf bir “ba\u015fkald\u0131r\u0131 ilan\u0131” olarak kabul g\u00f6r\u00fcr ve genel seferberlik ilan edilir.<\/p>\n Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, K\u00fcrtlerin Rusya’dan yard\u0131m istedi\u011fi iddias\u0131ndad\u0131r. Ruslar\u0131n b\u00f6yle bir yard\u0131m\u0131 vermeyi kabul ettikleri \u015fayias\u0131 da d\u00f6ne dola\u015fa \u0130stanbul’a gitmi\u015f ve y\u00f6neticileri b\u00fcy\u00fck bir tela\u015f sarm\u0131\u015ft\u0131r. Ama Osmanl\u0131 ordusu genel sald\u0131r\u0131 ba\u015flat\u0131p bitirinceye kadar da Ruslardan K\u00fcrdistan\u2019a bir tabanca dahi ula\u015fmayacakt\u0131r. \u00d6te yandan Osmanl\u0131lar ordular\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na Da\u011f\u0131stanl\u0131 Muhammed Faz\u0131l Pa\u015fa’y\u0131 getirmi\u015flerdir. Pa\u015fa vakit ge\u00e7irmeden sald\u0131r\u0131r. Ordusunun ilk hedefi Barzan m\u0131nt\u0131kas\u0131d\u0131r. Tarih\u00e7i Wgram’\u0131n kaydetti\u011fine g\u00f6re, sava\u015f\u0131n as\u0131l nedeni Musul vilayetinin y\u00f6netimini elinde tutan otorite idi. Musul y\u00f6netimi, Abd\u00fclselam Barzani’nin n\u00fcfuz alan\u0131nda bulunan baz\u0131 k\u00f6yleri kendi soygun mekanizmalar\u0131na katmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u015eeyh buna kar\u015f\u0131 duruyordu. Wgram, \u201cRusya’dan yard\u0131m uydurmas\u0131n\u0131n da bu \u00e7etenin i\u015fi oldu\u011fu, bunun Bab-i Ali’yi te\u015fvike yetti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 <\/p>\n Telgrafa, Osmanl\u0131lar\u0131n genel bir taarruzla cevap vermesi anlams\u0131zd\u0131r ama olan olmu\u015ftur. \u015eeyh Abd\u00fclselam direnme karar al\u0131r. Sava\u015f iki ay s\u00fcrer.\u00a0 B\u0131rifkan toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lanlar\u0131n\u00a0 kimisi susarken, kimisi d\u00fc\u015fmanla i\u015fbirli\u011fini se\u00e7mi\u015ftir. Barzaniler yaln\u0131z kalm\u0131\u015f ve direni\u015fleri k\u0131r\u0131lma noktas\u0131na gelmi\u015ftir. Sonunda \u015eeyh Abd\u00fclselam kuvvetlerini Tiyani’ye, Asur\u00ee lideri Mar \u015eemun’un yan\u0131na \u00e7ekme karar\u0131 al\u0131r. Faz\u0131l Pa\u015fa’n\u0131n ordusu savunmas\u0131z kalan K\u00fcrt k\u00f6ylerine girer ve her yeri yak\u0131p y\u0131kar. Mustafa Barzani bu defa \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda iken yine annesiyle birlikte Musul hapishanesine at\u0131l\u0131r. Bu hapishane durumu, 1909’daki \u0130ttihat ve Terakki iktidar\u0131na kadar s\u00fcrer. Ayn\u0131 y\u0131l, Abd\u00fclselam Barzani ile y\u00f6netim aras\u0131nda var\u0131lan anla\u015fma ve \u00e7\u0131kar\u0131lan af sonucu hapisten kurtulunur. Bundan sonra Esat Pa\u015fa, 12. Alay komutan\u0131 s\u0131fat\u0131yla Musul valisini g\u00f6revden al\u0131r, m\u0131nt\u0131ka ile ilgili yetkileri kendisi kullanmaya ba\u015flar.<\/p>\n \u201cBar\u0131\u015f , K\u00fcrdistan’da her zaman ge\u00e7ici bir nefes alma d\u00f6nemidir. Ya \u0130mparatorlukta iktidar de\u011fi\u015fmi\u015ftir yerle\u015fmek i\u00e7in zamana ihtiya\u00e7 vard\u0131r, ya ordular bitkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ya da bir d\u0131\u015f macera i\u00e7in ortal\u0131kta kara bulutlar dola\u015fmaktad\u0131r. B\u00f6yle anlarda merkezi h\u00fck\u00fcmet nefes almaya muhta\u00e7t\u0131r ve K\u00fcrt insan\u0131na \u201ciyi davranacakt\u0131r. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar da bu genel kural\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fillerdi. \u00d6nce iktidarlar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131lar, sonra da zaten \u00e7orakla\u015fm\u0131\u015f olan topraklar\u0131nda a\u00e7 ve sefil bir hayat s\u00fcren K\u00fcrt b\u00f6lgesine, giderek b\u00fct\u00fcn K\u00fcrdistan’a y\u00fcklenmeye ba\u015flad\u0131lar. Osmanl\u0131lar, Trablusgarp\u2019ta, Balkanlar’da sava\u015flara tutu\u015fmu\u015fken, bu a\u00e7 insanlar\u0131 asker olarak kullanmak i\u00e7in adeta avl\u0131yor ve onlar\u0131 cephede bir daha geri d\u00f6nmeyecekleri mevzilere yerle\u015ftiriyorlard\u0131. Durmadan K\u00fcrt k\u00f6ylerinden, kasabalar\u0131ndan asker ve para isterler. Art\u0131k \u00f6yle bir duruma gelinir ki K\u00fcrtler Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun istedi\u011fi paray\u0131, askeri veremez hale gelir. Bu s\u0131rada zorba bir K\u00fcrt olan S\u00fcleyman Nazif, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan Musul valili\u011fine getirilmi\u015ftir. Bu ki\u015fi 1913 y\u0131l\u0131nda m\u0131nt\u0131kaya \u00e7ok say\u0131da asker sevk ederek \u015eeyh Abd\u00fclselam’\u0131 yakalamak ister. \u015eeyh Abd\u00fclselam direnmez, ama teslim de olmaz. M\u0131nt\u0131kay\u0131 terk ederek \u0130ran\u2019\u0131n denetim alan\u0131na \u00e7ekilir. Orada Seyyid Taha Nehri’nin misafiri olur. Seyyid Taha’n\u0131n evi Urmiye G\u00f6l\u00fc yak\u0131n\u0131ndaki Racan k\u00f6y\u00fcndedir. \u015eeyh Abd\u00fclselam ve \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131n\u0131n idam\u0131ndan sonra Ailenin ve A\u015firetin y\u00f6netimini 18 ya\u015f\u0131nda ele alan \u015eeyh Ahmet, Faris Axay\u00ea Zebari’nin k\u0131z\u0131yla evlenerek b\u00f6lgedeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131r. <\/p>\n 1914’te Osmanl\u0131lar, Almanlar lehine I. Payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131na girdiklerinde muhalif seslere tahamm\u00fclleri kalmam\u0131\u015ft\u0131r. 1912\u2019de kurulan K\u00fcrt H\u00eavi Gen\u00e7lik Cemiyeti ve yay\u0131n organ\u0131 Hetav\u00ea Kurd Mecmuas\u0131 kapat\u0131l\u0131r, \u00fcyelerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yakalanarak askere g\u00f6nderilir. \u00d6rg\u00fct yeralt\u0131na inemedi\u011fi i\u00e7in da\u011f\u0131l\u0131r. Sava\u015f esnas\u0131nda K\u00fcrdistan’\u0131n Osmanl\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131ndaki par\u00e7as\u0131nda “\u0130stihlasi K\u00fcrdistan” (K\u00fcrdistan’\u0131n kurtulu\u015fu) ve \u0130ran par\u00e7as\u0131nda “Cihandani cemiyeti” (D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc) kurulur. Bu \u00f6rg\u00fctler yurtsever kesimleri toparlama amac\u0131n\u0131 g\u00fcderler. Ama\u00e7lar\u0131 b\u00fcy\u00fck sava\u015ftan istifade etmek olsa da bu sonu\u00e7suz kal\u0131r. <\/p>\n Geli\u015fen b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n y\u00fck\u00fc a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131n s\u0131rt\u0131ndad\u0131r. Osmanl\u0131 y\u00f6netimi zorla asker ve vergi toplayarak K\u00fcrtleri ger\u00e7ekten takatsiz b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. 1915 y\u0131l\u0131n\u0131n 24 Nisan g\u00fcn\u00fc Osmanl\u0131 D\u00e2hiliye Naz\u0131r\u0131 Talat Bey, Ermenilerin yurtlar\u0131ndan al\u0131narak Suriye’deki D\u00ear\u00ea Sor \u015fehrine nakillerini emretti\u011finde b\u00fcy\u00fck bir katliam\u0131n i\u015faretlerini de verir. \u0130stanbul’daki Ermeni Cemiyeti’ni toptan tutuklat\u0131r. Mahalli y\u00f6neticiler, her Ermeni kellesini getirene 25 kuru\u015f vaat edince i\u015f z\u0131vanadan \u00e7\u0131kar. K\u00fcrdistan b\u00fcy\u00fck bir kan g\u00f6l\u00fcne d\u00f6ner! K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde 600.000 K\u00fcrt ve 1,5 milyon Ermeni hayat\u0131n\u0131 kaybeder. Bu arada K\u00fcrt toplulu\u011fundan 700.000 ki\u015fi de yerinden yurdundan s\u00f6k\u00fclerek T\u00fcrklerin \u00e7o\u011funlukta olduklar\u0131 K\u0131r\u015fehir, Nev\u015fehir, Konya ve Ankara civar\u0131na yerle\u015ftirilir. \u00dclke \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde bo\u015falm\u0131\u015f, Ermenilerin kitlesel olarak yok edildikleri Erzurum ve Kars gibi yerlere geni\u015f bir T\u00fcrk kitlesi iskan edilir. <\/p>\n Sava\u015f\u0131n kendisi kadar sonu\u00e7lar\u0131 da K\u00fcrdistan i\u00e7in ac\u0131 olur. 1918 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde ve sonras\u0131nda K\u00fcrtler, \u00fclkelerinin 1639’dan sonraki ikinci b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumuyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Suriye’ye eklenen K\u00fcrdistan’\u0131n El-Cezire ad\u0131 verilen b\u00f6lgesi ile \u00c7iyay\u00ea Kurdan Frans\u0131z egemenli\u011fine ge\u00e7mi\u015ftir. Frans\u0131zlar s\u00f6m\u00fcrgelerinde “a\u011fr\u0131s\u0131z” kalmak i\u00e7in hep mahalli \u00e7eli\u015fkileri kullan\u0131rlar. Suriye’de de \u00f6yle yaparlar. G\u00fcney\u2019deki \u015eamaran a\u015firetini te\u015fvik ederek kuzeye do\u011fru K\u00fcrt topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal ettirir ve n\u00fcfus\u00e7a az\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fen K\u00fcrtlerle Araplar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiden kendi egemenliklerini s\u00fcrd\u00fcrme y\u00f6n\u00fcnde istifade ederler.<\/p>\n Irak\u2019a katt\u0131klar\u0131 G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n zengin petrol alanlar\u0131na yerle\u015fen \u0130ngilizler ise tutunmak i\u00e7in de\u011fi\u015fik bir yol izlerler. Onlar, K\u00fcrdistan ve Arap b\u00f6lgesindeki a\u015firet liderleri, \u015feyhler ve etkin ailelerle iyi ili\u015fkiler kurmak suretiyle kendilerine y\u00f6resel iktidarlar\u0131n yollar\u0131n\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u0130ngilizler K\u00fcrdistan\u2019\u0131 daha iyi y\u00f6netmek i\u00e7in “a\u015firet kanunu” ad\u0131 alt\u0131nda bir de kanun \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Bu kanun K\u00fcrdistan’\u0131n a\u015firet insan\u0131 ve miskinleri ile G\u00fcneyin topraks\u0131z Arap yerlilerine \u00e7ok cazip gelmi\u015ftir. \u00d6te yandan geni\u015fleyen \u0130ngiliz tahrikleri t\u0131pk\u0131 Suriye’deki Frans\u0131z i\u015fgal b\u00f6lgesinde oldu\u011fu gibi, Arap yerlilerle K\u00fcrt a\u011fa, \u015eeyh ve beylerini kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirir. Bu durum K\u00fcrt k\u00f6yl\u00fclerini de ilgilendirir. Bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klarda majestelerinin (\u0130ngiliz) askerleri hep d\u00fczen sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan masumlar olarak boy veriyor ve durumdan kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yarar sa\u011fl\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n \u0130ngilizler, bir yandan bunlar\u0131 yaparken, \u00f6te yandan K\u00fcrtlere ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k umutlar\u0131 vermekten de geri durmayacaklard\u0131r. Sykes-Picot, Sevr hep bu umutlar\u0131 kam\u00e7\u0131layan “pa\u00e7avra k\u00e2\u011f\u0131t” par\u00e7alar\u0131yd\u0131lar. <\/p>\n \u0130ngiliz ajanlar sava\u015ftan \u00f6nce, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ve sava\u015ftan sonra K\u00fcrdistan’da geni\u015f bir faaliyet sergilemi\u015flerdir. Siyasi subay, idari m\u00fc\u015favir, m\u00fchendis, arkeolog ve \u00f6zel ordu \u015fefi kisvesi alt\u0131nda i\u015flerini y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Bunlardan Binba\u015f\u0131 Soane 1902’den beri K\u00fcrdistan’dayd\u0131. Bu ajan K\u00fcrt dilini leh\u00e7elerine varana dek biliyordu. Neel, Leeds, Jardine, Edmons ve Elphinston bu ajanlar\u0131n en iyi bilinenlerindendir. K\u00fcrdistan’da bir yol in\u015fa eden ve klasikle\u015fmi\u015f bir de kitap yazan Hamilton ad\u0131ndaki yeni Zelandal\u0131 m\u00fchendisin bu yolu hala kendi ad\u0131yla an\u0131l\u0131yor. Tabi ki bu yol \u0130ngilizlerin K\u00fcrdistan’\u0131 kontrol\u00fc i\u00e7indir.<\/p>\n Ortado\u011fu’da bir Yahudi Devletinin kurulu\u015funa imk\u00e2n tan\u0131yan Balfour deklarasyonunu imzalayan Fransa ve Britanya imparatorlu\u011fu daha sonra ortak bir de bildiri yay\u0131nlarlar. Bu bildiri ile “yeg\u00e2ne gayeleri”nin “T\u00fcrklerce bunca zamandan beri ezilen halklar\u0131n tam ve mutlak kurtulu\u015flar ve otoritelerini yerli ahalinin h\u00fcr tercihi ve inisiyatifinden alan milli h\u00fck\u00fcmet ve idarelerin kurulmas\u0131” oldu\u011funu 8 Kas\u0131m 1918’de ilan ederler. \u0130\u015fte bu te\u015fviklerin sonucunda S\u00fcleymaniyeli \u015eeyh Sait’in o\u011flu \u015eeyh Mahmud Berzenci liderli\u011findeki Hamawend \u015fefleri ve S\u00fcleymaniye ileri gelenleri, Kerk\u00fck’\u00fc i\u015fgal eden \u0130ngilizleri, himayelerinde bir ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmet kurmak i\u00e7in iknaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u015eeyh Mahmud, 1850’lerden beri b\u00f6lgede liderlik pozisyonuna sahip bir aileden gelmektedir. Babas\u0131 1908’de ayakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in idam edilmi\u015fti. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehir olan S\u00fcleymaniye K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli merkezlerinden biridir.<\/p>\n \u0130ngilizlerin Irak\u2019ta adalet da\u011f\u0131tmak, eziyet \u00e7eken s\u00f6m\u00fcrge \u00fclke halklar\u0131na yard\u0131m etmek gibi bir sorunlar\u0131 yoktur. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan bu b\u00f6lgedeki petrol kaynaklar\u0131n\u0131n emniyetidir. Bundan dolay\u0131 kuvvetli iktidarlar yerine kontrol edebilecekleri kadar zay\u0131f h\u00fck\u00fcmetler istemektedirler. Ama K\u00fcrtler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in bast\u0131rmaktad\u0131rlar. Bu hayra alamet de\u011fildir. Onlardaki bu kuvvetli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k arzusunu g\u00f6ren \u0130ngilizler’in Irak genel valisi sivil komiser Sir Arnold Wilson, K\u00fcrt a\u015firet liderlerini bir araya toplayarak ne istediklerini sorar. Bu, \u0130ngilizler a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi bir taktiktir (\u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm K\u00fcrt a\u015firet liderlerinin ayn\u0131 talebi destekledikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr \u015fey de\u011fildir. Aksine birinin ak dedi\u011fine di\u011ferinin kara demesi tamamen ola\u011fand\u0131r). Bu toplant\u0131da da b\u00f6yle olur. Kerk\u00fck ve civar\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck toprak a\u011falar\u0131 \u015eeyh Mahmud’u istemediklerini bildirirler. \u0130\u015fin z\u0131vanadan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zerkli\u011fin tehlikeye girdi\u011fini g\u00f6ren \u015eeyh Mahmud hemen harekete ge\u00e7er. Berzenci, 40 a\u015firet liderinden kendi talepleri do\u011frultusunda imza toplayarak Wilson’a m\u00fcracaatta bulunur ve \u0130ngiltere’ye ba\u011fl\u0131 bir K\u00fcrt devleti kurmak istediklerini bildirir. Bu talep Wilson taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir ama uygulamaya ge\u00e7mek i\u00e7in acelesi yoktur.<\/p>\n \u0130ngilizler daha sonra b\u00f6lgeye Major Noel’i sorumlu tayin ederler. Noel, \u0130ngilizlerin b\u00f6lgedeki i\u015fgal hareketini geni\u015fletir. K\u00fcrt lideri \u015eeyh Mahmud ise, pek kimseyi tatmin etmemi\u015ftir. Noel’in yerine S\u00fcleymaniye sorumlusu olan Soane bu K\u00fcrt vilayetinde baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere giri\u015fmeye te\u015febb\u00fcs eder ve i\u015fte o zaman k\u0131yamet kopar. K\u00fcrtlerin \u015fiddetli itirazlar\u0131, \u0130ngilizlerin kuvvet kullanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131nca, \u015feyh Mahmud direnme karar\u0131 al\u0131r. \u0130ngilizlerle kap\u0131\u015fma ba\u015flay\u0131nca \u015feyh Mahmud t\u00fcm K\u00fcrdistan’a birlik \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 ula\u015ft\u0131r\u0131r. Lenin’e mektup yazarak yard\u0131m ister. Ama bu mektup hi\u00e7 yaz\u0131lmam\u0131\u015f gibi muamele g\u00f6recek, yani cevapland\u0131r\u0131lmayacakt\u0131r. A\u015firetlere yap\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131ya ise, olumlusundan olumsuzuna \u00e7e\u015fitli cevaplar gelir. Bunlardan \u015eeyh Ahmed liderli\u011findeki Barzaniler \u00e7a\u011fr\u0131ya olumlu cevap verir. \u015eeyh Ahmed ayr\u0131ca di\u011fer Behdinan a\u015firetlerini de Berzenci hareketini desteklemeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Mustafa Barzani komutas\u0131ndaki bir kuvvet Dola Piyaw m\u0131nt\u0131kas\u0131na, bir ba\u015fka g\u00fc\u00e7 de Balek yoluna g\u00f6nderilir. S\u00fcleymaniye’ye do\u011fru ilerlerken her iki Barzan birli\u011fi de bir\u00e7ok \u0130ngiliz pususuna d\u00fc\u015fer. Hen\u00fcz tecr\u00fcbesizlik mevcuttur. Barzaniler S\u00fcleymaniye civar\u0131na vard\u0131klar\u0131nda ayaklanma art\u0131k bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u015eeyh Mahmud \u0130ngilizlerin eline yaral\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015ftir.\u00a0 “Majesteleri”nin h\u00fck\u00fcmeti Berzenci’ye yard\u0131m eden a\u015firetleri cezaland\u0131rma e\u011filimindedir. \u0130lk olarak Barzan’a g\u00f6z dikilmi\u015ftir. Oras\u0131n\u0131 bo\u015faltacak, yerlerine Asur\u00eeleri yerle\u015ftirecektir. Ama her ne olduysa bundan “\u015fimdilik” vazge\u00e7erler.<\/p>\n 1920’de Arap milliyet\u00e7ileri bask\u0131ya ba\u015flam\u0131\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131z “Arap Irak” tezini kabul ettirmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. \u00c7anlar \u00e7almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve K\u00fcrdistan’\u0131n fiili yutulu\u015fu kap\u0131dad\u0131r. K\u00fcrt ileri gelenlerinin Malatya yak\u0131n\u0131ndaki K\u00e2hta\u2019da birlik i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 toplant\u0131 m\u00fcttefikler taraf\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131l\u0131nca liderler yeni bir bekleme d\u00f6nemine girerler. Oysa ayn\u0131 m\u00fcttefikler, Mustafa Kemal’in paralel toplant\u0131lar\u0131na ses \u00e7\u0131karmamay\u0131 tercih etmi\u015flerdir. Hatta K\u00fcrt toplant\u0131s\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rken M. Kemal’e ba\u011fl\u0131 kuvvetlerden yard\u0131m bile al\u0131rlar. K\u00fcrt liderler birlik i\u00e7in kuvvetli ad\u0131mlar atacaklar\u0131na, birbirleriyle bo\u011fu\u015furlar. K\u00fcrt Teali Cemiyeti, K\u00fcrt Millet F\u0131rkas\u0131 ve K\u00fcrt Te\u015fkilat \u0130\u00e7timaiye Cemiyeti gibi ayd\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmeleri k\u0131rsal alanlarla do\u011fru d\u00fcr\u00fcst diyaloga gireceklerine birbirleriyle m\u00fccadeleyi tercih etmi\u015flerdir. B\u00f6ylece uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde belirleyici olan\u0131n kaba kuvvet oldu\u011fu esprisi hayata ge\u00e7irilmiyordu. \u0130\u015fte bu bo\u015flu\u011fu kurulmakta olan Arap Irak\u2019ta milliyet\u00e7i Araplar ve Mustafa Kemal Osmanl\u0131’s\u0131nda T\u00fcrk milliyet\u00e7i ak\u0131mlar\u0131 doldurur. Olu\u015facak olan devletler bu g\u00fc\u00e7lerin taleplerinin ifadesi olacakt\u0131r.<\/p>\n Arap milliyet\u00e7ilerinin Irak’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla ilgili kabaran i\u015ftahlar\u0131 k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in de olsa geri plana itilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendisini dayatan Musul meselesinde Milliyetler Cemiyeti Konseyi 16 Aral\u0131k 1925’te T\u00fcrkiye-Irak s\u0131n\u0131r hatt\u0131n\u0131 \u00e7izer ve Irak’\u0131 25 y\u0131l \u0130ngiliz mandas\u0131nda b\u0131rak\u0131r. Bu karara g\u00f6re, idari mekanizmada K\u00fcrdistan’da adalet e\u011fitim gibi i\u015fler K\u00fcrtlere b\u0131rak\u0131lacak, K\u00fcrt\u00e7e resmi dil olacakt\u0131r. 1926 \u015eubat\u0131nda Irak ba\u015fbakan\u0131 Ba\u011fdat parlamentosunda aslanlar gibi k\u00fckr\u00fcyordu ” K\u00fcrtlere haklar\u0131n\u0131 vermeliyiz. Kendi dilleri onlar\u0131n resmi dilleri olmal\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 okullarda bu dili \u00f6\u011frenmelidir” diyordu. Fakat bunlar havaya savrulan s\u00f6zlerin \u00f6tesine ge\u00e7miyordu. <\/p>\n Bu d\u00f6nemde Irak’ta genel valili\u011fe Wilson\u2019un yerine getirilen Sir Percy Cox, Sevr’in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc se\u00e7im yerine bir ba\u015fka plan\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftur. Kendi deyimleriyle “plan K\u00fcrt toplumuna Sevr anla\u015fmas\u0131nca tan\u0131nan korunma hakk\u0131n\u0131 hesaba katm\u0131yordu. Kahire konferans\u0131ndaki kararlara uygun olarak, konferanstan d\u00f6ner d\u00f6nmez, \u0130ngiliz mandas\u0131 alt\u0131ndaki topraklar ve Irak Devleti’ne d\u00e2hil b\u00f6lgelerdeki K\u00fcrtlerin istemlerini belirlemeye koyuldum. Hemen 6 May\u0131s 1921’de, bu konuda bir genelge haz\u0131rlad\u0131m ve bu, m\u00fc\u015favirimce Musul, Kerk\u00fck ve S\u00fcleymaniye kesimlerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Bana gelen haberlerden, bu b\u00f6lgelerde K\u00fcrtler aras\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Irak\u2019ta ekonomi ve sanayinin iplerinin Ba\u011fdat’\u0131n elinde kalmas\u0131ndan endi\u015fe duyduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayacaklar\u0131na kani idiler. Binaenaleyh, S\u00fcleymaniye b\u00f6lgesi Irak kral\u0131n\u0131n se\u00e7imine kat\u0131lmamaya karar verdi. Kerk\u00fck’te de Emir’in adayl\u0131\u011f\u0131 reddedilmi\u015fti ve K\u00fcrtler kendi \u0131rklar\u0131ndan bir h\u00fck\u00fcmet istiyorlard\u0131. Son \u00e7are olarak bana, kesin bir karar\u0131n verilmesi i\u00e7in bir senelik bir m\u00fchlet isteyen bir dilek\u00e7e sunuldu. S\u00fcleymaniye ve Kerk\u00fck d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn livalar\u0131n delegasyonlar\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn cemaatlerin temsilcilerinin huzurunda Emir Faysal’\u0131 Irak kral\u0131 ilan ettim ve akabinde, Britanya majestelerinin h\u00fck\u00fcmetince tan\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdim. ” diyordu. Bu Cox ve \u0130ngiliz demokrasisiydi ve Sykes-Picot \u00e7ok geride kalm\u0131\u015ft\u0131. Faysal, 23 A\u011fustos\u2019ta bir ta\u00e7 giymi\u015fti… K\u00fcrtler ise fikir birli\u011finin zeminini ar\u0131yorlard\u0131!<\/p>\n Eyl\u00fcl 1922’de \u015feyh Mahmud tekrar S\u00fcleymaniye’ye d\u00f6nebildi\u011finde b\u00fct\u00fcn bunlar bir y\u0131l \u00f6nceki olaylard\u0131. O’nun d\u00f6ner d\u00f6nmez majestelerinin kararlar\u0131na misilleme olarak kendisini K\u00fcrdistan kral\u0131 ilan etmesi beyhude bir \u00e7abayd\u0131 art\u0131k \u0130ngilizlere direnmesi RAF’\u0131n (Kraliyet hava kuvvetlerinin) K\u00fcrdistan’a ate\u015f kusmas\u0131ndan ba\u015fka bir i\u015fe yaramam\u0131\u015f, en nihayetinde 24 May\u0131s 1924’te \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 Pencewin’de, 1930’a kadar kalm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131saca K\u00fcrtler 1914’ten beri haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakaland\u0131klar\u0131 bir di\u011fer sava\u015f\u0131n i\u00e7indeydiler. <\/p>\n \u0130ngilizler 1922’den itibaren S\u00fcleymaniye ve Kerk\u00fck’\u00fcn kuzeyine kadar olan kesimde K\u00fcrt a\u015firetlerini b\u00f6l\u00fcp par\u00e7alayarak, eze eze y\u0131ld\u0131r\u0131rlar. Kuzeyde ilerleyerek b\u00fcy\u00fck Zap \u0131rma\u011f\u0131na gelip, Barzan’a sald\u0131rarak yakarlar. Bu Barzanl\u0131lara kar\u015f\u0131 1919’un intikam\u0131 ve bir g\u00f6zda\u011f\u0131yd\u0131. Olay Barzanl\u0131larla Zebarileri m\u00fc\u015ftereken ayakland\u0131r\u0131r. Bu, Barzani’nin \u0130ngilizlerle ikinci kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. K\u00fcrt ayaklanmac\u0131lar\u0131 \u0130ngilizlere a\u011f\u0131r darbeler indirir. D\u00fc\u015fmanlar\u0131, \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir donan\u0131m ve hava deste\u011fine sahip oldu\u011fundan, Barzanl\u0131lar\u0131n komutan\u0131 Ahmed Barzani ve Zebariler’in komutan\u0131 Faris Axa da\u011flara \u00e7ekilmek zorunda kal\u0131rlar. Zaten \u0130ngilizler de orada daha fazla ilerlemenin l\u00fczumsuzlu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Onlar da geri \u00e7ekilince ortal\u0131k durulur.<\/p>\n 1923 y\u0131l\u0131nda Barzan, 1907\u2019den beri s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc direni\u015flerden dolay\u0131 bir harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr ve halk bitap d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr Topraklar\u0131 \u00e7orakla\u015fmaya y\u00fcz tutmu\u015f, mallar\u0131 ve t\u00fcm ge\u00e7im vas\u0131talar\u0131 yok edilmi\u015ftir. A\u015firet adeta bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcy\u00fc ya\u015f\u0131yordu. Bunun i\u00e7in bir inziva hayat\u0131na ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131 ve onlar da 1930’a kadar \u00f6yle yaparlar. <\/p>\n D\u00fcnya 1923\u2019te \u0130talya\u2019da Mussolini’nin iktidara geli\u015fi ve 1917 Ekim Devrimi ile h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fime do\u011fru gitmekteydi. 1917 Ekim devriminin K\u00fcrtleri ilgilendiren y\u00f6n\u00fc Kom\u00fcnistlerin ezilen milletler i\u00e7in kendi kaderini tayin hakk\u0131 ilkesine s\u0131ms\u0131k\u0131 sar\u0131lmalar\u0131yd\u0131. Devrim, K\u00fcrdistan’la s\u0131n\u0131rda\u015f olan bir b\u00fcy\u00fck devlet v\u00fccuda getirmi\u015fti ve bu K\u00fcrt ulusal kurtulu\u015f\u00e7ular\u0131 i\u00e7in bir umuttu. Fakat ne yaz\u0131k ki, ba\u015fta \u015eeyh Mahmud liderli\u011findeki ba\u015fkald\u0131r\u0131 olmak \u00fczere, ileriye do\u011fru 1920, 1921, 1922 ve 1925\u2019te olu\u015fan direni\u015flere Sovyet y\u00f6neticileri duyars\u0131zd\u0131lar. Hatta Kemalistler’le imzalad\u0131klar\u0131 dostluk anla\u015fmas\u0131yla isyanlar\u0131 “ilerici Kemalizme kar\u015f\u0131 reaksiyon” olarak niteleyerek mahk\u00fbm edecek kadar ileri gitmi\u015flerdir. B\u00f6ylece “kendi kaderini tay\u0131n hakk\u0131” ilkesi, i\u015flerine geldi\u011fi zaman uygulanan havadaki bir tez haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n 1930’a do\u011fru ve 1930’lu y\u0131llar, Irak K\u00fcrtler’i i\u00e7in umutsuzlukla dolu y\u0131llar\u0131n devam\u0131yd\u0131. Durum gittik\u00e7e daha k\u00f6t\u00fcye gidiyordu. Irak devletle\u015fiyor hem de Arapla\u015farak devletle\u015fiyordu. 1929’da Sir G. Clayton, Irak h\u00fck\u00fcmetine, \u0130ngilizlerin manday\u0131 kald\u0131r\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirildi. \u0130ngiltere, bu hareketiyle Milliyetler Cemiyeti Mandalar komisyonunun denetiminden kurtulmay\u0131, \u015fekli bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k verilen Irak’\u0131 ikili anla\u015fmalarla tek ba\u015f\u0131na denetlemeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Kas\u0131m ay\u0131nda Lord Passfield, Cenevre’deki Milletler Cemiyeti’ne 25 y\u0131ll\u0131k yolu, 5\u20136 y\u0131lda ald\u0131klar\u0131n\u0131 ve Irak’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa haz\u0131r oldu\u011funu bildiren bir rapor verir. Haziran 1930’da Irak’\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015fi\u015fleri y\u00f6netimini Krala b\u0131rakan \u0130ngiliz-Irak anla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131nca K\u00fcrdistan’da k\u0131yamet kopar. S\u00fcleymaniye’deki kitlesel g\u00f6steriler kavgaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce ordu \u00fcstlerine y\u00fcr\u00fcr. Cenevre’ye dilek\u00e7eler ya\u011fmaya ba\u015flar. K\u00fcrtler yaz\u0131n yap\u0131lacak se\u00e7imleri boykot ederler. Bunun \u00fczerine Irak ordusu \u00e7evreye \u00e7\u0131lg\u0131nca sald\u0131r\u0131r. Tertipler d\u00fczenlemeye, sivil halka sald\u0131rmaya ba\u015flar. Olay ayaklanmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce, \u015eeyh Mahmud yine devreye girer. Bu defa da \u0130ngilizlerin himayesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir otonomi talebi ile ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n \u015eeyh Mahmud’un y\u00f6netti\u011fi 1930\u201331 K\u00fcrt ihtilali ulusal bilincin yava\u015f yava\u015f kitleleri de sarmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Ama yine de ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 y\u00f6nlendirecek parti gibi bir organizasyon olu\u015fturulmam\u0131\u015ft\u0131. \u00dcstelik daha yeni yeni s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe \u0131s\u0131nan Arap y\u00f6netimi devlet olman\u0131n imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015f, bir ordunun in\u015fas\u0131n\u0131 da \u00f6n\u00fcne hedef olarak koymu\u015ftur. Orduyu kurma i\u015fini “iyi bir K\u00fcrt cah\u015f” rol\u00fcn\u00fc oynayan Nuri Sait Pa\u015fa’ya verirler. Bu unsur, 1950’lere kadar K\u00fcrtlerin ba\u015f\u0131na bela olacakt\u0131r.<\/p>\n Arap bas\u0131n\u0131 K\u00fcrtleri a\u015fa\u011f\u0131layarak “Arap \u00e7izmeleri alt\u0131nda ezilmesi gereken K\u00fcrtler” \u015feklinde man\u015fetler atarken ak\u0131l hocalar\u0131 \u0130ngilizler onlar\u0131 s\u00fck\u00fbnete davet ediyor ve tek \u00f6nemli \u015feyin hedefe varmak oldu\u011funu bildiriyorlard\u0131. 3 \u015eubat 1931’de Sir Kenehan Corn Wallis, Irak \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Cemil-el Madfi’ye Milletler Cemiyeti’nin karar\u0131 \u00fczerine verdi\u011fi notada bu hususa \u015f\u00f6yle i\u015faret ediyordu. “Biliyorsunuz ki K\u00fcrtlerin milli bir otonomi elde etme istekleri Britanya Majesteleri h\u00fck\u00fcmetinin tavsiyesi ve deste\u011fi \u00fczerine Milletler Cemiyeti’nde reddedildi. Milletler Cemiyeti, karar\u0131 yak\u0131nda dilek\u00e7e sahiplerine ve Irak h\u00fck\u00fcmetine bildirecektir. Irak bas\u0131n\u0131na, K\u00fcrt hislerinin tahrikine yer vermemek i\u00e7in, Milletler Cemiyeti karar\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7bir yorumda bulunmamas\u0131n\u0131 tavsiye ederim…”<\/p>\n 1930’da \u015eeyh Mahmud \u0130ngilizleri u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131rken, onlar da Behdinan a\u015firetlerini oyalamak zorundayd\u0131lar. Bunun i\u00e7in 1930 y\u0131l\u0131nda yol ve okul yap\u0131m\u0131 gibi Barzanilerin yoklu\u011funu derinden hissettikleri tekliflerle K\u00fcrdistan da\u011flar\u0131na t\u0131rmand\u0131lar. Oysa \u0130ngilizler, Barzan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okumas\u0131, Barzan’\u0131n pazara a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi konularla ilgileniyor de\u011fillerdi. Barzan b\u00f6lgesine uzanan bir yolu k\u0131sa s\u00fcrede tamamlad\u0131ktan sonra m\u00fcstahkem yerlere karakol in\u015faatlar\u0131na da ba\u015flay\u0131nca \u201cdurum anla\u015f\u0131ld\u0131. Onlar\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131, kurulu\u015funa \u00f6nayak olduklar\u0131 Irak devletinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan son direni\u015f noktas\u0131n\u0131 da k\u0131rmakt\u0131. Planlar\u0131n\u0131n bu oldu\u011funu g\u00f6ren Barzanl\u0131lar, \u0130ngilizlerden karakol in\u015faatlar\u0131na son verilmesini isterler.<\/p>\n Ama onlar\u0131n b\u00f6yle bir niyetleri yoktu. Zaten Barzanl\u0131lar’\u0131n, \u0130ngilizlerin olu\u015fmakta olan yeni m\u00fcttefikleri, Kemalist rejimi de rahats\u0131z etti\u011fi yolunda haberler geliyordu. T\u00fcrkler’in Ag\u0131r\u00ee \u00fczerinde bask\u0131y\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada Xoybun, Kor H\u00fcseyin Pa\u015fa’n\u0131n o\u011flunu Ahmed Barzani’ye g\u00f6ndermi\u015ftir. Xoybuncular Barzaniler’e g\u00fcveniyorlard\u0131. Gelen haberci Barzanilerden yard\u0131m ister. E\u011fer Barzaniler Hakk\u00e2ri y\u00f6resinde harekete ge\u00e7ebilirlerse Ag\u0131r\u00ee \u00fczerindeki Kemalist bask\u0131 hafifleyebilirdi. Ahmed Barzani yard\u0131m etmeyi kabul etmi\u015ftir. Mustafa Barzani’nin komuta etti\u011fi 500 ki\u015fi Oramar b\u00f6lgesine g\u00f6nderilir. Barzani buralara bask\u0131nlar d\u00fczenler. Nihayet b\u00f6lgedeki durum Kemalistleri tedirgin etmeye ve kuvvet kayd\u0131rmalar\u0131na sebep olacak d\u00fczeyde endi\u015felendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksekova b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7evresindeki askerler Oramar’a takviye olarak g\u00f6nderilir. Nehri’deki tabur da Y\u00fcksekova’ya \u00e7ekilme emri alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn karakollar\u0131 basan Barzaniler, geri \u00e7ekilirken Kor H\u00fcseyin Pa\u015fan\u0131n o\u011flunu kay\u0131p vermi\u015flerdir. Ama art\u0131k T\u00fcrkler de b\u00f6lgede tedirgin bir hassasiyet g\u00f6stereceklerdi.<\/p>\n \u0130ngilizlerin bask\u0131ya devam etmesi, yeni Irak Devlet y\u00f6netimini de epey cesaretlendirmi\u015ftir K\u00fcrdistan’a hakim olmaya \u00e7al\u0131\u015fan bu yeni ve zalim y\u00f6netim, \u0130ngiliz u\u00e7aklar\u0131n\u0131 kullanarak K\u00fcrdistan’daki Barzan b\u00f6lgesine a\u015fa\u011f\u0131daki bildirileri atar:<\/p>\n “Barzanl\u0131 \u015eeyh Ahmet ve taraftarlar\u0131na! Mademki daha \u00f6nceki emir ve beyanlar\u0131 hesaba katmak istemiyorsunuz, bu defakiler size u\u00e7ak sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n \u015fiddetlendirileceklerini bildiriyorlar. Siz k\u00f6yleriniz ve s\u00fcr\u00fcleriniz, mitraly\u00f6z ve bomba ate\u015fine tutulacaks\u0131n\u0131z bu bombalardan baz\u0131lar\u0131 hemen de\u011fil birka\u00e7 saat sonra patlayacaklard\u0131r. Kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z\u0131 emniyetli yerlere koyman\u0131z tavsiye olunur. Bu hareketler her t\u00fcrl\u00fc direnme ve muhalefetin sona erip \u015feflerinizin dize gelmelerine dek s\u00fcrecektir. Dikkatli olun. H\u00fck\u00fcmet, direnmenizle etkileyemeyece\u011finiz derecede \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Her t\u00fcrl\u00fc direnme bo\u015funad\u0131r. Ne diye bir daha insan kan\u0131 d\u00f6kelim?” <\/p>\n Mustafa Barzani bu d\u00f6nemi \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: “\u0130ngilizler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131km\u0131yordu. Daha ziyade K\u00fcrt a\u015firetlerini kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131. Bu suretle ben de\u00a0 ilk olarak 1931 y\u0131l\u0131nda 600 kadar silahl\u0131 ile Nerikan k\u00f6y\u00fc ile \u015eeyh Re\u015fit Lolani\u2019ye sald\u0131rd\u0131m. \u0130lk hamlede k\u00f6y\u00fc ate\u015fe verdik. 14 kadar ki\u015fi de \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fck. \u0130\u015fte art\u0131k harp ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ok s\u00fcrmeden bize kar\u015f\u0131 olan di\u011fer K\u00fcrt a\u015firetleri de sald\u0131rd\u0131. Arkas\u0131ndan \u0130ngilizler de geldi, derken b\u00f6lge yine kanl\u0131 olaylara sahne olmaya ba\u015flad\u0131… Biz bir taraftan \u0130ngilizlerle, bir taraftan Irakl\u0131larla, bir taraftan da K\u00fcrtlerle harp ediyorduk. Nitekim b\u00f6lgede bulunan en b\u00fcy\u00fck K\u00fcrt a\u015firetlerinden Rekanilerin a\u011fas\u0131 Kelhi Axa, Zebarilerin a\u011fas\u0131 Faris Axa ve bizim zaman\u0131m\u0131z\u0131n me\u015fhur dini lideri Re\u015fit Lolani kar\u015f\u0131m\u0131zdayd\u0131. Bu K\u00fcrt a\u015firetleri, Irak h\u00fck\u00fcmeti ile yan yana bize kar\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015f\u0131yordu. Bununla beraber, ben 700 silahl\u0131 ile Mergesor’u, a\u011fabeyim \u015eeyh Ahmed 500 silahl\u0131 ile Barzan k\u00f6y\u00fcn\u00fc ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc karde\u015fimiz \u015eeyh Sad\u0131k da 500 silahl\u0131 ile Palende civar\u0131 ile Piris bo\u011faz\u0131n\u0131 i\u015fgal ettik. B\u00fcy\u00fck Zap suyunun sa\u011f kanad\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftik. Bu ani bask\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda Irak h\u00fck\u00fcmeti adeta hezimete u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngilizler b\u00fcy\u00fck bir heyecan ve endi\u015fe i\u00e7indeydi.”<\/p>\n Mustafa Barzani\u2019nin sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 di\u011fer t\u00fcm K\u00fcrt a\u015firetlerini Irak h\u00fck\u00fcmetiyle m\u00fcttefik olarak yans\u0131tmas\u0131, ger\u00e7eklerle uyu\u015fmamaktad\u0131r. Bu t\u00fcr tutumlar i\u00e7erisine giren a\u015firetler olsa da t\u00fcm\u00fc b\u00f6yle de\u011ferlendirilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da Barzanilerle di\u011fer b\u00fcy\u00fck K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda s\u0131k s\u0131k alan, toprak ve hakimiyet m\u00fccadelesi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Nak\u015fibend\u00eecilikten kaynakl\u0131 dini otorite olma rekabeti de bu m\u00fccadeleler i\u00e7erisinde \u00f6nemli bir etkendir.<\/p>\n Di\u011fer taraftan \u0130ngilizlerin Behdinan plan\u0131 kapsaml\u0131yd\u0131 ve k\u00f6kleri, 1920’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar uzan\u0131yordu. Hatta denilebilir ki, Berzenci\u2019nin ayaklanmas\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1919 y\u0131l\u0131na kadar gidebilir. B\u00f6lgeyi s\u0131ms\u0131k\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak isteyen \u0130ngilizler, bu tarihlerde Barzan b\u00f6lgesine g\u00f6z dikmi\u015flerdi. Oray\u0131 kalbinden vurmak i\u00e7in Barzan’a, K\u00fcrtlerin d\u0131\u015f\u0131nda insanlar yerle\u015ftirilecekti. Bu insanlar da belliydi ve T\u00fcrklerden ka\u00e7\u0131p \u0130ngilizlere s\u0131\u011f\u0131nan S\u00fcryanilerden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi. Barzan susturulabilirse, Milletler Cemiyeti’ne verilen ve “Irak’ta durum normaldir, b\u00fct\u00fcn taraflar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kla ilgili olarak anla\u015fma i\u00e7indedir” iddias\u0131nda bulunan \u0130ngiliz raporu do\u011frulanm\u0131\u015f olacakt\u0131. B\u00f6ylece Irak’\u0131 Milletler Cemiyeti’ne daha sanc\u0131s\u0131z kabul edebileceklerdi.<\/p>\n Ama K\u00fcrtler kararl\u0131yd\u0131. B\u00f6lgelerine yabanc\u0131lar\u0131n yerle\u015ftirilmesine kar\u015f\u0131yd\u0131lar. \u00dcstelik daha etrafl\u0131 talepleri de vard\u0131 ki, bunlar Milliyetler Cemiyeti S\u00f6m\u00fcrgeler Komisyonu’nun istemiyle \u00e7ak\u0131\u015f\u0131yordu. K\u00fcrtler b\u00f6lgelerinde K\u00fcrt\u00e7enin resmi dil olmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131. B\u00f6lgeye g\u00f6nderilecek olan memurlar K\u00fcrtler aras\u0131ndan se\u00e7ilecekti. \u00d6\u011frenim dili K\u00fcrt\u00e7e olmal\u0131yd\u0131 vs.. RAF (Kraliyet Hava Kuvvetleri) bu istemlerin bast\u0131r\u0131lmas\u0131nda yine devreye girmi\u015fti.<\/p>\n Uygun zaman olarak a\u015firet adamlar\u0131n\u0131n bir hava sald\u0131r\u0131s\u0131na uzun s\u00fcre direnmelerinin g\u00fc\u00e7 olaca\u011f\u0131 karak\u0131\u015f se\u00e7ildi. \u00d6nce Irak ordusu harek\u00e2tlara giri\u015fti, fakat ba\u015fars\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131. Ancak Barzan k\u00f6ylerini bombard\u0131man eden RAF sayesinde bu i\u015ften yakas\u0131n\u0131 s\u0131y\u0131rabildi. <\/p>\n 1932 y\u0131l\u0131nda, Irak’\u0131n Milletler Cemiyeti \u00fcyeli\u011fi karara ba\u011flanacakt\u0131. Bunun i\u00e7in “\u00f6yle veya b\u00f6yle” K\u00fcrt meselesi bitmeliydi. K\u00fcrt meselesinde iki t\u00fcr \u00e7\u00f6z\u00fcmden ilki, “bar\u0131\u015f\u00e7\u0131” olan\u0131 14 Mart’ta g\u00fcndemle\u015ftirildi. Planda “bar\u0131\u015f” kelimesini s\u00f6zde b\u0131rakacak ibareler vard\u0131. E\u011fer Anglo-Arap iktidar ger\u00e7ekten K\u00fcrt isteklerine ilgi g\u00f6stererek onlara yard\u0131m edecekse, neden T\u00fcrklerin kendilerine s\u0131\u011f\u0131nan y\u00fcz civar\u0131ndaki K\u00fcrt’\u00fc asmas\u0131na sessiz kalm\u0131\u015f ve bir protesto dahi \u00e7ekmemi\u015flerdi. Bir yandan yard\u0131m vaadi, \u00f6te yandan K\u00fcrt hareketini bast\u0131rmak i\u00e7in \u00e7evre rejimlerle i\u015fbirli\u011fi! Bunu k\u00f6r olan dahi g\u00f6rebilirdi. Bundan dolay\u0131 K\u00fcrtler bu teklifi reddettiler. Bunun \u00fczerine Anglo-Arap iktidar ikinci \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc g\u00fcndemle\u015ftirdi silahl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm!<\/p>\n 15 Mart’ta ba\u015flat\u0131lan silahl\u0131 harek\u00e2t k\u0131sa s\u00fcrede p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcld\u00fc ve Arap t\u00fcmenlerine a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdirildi. Bunun \u00fczerine sava\u015f alan\u0131na yedekler s\u00fcr\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Bu yedekler aras\u0131nda h\u0131z\u0131r gibi yeti\u015fen RAF (Kraliyet Hava Kuvvetleri) da vard\u0131. Sava\u015f, K\u00fcrdistan\u2019\u0131 bir cehennem yerine d\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. 15 Mart’tan 18 May\u0131s’a kadar RAF Beroj\u00ee, Mizuri ve \u015eirvan b\u00f6lgelerinde stratejik \u00f6nemi olan 79 k\u00f6y\u00fc bombalar. Bu k\u00f6ylerdeki evlerin % 60’\u0131 olan 1365 ev y\u0131k\u0131l\u0131r, s\u00fcr\u00fcler dahi yok edilir.<\/p>\n 18 May\u0131s\u2019ta Barzan k\u00f6y\u00fc i\u015fgal edilir. Durum gittik\u00e7e kritikle\u015fir. Yenilginin so\u011fuk y\u00fcz\u00fcn\u00fc hisseden di\u011fer baz\u0131 gruplar da ayaklanmac\u0131lar\u0131 terk ederler. Bu insanlara kar\u015f\u0131 iyi bir taktik y\u00fcr\u00fcten Ba\u011fdat rejimi ve ak\u0131l hocalar\u0131 kendilerine s\u0131\u011f\u0131nan herkesi affederler. Harek\u00e2t sahalar\u0131 gittik\u00e7e k\u0131s\u0131lan Barzani karde\u015fler, kuvvetlerini her ad\u0131mda daha da kuzeye \u00e7ekerler. Nihayet \u00e7ekile \u00e7ekile T\u00fcrkiye – Irak hudut \u00e7izgisindeki Cirana k\u00f6y\u00fcne var\u0131rlar ve orada s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar. Ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 y\u00f6neten Mustafa, Ahmed ve Sad\u0131k Barzani karde\u015fler oturarak durumu m\u00fczakere ederler. Uzun tart\u0131\u015fmalardan sonra vard\u0131klar\u0131 karar T\u00fcrklere s\u0131\u011f\u0131nmakt\u0131r. <\/p>\n 1700 ki\u015fiden olu\u015fan s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar buradan al\u0131narak Y\u00fcksekova’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Tarihlerin 23 Haziran 1932’yi g\u00f6sterdi\u011fi o g\u00fcnler hakk\u0131nda Barzani \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n ” Biz T\u00fcrkiye’de as\u0131lmay\u0131 bekliyorduk. O tarihlerde \u0130ngilizlerle T\u00fcrkler ve Irakl\u0131lar iyi ili\u015fkiler kurmu\u015flard\u0131. \u0130ngilizlerin talebi \u00fczerine T\u00fcrkiye bizi asabilirdi. Ancak biz seve seve T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6l\u00fcme gelmi\u015ftik. Fakat T\u00fcrkiye\u2019de bekledi\u011fimiz ak\u0131bet bizi kar\u015f\u0131lamad\u0131… Nitekim orada iyi muamele g\u00f6rd\u00fck. Bizi \u015fehirden \u015fehire al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler, daimi bir yerde oturtmad\u0131lar. B\u00fcy\u00fck a\u011fabeyim \u015eeyh Ahmed’i Erzurum’a g\u00f6nderdiler. Bizi birbirimizden ay\u0131r\u0131yorlard\u0131. Herhangi bir harekette bulunmam\u0131zdan endi\u015fe olunuyordu. Bunu seziyorduk <\/p>\n \u00a0T\u00fcrkler, a\u015firetin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131n\u0131 Mu\u015f civar\u0131na yerle\u015ftirmi\u015ftir. Barzaniler’in kendi anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re oradaki K\u00fcrtlerle kayna\u015fm\u0131\u015f ve iyi kabul g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Eski\u015fehir’e g\u00f6nderilen karde\u015flerden Mustafa Barzani’nin orada hapiste tutuldu\u011fu kesindir. <\/p>\n \u0130ngilizler art\u0131k rahatt\u0131r. “Egemen Irak devleti” Milletler Cemiyeti’ne kabul edilmi\u015fti. Irak d\u00fczeyinde peki\u015fmi\u015f olan hakimiyetlerinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeniden petrol ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ba\u015flarlar. Kuveyt, Bahreyn, Abu Dabi ve Katar’da petrol aramaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Yine de g\u00fcvenlik i\u00e7in uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc davran\u0131yorlard\u0131. Bunu i\u00e7in K\u00fcrtlerin bir b\u00fct\u00fcn halinde tasfiye edilmesi i\u015flerine gelmiyordu. Ne \u00f6l\u00fcs\u00fc, ne de tam dirisi, iyi de\u011fildi. B\u00f6lgede elleri alt\u0131nda tehdit unsuru olarak kullanmay\u0131 \u015fiddetle arzulad\u0131klar\u0131 bir g\u00fcce ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. \u0130cap etti\u011finde bu g\u00fcc\u00fc kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda kullanacaklard\u0131. B\u00fct\u00fcn b\u00f6lge \u00fclkeleri, hatta b\u00f6lgede baz\u0131 niyetleri olabilecek b\u00fcy\u00fck devletler i\u00e7in bile cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir unsur olmal\u0131yd\u0131. Bu g\u00fc\u00e7, K\u00fcrtlerdi. Bu y\u00fczden 1932’de, K\u00fcrtleri m\u00fclteci olarak kabul etmeleri i\u00e7in T\u00fcrklere yapt\u0131klar\u0131 bask\u0131y\u0131 bu kez de Irak h\u00fck\u00fcmetine uygulayarak 13 May\u0131s 1934’te bir genel af y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyarlar. Barzaniler art\u0131k d\u00f6nebilirlerdi ve \u00f6yle yapt\u0131lar. Onlar do\u011fruca kendi evlerine gitmeyi bekliyorlard\u0131. Oysa \u015eirvan’da Irak makamlar\u0131na teslim olduklar\u0131 zaman ger\u00e7e\u011fin b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdi. Ba\u011fdat rejimi, Barzanileri liderlerinden ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. A\u015firet mensuplar\u0131 baba topraklar\u0131na d\u00f6nd\u00fckleri halde Mustafa, Ahmet ve Sad\u0131k Barzani Basra yak\u0131n\u0131ndaki Hille’ye s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. 1935 y\u0131l\u0131na kadar burada kal\u0131rlar.<\/p>\n Zaman zaman Barzan’dan haberler al\u0131rlar. A\u015firetten Xelil Xo\u015fevi, etraf\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 adamlarla sa\u011fa sola intikam sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fczenlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’deki s\u0131n\u0131r karakollar\u0131 ve \u00e7evredeki kar\u015f\u0131t a\u015firetlere sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlemektedir. Mustafa Barzani daha fazla dayanamaz ve hemen oradan ka\u00e7\u0131p silahlanarak Xelil Xo\u015fevi’ye kat\u0131l\u0131r. Bu yeni bir ba\u015fkald\u0131r\u0131d\u0131r. Bir \u00e7\u0131rp\u0131da Rewanduz’u zapt ederler. Yetkililer \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, h\u00fck\u00fcmet kuvvetleri hezimete u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7arp\u0131\u015fmalar bir ara s\u00fcreklilik kazan\u0131r. H\u00fck\u00fcmet, sevk etti\u011fi \u00fcst\u00fcn kuvvetlerle Rewanduz’u ele ge\u00e7irince bu defa da\u011flara \u00e7ekilip direni\u015flerini orada s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Bu arada \u0130ran\u2019a da ge\u00e7mi\u015flerdir. K\u0131\u015f ortas\u0131nda tekrar Barzan’a d\u00f6nerler.\u00a0 <\/p>\n O s\u0131ralarda Irak h\u00fck\u00fcmeti, s\u00fcrg\u00fcne gidecek \u015fekilde teslim oldu\u011fu takdirde affedilece\u011fi yolunda bir haber g\u00f6nderir. Barzani Hille’ye d\u00f6nmeyi reddeder. Pazarl\u0131klar sonucunda S\u00fcleymaniye \u015fehri s\u00fcrg\u00fcn yeri olarak belirlenir ve Barzani de bunu kabul eder.<\/p>\n 1930’lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda “ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan ve Milletler Cemiyeti \u00fcyeli\u011fine kabul edilen Irak Krall\u0131\u011f\u0131 heyecanl\u0131 bir kurulu\u015f s\u00fcrecini ya\u015f\u0131yordu. K\u00fcrtlerin son direni\u015flerini \u0130ngilizlerin ve i\u015fbirlik\u00e7i K\u00fcrtlerin yard\u0131m\u0131yla S\u00fcleymaniye ve Behdinan’da k\u0131rmalar\u0131, onlar\u0131 gev\u015fetmedi. Devlet, bask\u0131lar\u0131n\u0131 t\u00fcm milli az\u0131nl\u0131klar\u0131 kapsayacak seviyeye \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. A\u011fustos 1933’te, \u0130ngilizlerin kulland\u0131ktan sonra yaln\u0131z b\u0131rakt\u0131klar\u0131 H\u0131ristiyan Asur\u00eelere kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilen Simel katliam\u0131 buna iyi bir \u00f6rnektir. Bu katliamda \u00e7ok say\u0131da Asur\u00ee \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc halde \u0130ngilizlerin k\u0131l\u0131 bile k\u0131p\u0131rdamam\u0131\u015ft\u0131!<\/p>\n 1932’de Milletler Cemiyeti Konseyi taraf\u0131ndan K\u00fcrt unsurunun \u00e7o\u011funlukta bulundu\u011fu Musul, Erbil, Kerk\u00fck ve S\u00fcleymaniye kazalar\u0131nda, K\u00fcrt\u00e7enin Arap\u00e7a ile birlikte resmi dil olarak kabul edilmesi ve bu kazalara sadece K\u00fcrt veya K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan memurlar\u0131n atanmas\u0131 karar\u0131na var\u0131ld\u0131. Bu karara 1932 y\u0131l\u0131 ile \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde sayg\u0131 g\u00f6sterildi. <\/p>\n Bu d\u00f6nemde G\u00fcney K\u00fcrdistan K\u00fcrtlerinde ulusal bilin\u00e7 alan\u0131nda belli bir k\u0131p\u0131rdanma ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu K\u00fcrtlerin \u015fehir kesiminden olanlar\u0131, 1934 y\u0131l\u0131nda Marksizm\u2019le tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 koruyamad\u0131lar. Bunlar ” Irak” olma sav\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan iki sol partiye y\u00f6nelmi\u015flerdi. Bu partilerden Irak Kom\u00fcnist Partisi Komintern \u00fcyesi idi ve \u201cresmi” Marksizmi temsil ediyordu. \u201cCemaat al- Ahali” ise sosyalist olma sav\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n 28 Ekim 1936’da kendisi de bir K\u00fcrt olan, fakat kendi deyimiyle “milliyet\u00e7i ak\u0131mlara bula\u015fmayan” General Bekir S\u0131dk\u0131’n\u0131n liderli\u011finde ba\u015far\u0131lan askeri darbe, ulusal bilincin y\u00fckselmesinde de\u011ferli katk\u0131larda bulundu. S\u0131dk\u0131, Cemaat al-Ahali’nin g\u00f6r\u00fc\u015flerinden esinlenmi\u015fti. K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 bu s\u00fcre\u00e7 boyunca cesaretlendirilmi\u015f ve toparlanm\u0131\u015flard\u0131. Marksizm\u2019in klasikleri elden ele dola\u015f\u0131yor ve yorumlan\u0131yordu. 1970’li ve 80’li y\u0131llarda K\u00fcrt Marksistleri aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar o y\u0131llarda da g\u00fcndemle\u015fmi\u015fti. Tart\u0131\u015fmac\u0131lar ana hatlar\u0131yla iki grup olu\u015fturuyorlard\u0131 Kom\u00fcnist Parti yanl\u0131lar\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6rg\u00fct\u00e7\u00fcler.\u00a0 KP yanl\u0131lar\u0131, iki ulustan emek\u00e7ilerin ayn\u0131 \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde “omuz omuza” verecekleri m\u00fccadele ile kuracaklar\u0131 Sosyalist Irak’ta self-determinasyon haklar\u0131na kavu\u015fmay\u0131 umarken, di\u011ferleri Sovyetlerin destekleyece\u011fi sosyalist bir hareket olu\u015fturmay\u0131 tek \u00e7\u0131kar yol bellemi\u015fti.<\/p>\n Bekir S\u0131dk\u0131 ile canlanan siyasi hayat, \u0130ngiliz destekli sa\u011fc\u0131 bir darbeyi davet etti. \u00d6ld\u00fcr\u00fclen Bekir S\u0131dk\u0131’n\u0131n yerini 1937’de “Kare As” ad\u0131 verilen d\u00f6rt generalin destekledi\u011fi Nuri Sait ald\u0131. Darbe K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fini derinden etkilemi\u015f, K\u00fcrt topraklar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde s\u0131k\u0131 bir Arap y\u00f6netim mekanizmas\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftu. K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri, yeni bir d\u00f6neme, yeralt\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmesini ger\u00e7ekle\u015ftirecekleri bir d\u00f6neme gireceklerdi. Art\u0131k tek tek a\u015firetler yerine, k\u0131smi de olsa ulusal direni\u015fleri sergileme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 ciddi bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131racaklard\u0131.<\/p>\n Bir \u00f6rg\u00fct olu\u015fturulmas\u0131 art\u0131k fikir baz\u0131nda kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1936’da tart\u0131\u015f\u0131lan sorun, nas\u0131l bir \u00f6rg\u00fct kurulaca\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6rg\u00fct\u00fcn modeli ve izleyece\u011fi siyasal hat K\u00fcrt ulusal kurtulu\u015f\u00e7ular\u0131n\u0131n az bir zaman\u0131n\u0131 almam\u0131\u015ft\u0131r. Sonunda Mahmud Berzenci’nin yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan Profes\u00f6r Refik Hilmi\u2019nin liderli\u011finde ilk G\u00fcney K\u00fcrdistan K\u00fcrt \u00f6rg\u00fct\u00fc, H\u00e9vi Partisi kurulur. Y\u0131l, 1941\u2019dir. \u0130ran\u2019\u0131n Sovyet ve \u0130ngiliz birliklerince m\u00fc\u015ftereken i\u015fgal edildi\u011fi y\u0131ld\u0131r bu. Parti’de m\u00fcttefiklerin iki kanad\u0131n\u0131n da g\u00f6lgesini sezmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunun i\u00e7in Parti, sa\u011f ve sol kanatl\u0131 olmak \u00fczere malul do\u011fdu. Ama bu ilk te\u015febb\u00fcst\u00fc ve K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131, \u00f6\u011fretmenlerini, \u00f6\u011frencilerini hatta a\u015firetsel elemanlar\u0131 i\u00e7eriyordu. K\u0131sa s\u00fcrede Ba\u011fdat’ta da \u00f6rg\u00fctlenen partide i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar durulmaz. Sa\u011f kanat, \u0130ngiltere\u2019nin K\u00fcrt haklar\u0131 i\u00e7in ikna edilebilece\u011fini ifade ederken \u00e7ok yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte bu haklar\u0131 bast\u0131ran RAF’\u0131n bomba seslerini unutmu\u015fa benziyordu. Sol kesim ise, Do\u011fu K\u00fcrdistan’a yerle\u015fmeye ba\u015flayan Sovyet ordusu ile oradaki K\u00fcrt ulusal hareketinin deste\u011fini arkas\u0131nda hissetti\u011finden dolay\u0131 rahatt\u0131. \u0130nan\u00e7lar\u0131, bir genel ihtilal sonucunda kurulacak olan sosyalist bir iktidar sayesinde ulusal haklara kavu\u015fulaca\u011f\u0131 bi\u00e7imindeydi. Parti i\u00e7i rekabet y\u0131prat\u0131c\u0131 ve olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131yd\u0131. H\u00eavi’ yi bu i\u00e7 rekabet takatsiz b\u0131rak\u0131r. Bundan dolay\u0131 ne a\u015firetsel birimin yerini alacak bir liderli\u011fe kavu\u015fur, ne de K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu etkileyebilir. Sonunda K\u00fcrt ayd\u0131nlar “pes” ederler. Hareketi tek ba\u015flar\u0131na toparlamayacaklar\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015flard\u0131r. Kendileri d\u0131\u015f\u0131nda bir lidere ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. O’nu fazla aramalar\u0131na l\u00fczum yoktu. Hemen yan\u0131 ba\u015flar\u0131ndayd\u0131. Bu adam S\u00fcleymaniye’de s\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131 ya\u015fayan Mustafa Barzani’den ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi. B\u00f6lgede a\u015firet ba\u011flar\u0131ndan kaynakl\u0131 olduk\u00e7a ciddi bir g\u00fcce sahip olan bu ki\u015fi \u00f6rg\u00fct liderli\u011fine getirilirse \u00f6rg\u00fcte ciddi bir g\u00fc\u00e7 katm\u0131\u015f olacakt\u0131. Bundan dolay\u0131 bu \u00f6neri Mustafa Barzani\u2019ye g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve olumlu kar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n Barzani, 12 Temmuz 1943’te \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131 ile birlikte S\u00fcleymaniye’den \u015eeyh Mahmud Berzenci’nin o\u011flu Latif Berzenci’nin yard\u0131m\u0131yla firar eder ve Barzan\u2019a ula\u015f\u0131r. Sava\u015fa ba\u015flayan Barzani bir taraftan Irak karakollar\u0131na bask\u0131nlar d\u00fczenleyerek silah ve m\u00fchimmat elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00f6te yandan da K\u00fcrt a\u015firetlerine el\u00e7iler g\u00f6nderiyordu. Bu arada Barzani, ezeli rakipleri olan Zebari a\u015fireti reisinin k\u0131z\u0131yla bir de politik evlilik yapar. Irak’\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi bir b\u00f6l\u00fck askeri pusuya d\u00fc\u015f\u00fcrerek da\u011f\u0131tmas\u0131 \u0130ngilizleri endi\u015felendirmi\u015fti. Bu y\u00fczden Petrol b\u00f6lgesini emniyete almak i\u00e7in Diyala vilayetini i\u015fgal ettiler. Araplar’\u0131n endi\u015fesi daha bir fazlayd\u0131 ve rehine ald\u0131klar\u0131 S\u00fcleymaniye’deki Barzani ailesini tekrar Hille’ye s\u00fcrd\u00fcler. Ba\u011fdat y\u00f6netiminin Ba\u015fbakan\u0131 Nuri Sait ise, yine hilelere ba\u015fvuruyordu. Barzani’nin karde\u015fi \u015eeyh Ahmed’i bir mektup yazmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131. \u015eeyh Ahmed bu mektubunda Barzani’ye selamet yolunun teslim olmak oldu\u011funu kaydetmekteydi. <\/p>\n \u0130htilal H\u00eavi Partisi’ne \u00e7ok yaram\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sa s\u00fcrede Ba\u011fdat dahil t\u00fcm \u00f6nemli \u015fehir ve kasabalarda \u00f6rg\u00fctlenebildiler. \u00d6te yandan ihtilalin sesi olmaya da \u00f6zen g\u00f6steriyorlard\u0131. Irak \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde otonomi talep eden bildiriler kaleme alan H\u00eavi y\u00f6neticileri, bunlar\u0131 h\u00fck\u00fcmet yetkililerine ve M\u00fcttefik Kuvvetler’in komutanl\u0131klar\u0131na verirler. \u0130stemlerinden biri “K\u00fcrt \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131” idi. Bu istemlerine ABD El\u00e7ili\u011fi arac\u0131l\u0131k etmi\u015f ve kurdurmu\u015ftu. Bakan olarak, Mahmud Berzenci’nin y\u00f6netti\u011fi ayaklanmaya kat\u0131lm\u0131\u015f olan Macit Mustafa tayin edilir. Durum h\u0131zla ihtilalcilerin lehine geli\u015fmeye ba\u015flay\u0131nca, Irak ordusundaki bir\u00e7ok K\u00fcrt k\u00f6kenli subay firar ederek onlara kat\u0131l\u0131r. Y\u0131l\u0131n sonuna do\u011fru ihtilalcilerin silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc, Irak ordusunu yenebilecek d\u00fczeye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Durum nazikle\u015fince \u0130ngilizler yine sahneye \u00e7\u0131kt\u0131lar ve fiili m\u00fcdahalede bulundular.<\/p>\n Barzani 1943 y\u0131l\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru bask\u0131nlara ara vererek diplomatik temaslara kulak kesildi. Siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015flar\u0131nda Irak H\u00fck\u00fcmeti, Barzani’nin \u0130ran\u2019a \u00e7ekilmesini ve orada Pi\u015fdar a\u015firetiyle ya\u015famas\u0131n\u0131 teklif etti. Barzani Araplara meselenin kendisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131. Bu s\u0131rada say\u0131lar\u0131 artm\u0131\u015f olan K\u00fcrt siyasi \u00f6rg\u00fctleri, ileri s\u00fcrd\u00fckleri \u00e7e\u015fitli taleplerle bir “istemler anar\u015fisi” yaratm\u0131\u015flard\u0131. Her t\u00fcrden ve her renkten \u00f6rg\u00fctlerle \u015fah\u0131slar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 ve koordinasyonsuzluklar\u0131 m\u00fcttefik kuvvetlerince K\u00fcrtlerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 olarak alg\u0131land\u0131. K\u00fcrt haklar\u0131na tepki ise, h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k duygular\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. G\u00fcvensizlik ve korku Irak y\u00f6netimini tamamen sarm\u0131\u015ft\u0131 ve 1943 bu duygularla kapanacakt\u0131.<\/p>\n 1944 y\u0131l\u0131 yo\u011fun diplomatik temaslarla ba\u015flad\u0131. Ocak ay\u0131nda H\u00eavi Partisi, H\u00fck\u00fcmete ve M\u00fcttefiklerin el\u00e7iliklerine birer memorandum g\u00f6ndererek Irak i\u00e7indeki ulusal soruna daha fazla ilgi g\u00f6sterilmesi i\u00e7in \u00e7aba sarf edilmesini istedi. H\u00fck\u00fcmetten, K\u00fcrtlerle iktidar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in \u00fc\u00e7 resmi temsilci atamas\u0131 talebinde bulundular. K\u00fcrt \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Macit Mustafa’n\u0131n akl\u0131na bu teklif yatm\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine atanmak \u00fczere H\u00eavi’den \u00fc\u00e7 isim istedi. H\u00eavi, \u00fc\u00e7\u00fc de Irak ordusu firarisi olan Y\u00fczba\u015f\u0131 \u0130zzet Abd\u00fclaziz, Y\u00fczba\u015f\u0131 Aziz Seyyid Abdullah ve Albay Emin Rewanuzi\u2019yi \u00f6nerdi ve bu \u00f6nerileri kabul edildi. Bundan sonra H\u00eavi di\u011fer K\u00fcrt gruplar\u0131na da onaylatarak netle\u015ftirdi\u011fi talepleri M\u00fcttefik el\u00e7ilikleri ile H\u00fck\u00fcmete sunmu\u015ftu. Bununla <\/em><\/strong><\/p>\n \u2014Kerk\u00fck, S\u00fcleymaniye, Hewler, Duhok ve Xaneqin’i i\u00e7eren bir K\u00fcrt b\u00f6lgesi te\u015fkil edilmesi,<\/p>\n \u2014Bu b\u00f6lgenin i\u015fleriyle ilgili bir K\u00fcrt \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n kurulmas\u0131,<\/p>\n \u2014Her bakana bir K\u00fcrt yard\u0131mc\u0131 atanmas\u0131,<\/p>\n \u2014K\u00fcrt b\u00f6lgesinin k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve tar\u0131msal otonomiye sahip olmas\u0131,<\/p>\n \u2014Ordu, jandarma hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn i\u00e7 meselelerin yerel y\u00f6netime ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 isteniyordu <\/p>\n Bunun \u00fczerine Macid Mustafa K\u00fcrdistan’da bir geziye \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130rtibat g\u00f6revlilerinin say\u0131s\u0131n\u0131 da yediye \u00e7\u0131karan Macid Mustafa geni\u015f bir propaganda ata\u011f\u0131na kalkm\u0131\u015ft\u0131. Bu irtibat g\u00f6revlilerini a\u015firetlere g\u00f6nderen Bakan, onlara sava\u015ftan sonra yap\u0131lacak reformlarla ilgili olarak bol vaatlerde bulunacakt\u0131. Fakat bu g\u00f6revliler, Macid Mustafa’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aksine, resmi s\u0131fatlar\u0131n\u0131 da kullanarak a\u015firetleri ihtilalcilere kat\u0131lmak i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Macid Mustafa i\u015flerin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi y\u00fcr\u00fcmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce 1944 y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131 sonunda K\u00fcrdistan’a gelerek Barzani ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Onu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunmak \u00fczere Ba\u011fdat\u2019a gitmeye ikna etti. Barzani, \u015eubat 1944’te Ba\u011fdat’a giderek K\u00fcrt taleplerini i\u00e7eren detayl\u0131 bir plan sundu. Planda Duhok’un vilayet olmas\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt b\u00f6lgelerinin Musul’a ba\u011flanmas\u0131n\u0131, E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131na bir K\u00fcrt Genel M\u00fcd\u00fcr atanmas\u0131n\u0131, b\u00f6lgeye tar\u0131m ve sosyal alanda yat\u0131r\u0131mlar\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da istemi\u015fti. Barzani’nin ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra detaylara inen Nuri Sait plan\u0131n Naip ve parlamento taraf\u0131ndan kabul edilemeyece\u011fini g\u00f6rd\u00fc. Bunun \u00fczerine May\u0131s 1944\u2019te K\u00fcrdistan’da bir geziye \u00e7\u0131kt\u0131. Bu gezide Barzani d\u0131\u015f\u0131ndaki K\u00fcrt liderleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Gezi boyunca K\u00fcrtlerin istemlerini g\u00f6rmeye haz\u0131r oldu\u011funu, K\u00fcrt b\u00f6lgesinin te\u015fkilini ve K\u00fcrtlerin kabinede temsilini kabul edebilece\u011fini bildirdi. Kabinedeki Arap bakanlar ise bu istemlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor ve bunlar\u0131n kabul\u00fc halinde K\u00fcrtlerin yeni taleplerle t\u0131rman\u0131\u015fa ge\u00e7ip devleti zay\u0131flatarak b\u00f6l\u00fcnme yaratacaklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Nuri Sait her \u015feye ra\u011fmen K\u00fcrtlerle a\u015fa\u011f\u0131daki anla\u015fmay\u0131 imzalamay\u0131 g\u00f6ze alabildi:<\/em><\/strong><\/p>\n \u2014Asi a\u015firetin b\u00fct\u00fcn tutuklular\u0131 serbest b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n \u2014A\u015firet b\u00fct\u00fcn kuvvetlerini ve Irak ordusundan al\u0131nm\u0131\u015f silahlar da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn silahlar\u0131n\u0131 muhafaza edecektir.<\/p>\n \u2014Irak K\u00fcrdistan’\u0131nda erzak e\u015fit bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n \u2014K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde g\u00f6revli b\u00fct\u00fcn Arap memurlar\u0131n yerine K\u00fcrt memurlar atanacakt\u0131r.<\/p>\n \u2014\u00d6\u011frenim ve K\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda K\u00fcrdistan \u00f6zerk olacakt\u0131r.<\/p>\n \u2014Yeni okul ve hastaneler a\u00e7\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n Irak Ba\u015fbakan\u0131 hemen i\u015fe koyuldu. Hille’deki Barzani’nin a\u011fabeyi \u015eeyh Ahmed ve di\u011ferlerinin Barzan’a d\u00f6nmelerine izin verdi. Fakat \u015eeyh Ahmed’in geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Barzani’nin siyasi ve askeri liderli\u011fine bir etkisi olmad\u0131. S\u00fcleymaniye valili\u011fine bir K\u00fcrt Generali, Bahaeddin Nuri\u2019yi atad\u0131. \u0130stenmeyen memurlar\u0131 de\u011fi\u015ftirdi, geri \u00e7ekti. Sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u0131tl\u0131ktan dolay\u0131 ba\u015f g\u00f6steren a\u00e7l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tah\u0131l da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 da sa\u011flad\u0131, okul ve hastane in\u015faatlar\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131 ve kafas\u0131nda iyice \u015fekillenen ademi merkeziyet\u00e7ili\u011fi uygulama alan\u0131na koyamadan iktidardan ala\u015fa\u011f\u0131 edildi! Arap milliyet\u00e7ili\u011fi tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131r\u0131na ermi\u015fti.<\/p>\n Nuri Sait’in d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, Haziran 1944\u2019te Kral Naibi’nin anla\u015fmay\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmesi izledi. Onun yerine Hamdi el-Ba\u00e7aci ad\u0131ndaki bir Arap milliyet\u00e7isi yeni h\u00fck\u00fcmeti kuracakt\u0131. Yeni ba\u015fbakan olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131yd\u0131. <\/p>\n \u00d6nce K\u00fcrt \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Macid Mustafa’y\u0131 g\u00f6revinden alan Ba\u00e7aci, daha sonra ordudaki baz\u0131 K\u00fcrt subaylar\u0131 tutuklatt\u0131. S\u00fcleymaniye valisi General Nuri de g\u00f6revden al\u0131nanlar aras\u0131ndayd\u0131. \u0130n\u015fas\u0131na ba\u015flanan okul ve hastaneler de t\u0131rpandan nasiplerini alacak ve birer askeri garnizona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclecekti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k isyan tekrardan ba\u015flayacakt\u0131. Durum \u00e7ok ciddiydi ve bunun sebebi verdi\u011fi s\u00f6zde durmayan Irak h\u00fck\u00fcmetinin kendisiydi. \u00d6te yandan Barzani, h\u00fck\u00fcmetle ili\u015fkilerini, Macid Mustafa’n\u0131n tay\u0131n etti\u011fi irtibat g\u00f6revlileri, \u0130zzet Abd\u00fclaziz, M. E. Rewanduz\u00ee, A. Ceylan\u00ee, Zaxo’dan Y\u00fczba\u015f\u0131 Mir Hac, Koysancaq’tan Y\u00fczba\u015f\u0131 Mustafa Xo\u015fnav, S\u00fcleymaniye’den Y\u00fczba\u015f\u0131 Mecid Ali ve yine S\u00fcleymaniye’den Y\u00fczba\u015f\u0131 Fuad Arif vas\u0131tas\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Temmuz, 1944\u2019te durumun vahametini g\u00f6ren Ba\u00e7aci K\u00fcrdistan’a bir ikna gezisi d\u00fczenler. Baz\u0131 a\u015firet reisleri ve K\u00fcrt liderlerini toplayan Ba\u00e7aci, isyan ate\u015fini s\u00f6nd\u00fcrmenin yollar\u0131n\u0131 arar ama kar\u015f\u0131l\u0131k bulmaz. \u0130ran\u2019daki J\u00ea-Kaf grubu ise, m\u00fcsait \u015fartlardan da istifade ederek epey palazlanm\u0131\u015ft\u0131. Onlar ba\u015f\u0131ndan beri t\u00fcm K\u00fcrdistan\u2019\u0131 kapsayan merkezi bir K\u00fcrt \u00f6rg\u00fct\u00fcnden yana idiler. Qazi Muhammed’in 1944 y\u0131l\u0131nda bu \u00f6rg\u00fcte girmeyi kabul etmesi onlar i\u00e7in paha bi\u00e7ilmez bir kat\u0131lmayd\u0131. Fakat Qazi, merkez komitesine girmedi ve onlar\u0131 perde arkas\u0131ndan y\u00f6netmeyi ye\u011fledi. J\u00ea-Kaf’\u00e7\u0131lar, 1944 Temmuzu\u2019nda T\u00fcrkiye, Irak ve \u0130ran h\u00e2kimiyetindeki K\u00fcrdistanl\u0131larla strateji, taktik ve m\u00fccadelenin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu yard\u0131mla\u015fmay\u0131 koordine etmenin yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak \u00fczere bir toplant\u0131 d\u00fczenlerler. Toplant\u0131 i\u00e7in \u00fc\u00e7 devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi noktadaki Delamper da\u011f\u0131 se\u00e7ilmi\u015fti. Toplant\u0131da Kuzey K\u00fcrdistan’dan Qazi Mella Wehab, G\u00fcney K\u00fcrdistan’dan \u015eeyh Abdullah\u00ea Zinoy\u00ea ve J\u00ea-Kaf’tan Qas\u0131m\u00ea Qedri haz\u0131r bulundu. Ba\u011flanan yemine yerin co\u011frafi mevkii dolay\u0131s\u0131yla “Peymana S\u00ea Sinok denildi. J\u00ea-Kaf merkezi \u00f6rg\u00fctlenme esprisine uygun olarak G\u00fcney K\u00fcrdistan \u015fubesini de a\u00e7t\u0131. Bu \u015fubeye daha sonra ad\u0131 s\u0131k s\u0131k ge\u00e7ecek olan Avukat \u0130brahim Ahmed de \u00fcye olmu\u015ftu. J\u00ea-Kaf k\u0131sa s\u00fcrede Hewl\u00ear, \u015eaqlawa, K\u0131fri, S\u00fcleymaniye, Kerk\u00fck ve Ba\u011fdat’ta da \u015fubeler a\u00e7t\u0131. \u00d6rg\u00fct\u00fcn G\u00fcney K\u00fcrdistan kolu, ayr\u0131ca H\u00eav\u00ee ile birle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da liderlik tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 buna muvaffak olamad\u0131.<\/p>\n 1945 y\u0131l\u0131 d\u00fcnyada ve Irak’ta \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u0131l\u0131yd\u0131. K\u00fcrt meselesine bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek i\u00e7in son gayretler serf ediliyordu. Bu ba\u011flamda Barzani, Ocak ay\u0131nda Irak h\u00fck\u00fcmeti ile Britanya El\u00e7ili\u011fi’ne birer heyet g\u00f6ndererek otonom b\u00f6lgenin ivedilikle kurulmas\u0131n\u0131 istedi. Ama onlar\u0131n niyetleri ba\u015fkayd\u0131 ve zamana ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. K\u00fcrdistan’daki i\u00e7 \u00e7eli\u015fme de t\u0131rman\u0131\u015fa ge\u00e7mi\u015fti ve i\u00e7 zay\u0131fl\u0131\u011fa yol a\u00e7maktayd\u0131. H\u00eav\u00ee, 1940’l\u0131 y\u0131llar\u0131n i\u015fgal alt\u0131ndaki Yugoslavya’s\u0131nda partizanlar\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6hretin cazibesine kap\u0131larak da\u011flara, Barzani’nin yan\u0131na gelme niyeti g\u00f6sterir. Oysa hareketin lideri bir\u00e7ok sebepten dolay\u0131 buna kar\u015f\u0131yd\u0131. Barzani’ye g\u00f6re H\u00eav\u00ee, \u015fehirde daha \u00e7ok faydal\u0131 olabilirdi. K\u00fcrt Hareketi’nin o g\u00fcnk\u00fc bilin\u00e7 seviyesinin “g\u00fcr\u00fclt\u00fcc\u00fc ele\u015ftirmenlere tahamm\u00fcl\u00fc yoktu. Barzani’nin yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki ikinci bir kararg\u00e2h i\u00e7 ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 olacakt\u0131. Oysa H\u00eav\u00ee, ihtilal i\u00e7in \u015fehir merkezlerinden ve Ba\u011fdat’tan d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan bir pencere olacakt\u0131. Onlara istihbarat toplayarak ula\u015ft\u0131rabilir, bu arada ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 yiyecek, t\u0131bbi malzeme ve hatta m\u00fchimmat gibi hayati maddeleri \u00e7e\u015fitli yollarla ele ge\u00e7irerek m\u00fccadele alan\u0131na sevk edebilirlerdi. H\u00eav\u00ee ayr\u0131ca bilin\u00e7li insanlardan olu\u015fan bir \u00f6rg\u00fct olarak ihtilalin taleplerini M\u00fcttefik Devletlere iletip onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini de Barzani’ye ula\u015ft\u0131rabilirdi. Ama her iki taraf da cereyan eden olaylar hakk\u0131nda bilgilendirilmediklerinden \u015fik\u00e2yet\u00e7iydiler.<\/p>\n \u0130syanc\u0131lar\u0131n her \u015feyden \u00f6nce \u00e7ok bilgilenmeye ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. H\u00eav\u00ee da\u011flara geldi\u011finde, Barzani\u2019ye g\u00f6re istenmeyen, can s\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcler ba\u015flayacak, ki\u015filer ele\u015ftirilecek ve ortal\u0131\u011fa ihtilalin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bilmeyen konu\u015fkan insanlar dolu\u015facakt\u0131. Oysa H\u00eav\u00ee, Barzani’yi ve onun silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini istiyordu. B\u00f6ylece \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir kuvvet yarat\u0131lacak, amaca ula\u015ft\u0131klar\u0131nda \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ellerinde tutabileceklerdi. Barzani ise ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini hissediyor ve bir g\u00fcven bunal\u0131m\u0131na do\u011fru ilerliyordu. Bundan dolay\u0131, ihtilalin denetim alanlar\u0131n\u0131n yollar\u0131n\u0131 onlara kapad\u0131. H\u00eav\u00ee y\u00f6neticileri ise, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 geli\u015fmi\u015flik seviyesinde yeni bir cephe a\u00e7ma kapasitesinde olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in da\u011fa \u00e7\u0131kmaktan vazge\u00e7tiler. Onlar, bundan sonra da ihtilale eski ilgilerini kaybetmediler. Barzani \u00f6rg\u00fct i\u00e7indeki ayd\u0131n ve entelekt\u00fcel kesime g\u00f6re bir lider de\u011fildir. Ne ayd\u0131n ne de entelekt\u00fceldir. O bir a\u015firet reisiydi. Etraf\u0131nda binlerce silahl\u0131 insan vard\u0131 ve her ko\u015ful alt\u0131nda Barzani\u2019nin emirlerine riayet ediliyordu. Barzani\u2019nin bu konumu \u00f6rg\u00fcte ciddi bir g\u00fc\u00e7 katmaktayd\u0131. Bundan dolay\u0131 da \u00f6rg\u00fct i\u00e7indeki Barzani muhalifleri \u00e7ok fazla ses \u00e7\u0131karam\u0131yorlard\u0131. Barzani bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 fark etmi\u015f ve kendisine g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 aramaktayd\u0131. <\/p>\n Bunun i\u00e7in Barzani ve arkada\u015flar\u0131 bir parti in\u015fas\u0131na karar verirler. 12 \u015eubat 1945\u2019te Barzani’nin liderli\u011finde kurulan bu partinin ad\u0131 Azadi Partisi olur. Parti’nin Barzani d\u0131\u015f\u0131ndaki yedi kurucu \u00fcyesi Am\u00eadi\u2019li subay \u0130zzet Abd\u00fclaziz, Koysancaq’tan Subay Mustafa Xo\u015fnaw, Xaneqin’den a\u015firet lideri Abd\u00fclhamit Bak\u0131r, S\u00fcleymaniyeli Muhammed Mahmud, Erbil’den Ahmed \u0130smail, Am\u00eadi\u2019li \u015eewket Numan ve Aqre\u2019den Hafzullah \u0130smail idi. H\u00eav\u00ee Partisi y\u00f6neticileri, ili\u015fki kurmak amac\u0131yla yeni partiye bir mektup g\u00f6nderirler. Bu mektupta ama\u00e7lar\u0131n\u0131 bildirmeleri de isteniyordu. Azadi Partisi cevabi mektubunda ama\u00e7lar\u0131n\u0131n otonom bir K\u00fcrdistan kurmak ve ba\u011flant\u0131s\u0131z bir d\u0131\u015f politika y\u00fcr\u00fctmek oldu\u011funu bildirdiler. Tabii otonomi talebiyle ortaya \u00e7\u0131kan bir hareketin, d\u0131\u015f politika gibi her zaman merkezi devletin tekelinde olmas\u0131 gereken bir konuda tespitlerde bulunmas\u0131 \u00e7eli\u015fkiliydi. Ama bu \u00e7eli\u015fki, ayr\u0131ca Azadi y\u00f6neticilerinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinin bir ifadesi olarak kabul edilmeliydi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n can \u00e7eki\u015fmekte oldu\u011fu bir d\u00f6nemde “ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131ktan” bahsetmek ola\u011fan\u00fcst\u00fc ileri bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Azadi Partisi\u2019nin ilgin\u00e7 bir program\u0131 vard\u0131. Bilinen klasik parti programlar\u0131ndan hi\u00e7 birine benzemeyen bu program, sanki “bir ulus gibi davranma”n\u0131n basit bir teorisini yap\u0131yordu. Bu, Barzan m\u0131nt\u0131kas\u0131ndan \u00e7evreye yay\u0131lan halkalar gibi bir s\u00fcreci \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Programlar\u0131 \u00f6zetle \u015f\u00f6yleydi <\/strong><\/em><\/p>\n l- Barzan b\u00f6lgesinde a\u015firetlerin i\u015fbirli\u011fini sa\u011flamak, sonradan bunu Irak’taki t\u00fcm K\u00fcrt a\u015firetlerine yaymak.<\/p>\n 2- Irak K\u00fcrdistan\u2019\u0131n\u0131 politik ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollarla kurtarmak.<\/p>\n 3- D\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin temsilciliklerine dilek\u00e7eler g\u00f6ndermek <\/p>\n 4- Propaganda yapmak <\/p>\n 5- Irak H\u00fck\u00fcmetinin gerici ve macerac\u0131 politikas\u0131 ile m\u00fccadele etmek <\/p>\n 6- Di\u011fer K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc organizasyonlar\u0131 ile ili\u015fki kurmak <\/p>\n 7- Silahl\u0131 g\u00fc\u00e7ler olu\u015fturmak.<\/p>\n Bu arada b\u00fct\u00fcn k\u0131rg\u0131nl\u0131klara ra\u011fmen H\u00eav\u00ee Partisi, Azadi ile iyi ili\u015fkilerini korudu. Irak H\u00fck\u00fcmetinin de\u011fi\u015fmesi ve Nuri Sait’in tekrar iktidar koltu\u011funa oturmas\u0131, b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n biti\u015f sinyallerini verdi\u011fi bir a\u015famaya tekab\u00fcl etmekteydi. Yeni durum, eskiden eli kolu ba\u011fl\u0131 vaziyette bekleyen Arap destek\u00e7isi \u0130ngilizlerin daha serbest\u00e7e hareket edecekleri anlam\u0131na geliyordu. K\u0131saca K\u00fcrt meselesi \u00e7ok kritik bir a\u015famada bulunuyordu. Hele Anglo-Arap m\u00fc\u015fterek bir anti-K\u00fcrt hareketin g\u00fcndemle\u015fmesinin s\u00f6z konusu olabilece\u011fi bir a\u015famada!<\/p>\n Irak genel bir taarruza haz\u0131rl\u0131k amac\u0131yla 15 Temmuz’da\u00a0 Zaxo, Am\u00eadiye, Aqre ve Rewanduz’da y\u0131\u011f\u0131nak yapt\u0131. Ordusunun o zamanki mevcudunun yar\u0131s\u0131n\u0131 te\u015fkil eden 30.000 asker ile 12.000 jandarma ve polis b\u00f6lgeye sevk edilmi\u015fti. Hava kuvvetlerinin 25 avc\u0131 ve bombard\u0131man u\u00e7a\u011f\u0131ndan olu\u015fan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fc faaliyet halindeydi. Bunlar Hewler ve Musul’da \u00fcslendirildiler. Irak ordular\u0131n\u0131n Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131na \u0130ngiliz General Renton getirilmi\u015fti. Irak genelkurmay\u0131 bu \u0130ngiliz\u2019e yard\u0131m etmekle m\u00fckellefti. Anglo-Arap koalisyon art\u0131k a\u00e7\u0131k\u00e7a sahnedeydi.<\/p>\n II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n hemen ard\u0131ndan \u0130ngilizler K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini bast\u0131rmak i\u00e7in silahl\u0131 m\u00fcdahale karar\u0131 al\u0131r. Bu ba\u011flamda 1945 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131nda Zaxo, Am\u00eadiye, Aqre ve Rewanduz b\u00f6lgelerine 25 bin ki\u015filik asker g\u00f6nderilir. A\u011fustos ay\u0131nda da askeri harek\u00e2t karar\u0131 al\u0131n\u0131r. <\/p>\n Molla Mustafa Barzani d\u00fcnya kamuoyunun dikkatini G\u00fcney K\u00fcrdistan’da ya\u015fanan olaylara \u00e7ekebilmek i\u00e7in baz\u0131 devletlerin Ba\u011fdat’taki b\u00fcy\u00fckel\u00e7iliklerine bildiriler g\u00f6nderir. Bu bildirilerde \u015funlar\u0131 belirtir: “Sizlere bu mektubu yazd\u0131\u011f\u0131m s\u0131rada, bu b\u00f6lge k\u00f6ylerinde kad\u0131n ve \u00e7ocuklar, Irak H\u00fck\u00fcmeti’nin bombalar\u0131ndan \u00f6l\u00fcyor. Bundan dolay\u0131 sizlerden, burada olagelen ve her halk\u0131n kaderini tayin hakk\u0131na sahip bulundu\u011funu buyuran Atlantik S\u00f6zle\u015fmesi’ne ters d\u00fc\u015fen olaylar\u0131, h\u00fck\u00fcmetlerinize bildirmenizi rica ediyorum. H\u00fck\u00fcmetleriniz, Irak’taki dikta rejiminin keyfi eylemlerini s\u00fcrd\u00fcrmesine m\u00fcsaade etmemelidir.” <\/p>\n 7 A\u011fustos 1945’te Irak ordusu Rewanduz’a b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 d\u00fczenler. K\u00fcrt direni\u015f g\u00fcc\u00fc, Irak ordusuna kar\u015f\u0131 hem asker say\u0131s\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ve hem de askeri te\u00e7hizat y\u00f6n\u00fcnden daha zay\u0131f olmas\u0131na ra\u011fmen baz\u0131 b\u00f6lgelerde i\u015fgal g\u00fcc\u00fcne b\u00fcy\u00fck yenilgiler ya\u015fatabilmi\u015flerdir. Aqre ve Rewanduz y\u00f6n\u00fcnden ilerleyen i\u015fgalcilere b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar verilerek da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerden p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Cephelerini g\u00fc\u00e7lendiren Molla Mustafa Barzani, Hewler\u2019e do\u011fru sald\u0131r\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7er. K\u00fcrt direni\u015f\u00e7ilerinin sa\u011flad\u0131klar\u0131 ba\u015far\u0131lar sonucu halk\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 direni\u015fe deste\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n \u00a0Barzani, b\u00f6lgedeki Mizuriya J\u00ear\u00ee, M\u00eezuriya Jor\u00ee, Beroj\u00ee, \u015e\u00earwan\u00ee Mezin, \u015eerefan a\u015fireti ile Rewanduz b\u00f6lgesindeki Dolamer\u00ee ve \u015e\u0131wezlari a\u015firetleri mensuplar\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt askeri birliklerini \u00f6rg\u00fctler. Ayr\u0131ca, Aqre b\u00f6lgesinden Rejfikan, Goran ile Rewanduz b\u00f6lgesinden S\u0131l\u00eawan\u00ee ve B\u0131radost a\u015firetleri de harekat\u0131 desteklerler. Barzani’nin komuta etti\u011fi kuvvetler, \u015fehirli subaylarla birlikte 4.500 ki\u015fiyi bulur. Bunlar t\u00fcfek ve hafif mitraly\u00f6zlerle donat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Bir taraftan bu destekler olurken di\u011fer taraftan ihanet edecek olanlar da bo\u015f durmayacaklard\u0131r.<\/p>\n Ayaklanman\u0131n geni\u015flemesiyle birlikte endi\u015felenen \u0130ngiliz y\u00f6neticiler, ayaklanmay\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in hi\u00e7bir kural tan\u0131madan G\u00fcney K\u00fcrdistan’\u0131n bir\u00e7ok k\u00f6y ve kentlerine havadan sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlerler. 50’nin \u00fcst\u00fcnde K\u00fcrt yerle\u015fim yeri y\u0131k\u0131l\u0131p yerle bir edildi. Ayaklanmac\u0131lar\u0131n bir temsilcisinin Beyrut’ta Molla Mustafa Barzani ad\u0131na yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir bildiride G\u00fcney K\u00fcrdistan’da ya\u015fanan katliam \u015fu \u015fekilde dile getirilir: “Irak ordusu K\u00fcrt k\u00f6ylerinin, masum kad\u0131n, \u00e7ocuk ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n imhas\u0131nda a\u011f\u0131r toplar\u0131 ve hava kuvvetlerini kullan\u0131yor.” <\/p>\n 25 Eyl\u00fcl 1945’te i\u015fgal kuvvetleri Bile, Gali Balanda, Arku\u015f ve Zebar yak\u0131n\u0131nda bir\u00e7ok b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irir. 6 Ekim’de Ba\u011fdat’ta, Barzan’\u0131n ele ge\u00e7irildi\u011fi resmi makamlarca a\u00e7\u0131klan\u0131r. <\/p>\n A. Fed\u00e7enko, olaylar ile ilgili \u015funlar\u0131 ifade eder. “Askeri harek\u00e2ta \u0130ngiliz hava kuvvetlerinin faal \u015fekilde kat\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin T\u00fcrk-Irak s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatmas\u0131, Irak askerlerinin say\u0131s\u0131 ve silahlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve nihayet Irak \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Mustafa Ali Umari’nin, bir\u00e7ok K\u00fcrt a\u015firet reisini kendi yan\u0131na \u00e7ekerek ayaklanmac\u0131lara kar\u015f\u0131 kullanmas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar, m\u00fccadelenin sonucunu \u00f6nceden belirlemi\u015f oldu.” <\/p>\n Molla Mustafa Barzani bu sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 daha fazla direnemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve o d\u00f6nemde Mahabat’ta b\u00fcy\u00fck kazan\u0131mlar\u0131n elde edildi\u011fi Do\u011fu K\u00fcrdistan’a ge\u00e7er. 10 bine yak\u0131n K\u00fcrt, a\u011f\u0131r ko\u015fullarda Irak-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131na \u00e7ekilir. Yollarda binlerce insan a\u00e7l\u0131ktan ve so\u011fuktan dolay\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirir.<\/p>\n Ayaklanma sonras\u0131 Hewler\u2019de askeri bir mahkeme kurulur ve Molla Mustafa Barzani, \u015eeyh Ahmet Barzani, Irak ordusundan yedi subay ve ayaklanmaya etkin olarak kat\u0131lm\u0131\u015f 35 ki\u015fiye g\u0131yabi idam cezalar\u0131 verilir. Ayaklanmaya aktif destek vermi\u015f olan baz\u0131 subaylara idam cezas\u0131 verilir ve cezalar\u0131 infaz edilir. <\/p>\n 1945 y\u0131l\u0131nda ka\u00e7arak \u0130ran\u2019a s\u0131\u011f\u0131nan Mustafa Barzani, 1946 y\u0131l\u0131nda kurulan Mahabad K\u00fcrt Cumhuriyetinde pe\u015fmergeleriyle askeri sorumlulu\u011fu \u00fcstlendi. Cumhuriyetin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n ertesinde ise uzun bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fle Sovyetler birli\u011fine ge\u00e7ti. On bir y\u0131l orada kald\u0131. 14 Temmuz 1958 y\u0131l\u0131nda Irak monar\u015fisinin y\u0131k\u0131larak yerine Abd\u00fclkerim Kas\u0131m\u2019\u0131n iktidara gelmesiyle \u00e7a\u011fr\u0131ya uyarak G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a geri d\u00f6nd\u00fc. 1961 y\u0131l\u0131nda KDP silahl\u0131 eylem karar\u0131 ald\u0131 ve eyleme ge\u00e7ti. 1968 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen BAAS\u2019\u00e7\u0131 darbe ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flat\u0131ld\u0131. Ancak \u00e7e\u015fitli nedenlerle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler kesildi ve 1975\u2019e kadar k\u0131sa kesintilerle silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc. <\/p>\n Mustafa Barzani, aile gelene\u011fini a\u015farak K\u00fcrt ulusal de\u011ferleriyle birle\u015ftirip iktidar sava\u015f\u0131nda tek isim oldu\u011fu gibi G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da da \u00f6nemli geli\u015fmelere imza att\u0131. Di\u011fer aile \u00fcyelerine g\u00f6re daha \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc, dengeleri daha iyi hesaplayabilen bir konumdayd\u0131. Ailenin geleneksel d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla ve h\u00fck\u00fcmet birlikleriyle sava\u015fta kendisini lider olarak kabul ettirdi. Barzani ailesi i\u00e7inde tart\u0131\u015fmas\u0131z lider konumuna y\u00fckseldi\u011fi gibi b\u00f6lgeye de liderli\u011fini kabul ettirdi. \u00d6teden beri kavgal\u0131 ve rakibi oldu\u011fu Zebari a\u011falar\u0131 ile bar\u0131\u015f yapt\u0131. Daha sonra G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da \u00f6nemli bir ki\u015fisel etkiye sahip olacak olan Zebari reisinin k\u0131z\u0131yla evlendi. Siyasi bir ittifak anlam\u0131na gelen bu evlilikle, Zebarilerin de g\u00fcc\u00fcn\u00fc arkas\u0131na ald\u0131. <\/p>\n Mustafa Barzani Mahabad Cumhuriyeti\u2019nin askeri sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmekle hem aile i\u00e7inde hem de aile d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir g\u00fcc\u00fc ele ald\u0131. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin geli\u015fiminde pay sahibi olarak G\u00fcney K\u00fcrdistan \u00fczerindeki etkisini geli\u015ftirdi. Barzani hareketinin en \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 1975\u2019teki yenilgi oldu. Cezayir antla\u015fmas\u0131n\u0131 izleyen g\u00fcnlerde hareket \u00e7\u00f6kt\u00fc. Politik ve askeri bozguna u\u011frad\u0131. Lider kadro \u0130ran\u2019a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Bu durum K\u00fcrtlerin tepkisine neden olacakt\u0131 ve \u00e7o\u011fu, h\u00fck\u00fcmet birlikleriyle Barzani\u2019ye kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Mustafa Barzani\u2019nin Mahabad Cumhuriyeti i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem \u0130ran-KDP\u2019nin kurulu\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdi. \u0130-KDP\u2019nin yap\u0131lanmas\u0131ndan fazlas\u0131yla etkilenecektir. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da benzer bir partinin kurulu\u015funu te\u015fvik edecekti. \u0130-KDP\u2019nin kurulu\u015funun k\u0131sa bir s\u00fcre ertesinde ayn\u0131 model izlenerek, Irak-KDP kuruldu. K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 ve milliyet\u00e7ilerinin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 S\u00fcleymaniye, parti kurulu\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ev sahipli\u011fi yapacakt\u0131. K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 ve baz\u0131 subaylar taraf\u0131ndan KDP kuruldu. Mustafa Barzani kurulu\u015fta bizzat yer almad\u0131. Kurulu\u015fundan ve sonras\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7te Barzani partinin manevi lideri olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu anlay\u0131\u015f bir\u00e7ok kopmalara da neden olacakt\u0131. Barzani taraftarlar\u0131 parti i\u00e7inde etkinliklerini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131 ancak bunlar siyasi gerilikleri ve yeteneksizliklerinden dolay\u0131 etkinli\u011fin ellerinden kaymas\u0131na engel olam\u0131yorlard\u0131. 1950\u2019li y\u0131llarda S\u00fcleymaniyeli avukat \u0130brahim Ahmed (Celal Talabani\u2019nin kay\u0131nbabas\u0131) partinin denetimini ele ge\u00e7irdi. Partinin kurulu\u015fu ve \u00f6rg\u00fctlenmesinde \u0130brahim Ahmed belirgin rol oynam\u0131\u015f, siyasi g\u00f6r\u00fc\u015flerini olu\u015fturmu\u015ftu. Ancak geleneksel de\u011ferlere ba\u011fl\u0131l\u0131ktan dolay\u0131 bir\u00e7ok \u00fcye Barzani\u2019ye ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc Bu kesim giderek zay\u0131flad\u0131. Kendi b\u00fcnyelerini korumak i\u00e7in ayr\u0131 bir hizip \u015feklinde kald\u0131lar ve herhangi bir pratik beceri g\u00f6steremediler. \u0130brahim Ahmed hizbi ise ittifaklar\u0131n\u0131 ve a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artt\u0131rd\u0131. 1957 y\u0131l\u0131nda bu iki hizip tekrardan birle\u015ftiler. <\/p>\n Mustafa Barzani\u2019nin 1961 y\u0131l\u0131nda Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetiyle ili\u015fkileri giderek bozulmaya ba\u015flad\u0131. Bu rahats\u0131zl\u0131k silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar d\u00f6nemini de ba\u015flatt\u0131. Bu olaylar ertesinde \u0130brahim Ahmed ile g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 iyice su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde liderlik yar\u0131\u015f\u0131 yat\u0131yordu. Her iki \u015fah\u0131s kendisini partinin ger\u00e7ek lideri olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 ve y\u00f6netim organlar\u0131n\u0131 kendilerine yak\u0131n isimlerden olu\u015fturmak istiyorlard\u0131. 1964 y\u0131l\u0131nda Barzani\u2019nin politb\u00fcroya haber vermeden kendi ba\u015f\u0131na Irak y\u00f6netimiyle ate\u015fkes yapmas\u0131 \u00e7eli\u015fkilerin doruk noktas\u0131 oldu. Bu olay ertesinde politb\u00fcro bir konferans d\u00fczenleyerek Mustafa Barzani\u2019yi partiden ihra\u00e7 etti. Barzani bu konferans\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011funu ilan ederek kendi taraftarlar\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu bir parti kongresi toplad\u0131. Bu kongreyle \u0130brahim Ahmed ve etkinli\u011fi olan politb\u00fcroyu partiden ihra\u00e7 etti ve kendi yanda\u015flar\u0131ndan olu\u015fan bir politb\u00fcro se\u00e7ti. Mahmud Osman da yeni se\u00e7ilen politb\u00fcro i\u00e7inde yer al\u0131yordu ve Barzani\u2019ye yak\u0131nd\u0131. Ertesinde o da ayr\u0131l\u0131p yeni bir hizip kuracakt\u0131. <\/p>\n \u0130brahim Ahmed y\u00f6netimindeki eski politb\u00fcro g\u00fcc\u00fcn\u00fc muhafaza ediyor ve askeri konumlanma i\u00e7inde duruyordu. Barzani adamlar\u0131yla s\u0131k s\u0131k sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenleyerek onlar\u0131 \u0130ran\u2019a ka\u00e7maya zorlad\u0131. Eski politb\u00fcronun \u0130ran y\u00f6netimiyle ili\u015fkileri vard\u0131. Zorlama sonucu \u0130ran\u2019a ge\u00e7tiler. Bu hizip i\u00e7erisinde Celal Talabani\u2019nin giderek etkin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Talabani\u2019nin bireysel yetenekleri ve geleneksel bir ailenin \u00fcyesi olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda kay\u0131nbabas\u0131 \u0130brahim Ahmed\u2019in y\u00f6nlendirmeleri de bunda etkili olmu\u015ftur. 1965 y\u0131l\u0131nda Talabani pe\u015fmergeleriyle birlikte Barzani ile uzla\u015farak G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a d\u00f6nd\u00fc. <\/p>\n \u0130ran partiye olan deste\u011fini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. KDP art\u0131k \u00e7ok say\u0131da modern silaha ve pe\u015fmergeye sahipti. Mustafa Barzani\u2019nin etkinli\u011fi bu olaylarla daha da artt\u0131. Talabani kendisini \u00f6nemsiz bir konumda g\u00f6r\u00fcyordu. Barzani\u2019nin kendisini etkisizle\u015ftirdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Bu rahats\u0131zl\u0131k sonucu Talabani, Barzani\u2019den koptu ve onu a\u015firet\u00e7i, feodal ve gericilikle su\u00e7lad\u0131. Kopma ve su\u00e7lamalar Barzani\u2019nin sert tepkisine neden oldu ve Talabani g\u00fc\u00e7lerine sald\u0131rd\u0131. Bu sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamayan Talabani, Soran b\u00f6lgesine ge\u00e7mek zorunda kald\u0131. Kendisinin de Soran olmas\u0131 nedeniyle b\u00f6lge \u00fczerinde etkinli\u011fi vard\u0131. Buna ra\u011fmen Irak h\u00fck\u00fcmetiyle antla\u015fma yaparak S\u00fcleymaniye b\u00f6lgesinin denetimini ald\u0131. Talabani ve pe\u015fmergeleri bu b\u00f6lgede Barzani g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 Irak ordu birlikleriyle beraber sava\u015ft\u0131lar. KDP \u00e7e\u015fitli g\u00fc\u00e7lerden ald\u0131\u011f\u0131 destekle giderek g\u00fc\u00e7lenecekti. \u0130\u00e7erisinde herhangi bir muhalefet yoktu veya hemen bast\u0131r\u0131l\u0131yordu. Barzanilerin liderli\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131. Geleneksel ba\u011fl\u0131l\u0131k bunu g\u00fc\u00e7lendiriyordu. \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131 zaman\u0131nda bo\u015fluktan yararlanarak mevzilerini g\u00fc\u00e7lendirdiler, baz\u0131 b\u00f6lgeleri denetimlerine ald\u0131lar. Irak\u2019\u0131 zay\u0131flatmas\u0131 i\u00e7in \u0130ran fazlas\u0131yla destek sunuyordu. 1991 y\u0131l\u0131nda K\u00f6rfez sava\u015f\u0131yla zay\u0131flat\u0131lan Irak g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen halk ayaklanmalar\u0131yla h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019dan \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Yarat\u0131lan bu elveri\u015fli zemin \u00fczerinde KDP iktidar\u0131n\u0131 tesis ederek, yerel bir olu\u015fuma gitti. Halk ayaklanmalar\u0131nda KDP\u2019nin hi\u00e7bir rol\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek gerekir. Art\u0131k KDP daha g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti. 1996 y\u0131l\u0131nda Saddam\u2019la i\u015fbirli\u011fi halinde Hewl\u00ear\u2019i alan KDP, b\u00f6ylece YNK kar\u015f\u0131s\u0131nda da stratejik bir kazan\u0131m elde ediyordu. Uzun y\u0131llar T\u00fcrkiye ile i\u015fbirli\u011fi halinde PKK ile de sava\u015fan KDP, mevcut durumda G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da hakim durumdaki olu\u015fumdur. <\/p>\n Devam Edecek\u2026<\/strong><\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.lekolin.org – www.navendalekolin.com – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n <\/p>\n \t<\/p>\n
\u015eeyh Abd\u00fclselam bu esnada S\u0131mko’yu (\u0130smail Axay\u00ea \u015eikakan) ziyaret eder. Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re oradan Tiflis’e giderek \u00c7ar\u0131n temsilcileri ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. Onlardan Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinde yard\u0131m “vaadini” ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. \u015eeyh d\u00f6n\u00fc\u015fte S\u0131mko’dan ayr\u0131larak Genegecin k\u00f6y\u00fc sahibi Sofu \u0130brahim’in misafiri olur. Bu sofu \u015eeyh Abd\u00fclselam’\u0131n ba\u015f\u0131na konan \u00f6d\u00fcl\u00fc bilir. Onu uyuttuktan sonra,\u00a0 gece yakalayarak S\u00fcleyman Nazif’e teslim eder.\u00a0 \u015eeyh Abd\u00fclselam \u015feklen yarg\u0131lan\u0131r ve idama mahk\u00fbm edilir. Hi\u00e7 bir itiraza meydan vermemek i\u00e7in derhal dara\u011fa\u00e7lar\u0131 kurulur. 14.12.1914’te Musul\u2019da sokak ortas\u0131nda idam edilir. <\/p>\n
\u00d6te yandan K\u00fcrdistan’da bir \u00f6rg\u00fct enflasyonu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. H\u00eav\u00ee, 1939’da kurulmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda Irak Kom\u00fcnist Partisi (IKP) ve Cemaat el- Ahali \u00f6rg\u00fct\u00fc mensubu pek \u00e7ok K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlerinden istifa ederek bu milli \u00f6rg\u00fct\u00fcn olu\u015fumuna katk\u0131da bulunmak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fma ve tart\u0131\u015fmalara kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. 1941 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde sa\u011f ve sol kanat ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n karma \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak \u015fekillenen H\u00eav\u00ee Partisi’ne soldan a\u011f\u0131r ele\u015ftiriler y\u00f6neltilmeye ba\u015fland\u0131. Marksist g\u00f6r\u00fc\u015fleri savunan pek \u00e7ok ayd\u0131n gerisin geriye IKP’ye kat\u0131ld\u0131. Bu durumda H\u00eav\u00ee ve IKP aras\u0131nda giderek \u015fiddetlenen bir ideolojik m\u00fccadele boy verir. Nihayet, IKP’nin milli meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc erteledi\u011fini s\u00f6yleyen bir k\u0131s\u0131m K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131, IKP\u2019nin d\u0131\u015f\u0131nda, Hami Abdullah’\u0131n liderli\u011finde K\u00fcrdistan Kom\u00fcnist Partisi, \u015eore\u015f’i kurarlar. \u015eore\u015f’in 1941\u2019de 350 kurucu \u00fcyesi vard\u0131r. Y\u00fcz y\u00fcze geldikleri a\u015firetsel, \u00f6rg\u00fctsel ve dinsel problemler kar\u015f\u0131s\u0131nda ezilirler. Bunlar\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 tekrar IKP’ye d\u00f6ner. Bu partinin geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc K\u00fcrt milliyet\u00e7ilerinin bir di\u011fer grubu ile birle\u015ferek “R\u0131zgariya Kurd ad\u0131n\u0131 verdikleri bir Ulusal Kurtulu\u015f Partisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler. \u00d6te yandan di\u011fer bir kesim K\u00fcrt milliyet\u00e7isi \u201cR\u00eaya rast (Do\u011fru Yol) adl\u0131 partinin etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetiyle Barzani aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. 1970 y\u0131l\u0131nda \u00f6zerklik ve K\u00fcrt taleplerinin \u00e7o\u011fu kabul edildi. KDP ile anla\u015fan Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetinin Talabani ve kay\u0131nbabas\u0131 \u0130brahim Ahmed\u2019e ihtiyac\u0131 kalmad\u0131. Giderek pasif bir konuma geldiler. Siyasi ki\u015filikleri \u201clekelenmi\u015f olarak tekrardan KDP\u2019ye d\u00f6nd\u00fcler. Art\u0131k sessiz kalacak, ele\u015ftirmeyeceklerdi. Anla\u015fman\u0131n hemen ertesi, 1972 y\u0131l\u0131nda Barzani ABD ile ili\u015fkiye ge\u00e7erek gizliden CIA\u2019den destek almaya ba\u015flad\u0131. Bu destek onlar\u0131 daha c\u00fcretli hareket etmeye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 1974 y\u0131l\u0131nda Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmeti anla\u015fma maddelerini daraltarak uygulamaya koydu. Barzani, CIA deste\u011fine g\u00fcvenerek buna \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma tekrardan g\u00fcndeme geldi. Aktif \u0130ran deste\u011fini alan Barzani, g\u00fc\u00e7lerini mevzilendirerek \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 bekledi. \u0130ran birlikleri geri destek sa\u011flamak i\u00e7in G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da \u00fcslendiler. Gerilla sava\u015f\u0131na al\u0131\u015fk\u0131n olan pe\u015fmergeler d\u00fczenli ordu sava\u015f\u0131nda zorlanacaklard\u0131. \u0130ran destek g\u00fc\u00e7leri, Irak u\u00e7aklar\u0131n\u0131n ve toplar\u0131n\u0131n etkinli\u011fini engelliyordu. Bu sava\u015f esnas\u0131nda \u00e7ok say\u0131da sivil \u0130ran\u2019a ka\u00e7t\u0131. Ancak 1975 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Cezayir antla\u015fmas\u0131yla, \u0130ran aniden g\u00fc\u00e7lerini geri \u00e7ekti. Irak g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda duramayan KDP g\u00fc\u00e7leri tarihin en a\u011f\u0131r yenilgisini ald\u0131 ve tekrardan \u0130ran\u2019a ka\u00e7mak zorunda kald\u0131lar. 1975 yenilgisi KDP tarihinde bir d\u00f6neme\u00e7tir. KDP da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.
Da\u011f\u0131lan KDP\u2019nin enkaz\u0131 \u00fczerinde liderlik yar\u0131\u015f\u0131 ve ertesinde kopmalar oldu. Mahmut Osman ayr\u0131larak KDP\/Haz\u0131rl\u0131k Komitesi\u2019ni kurdu. Bu olu\u015fum daha sonra Irak K\u00fcrdistan\u0131 Sosyalist partisi ad\u0131yla yeniden \u00f6rg\u00fctlenecekti. \u015eam temsilcisi Celal Talabani ayr\u0131larak K\u00fcrdistan Yurtseverler Birli\u011fini \u00f6rg\u00fctlemeye ba\u015flad\u0131. Mustafa Barzani\u2019nin o\u011fullar\u0131 ve Sami Abdurrahman, KDP\/Ge\u00e7ici Kumanda ad\u0131yla \u00f6rg\u00fctlendiler. Barzaniler aileye g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011fl\u0131l\u0131k duyanlar\u0131 toparlad\u0131lar ve Behdinan b\u00f6lgesi merkez olmak \u00fczere \u00f6rg\u00fctlendiler. 1976 y\u0131l\u0131nda YNK ile girdikleri kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda zay\u0131flayarak \u0130ran\u2019a \u00e7ekildiler. Bu bozgunda Sami Abdurrahman ile \u0130dris Barzani\u2019nin \u00e7eli\u015fkileri giderek derinle\u015fti. Bir nevi liderlik yar\u0131\u015f\u0131 olan bu \u00e7eki\u015fmeler sonras\u0131nda Sami Abdurrahman \u00f6rg\u00fctten ayr\u0131larak kendi partisini kurdu.
1979 y\u0131l\u0131nda kongreye giderek tekrardan KDP ad\u0131yla \u00f6rg\u00fctlendiler. Art\u0131k liderlik tart\u0131\u015fmas\u0131z Barzanilerdeydi ve muhalifleri yoktu. Mahabad Cumhuriyeti zaman\u0131nda Mustafa Barzani\u2019nin kald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede \u00fcslenen KDP, burada K\u00fcrtler i\u00e7indeki k\u00f6t\u00fc \u00fcn\u00fcnden dolay\u0131 fazla destek g\u00f6rm\u00fcyordu. 1968 y\u0131l\u0131nda gerilla sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u0130ran-KDP\u2019nin \u00e7\u00f6kertilmesinde Barzani, Tahran g\u00fc\u00e7lerine aktif destek vermi\u015fti. K\u00f6t\u00fc \u00fcn\u00fc buradan geliyor ve halk taraf\u0131ndan sevilmiyorlard\u0131. Bu rahats\u0131zl\u0131klar sonucu baz\u0131 a\u015firetlerle \u00e7at\u0131\u015fmalara girdiler. \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti taraf\u0131ndan destekleniyorlard\u0131. \u0130ttifaklar\u0131n\u0131 her zamankinden daha fazla geli\u015ftirmi\u015flerdi ve onlar\u0131n emrinde hareket ediyorlard\u0131. Bunun pratik gere\u011fi olarak 1981 y\u0131l\u0131nda Tahran\u2019a destek olmu\u015f ve \u0130-KDP\u2019nin geriletilmesinde yard\u0131mc\u0131 olmu\u015flard\u0131. \u0130ran ordusuyla birlikte hareket ediyorlard\u0131. Buradan ald\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7le 1983 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da yeniden gerilla sava\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131lar. <\/p>\n