\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2859-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\tOSMANLI’DA HALK HAREKETLER\u0130<\/p>\n
S\u0131n\u0131flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte, insanl\u0131k tarihi, ezen ile ezilenlerin m\u00fccadele tarihi olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. Her toplumsal sistemin \u015fekillendirdi\u011fi s\u0131n\u0131flarda egemen olan, kendi iktidar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in en despotik y\u00f6netim bi\u00e7imlerini geli\u015ftirirken, ezilenler de mevcut s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131dan kurtulmak i\u00e7in, canlar\u0131n\u0131 ortaya koyarak s\u0131n\u0131fsal varl\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu, halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00f6yledir. Tarih boyunca halklar, ya kendi egemenlerine ya da s\u00f6m\u00fcrgeci yabanc\u0131 egemenlere kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir m\u00fccadele i\u00e7inde tarihin ger\u00e7ek yap\u0131c\u0131lar\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Bu \u00e7eli\u015fki temelinde \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalar, insanl\u0131\u011f\u0131 ilk s\u0131n\u0131fl\u0131 topluluklardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131yan, tarihsel geli\u015fmelere ket vurmak isteyen her d\u00f6nemin gericili\u011fine kar\u015f\u0131, emek, can, kan pahas\u0131na ilericili\u011fin ve geli\u015fmenin dinamosu olmu\u015ftur. Modern s\u0131n\u0131flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kadar olan binlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te ezilen s\u0131n\u0131f ve halklar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve talana kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesi belki yery\u00fcz\u00fcnden s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve talan\u0131 kald\u0131ramam\u0131\u015f, ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde iktidar ve ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesi veren s\u0131n\u0131f ve halklara g\u00fc\u00e7l\u00fc bir zemin yaratm\u0131\u015ft\u0131r.Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri \u00f6rg\u00fctlenmesine dayanarak talan ve ganimetle s\u00fcrd\u00fcren, s\u0131n\u0131fla\u015fmas\u0131n\u0131 askeri temelde ve \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiren T\u00fcrker\u2019de, s\u0131n\u0131fla\u015fmayla birlikte s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Talan ve ganimetin azald\u0131\u011f\u0131 zay\u0131f d\u00fc\u015ft\u00fckleri d\u00f6nemlerde i\u00e7te, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalar boylar aras\u0131nda veya boy i\u00e7inde beylik m\u00fccadelesi gibi bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz etse de, ger\u00e7ekte yoksul bozk\u0131r T\u00fcrk’\u00fcn\u00fcn c\u0131l\u0131z da olsa kendisini ifadesidir.<\/p>\n
T\u00fcrker\u2019in b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7ler sonucu boylar halinde Anadolu’ya gelerek topra\u011fa yerle\u015fmeleriyle birlikte, s\u0131n\u0131fla\u015fma ve \u00e7eli\u015fkiler netle\u015ferek, \u00e7at\u0131\u015fmalar \u015fiddetlenmi\u015ftir. Marmara ve Rumeli merkez olmak \u00fczere, insanl\u0131k tarihinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en despotik imparatorluklar\u0131ndan biri olan Osmanl\u0131, b\u00fcy\u00fck oranda ba\u015fka halklar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerin talan\u0131 temelinde kurulmu\u015f ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu zeminde s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. K\u00f6ks\u00fcz bir yap\u0131 zay\u0131f bir sosyo-ekonomik ili\u015fki ve k\u00fclt\u00fcrel \u015fekillenmeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131ndan, Osmanl\u0131 egemenleri i\u015fgal ettikleri halklar\u0131n kendi gericilikleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fen yanlar\u0131n\u0131 alarak, devlete kozmopolit bir karakter kazand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Devlet olarak b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri oranda kendi halk\u0131na yabanc\u0131la\u015fan Osmanl\u0131 egemenleri, T\u00fcrk halk\u0131 \u00fczerinde de korkun\u00e7 bir bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc geli\u015ftirerek varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Anadolu’yu adeta yeniden fethederek, halk reayala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk halk\u0131 Osmanl\u0131 egemenlerinin taht kavgalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 otorite bo\u015flu\u011fu veya s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131n\u0131n dayan\u0131lmaz hal ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde merkeze kar\u015f\u0131 ayaklanma, yerini yurdunu terk ederek da\u011fa ka\u00e7ma, e\u015fk\u0131yal\u0131k vb. gibi y\u00f6ntemlerle tepkisini dile getirirken, yer yer g\u00fc\u00e7l\u00fc direni\u015fler yaratarak g\u00fcn\u00fcn\u00fcze de\u011ferli miraslar b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu ayaklanmalardan biri de \u015eeyh Bedrettin isyan\u0131d\u0131r. Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131d’\u0131n Timur ordusu kar\u015f\u0131s\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 yenilgiyle birlikte Mo\u011follar, Anadolu’ya \u00e7ekirge s\u00fcr\u00fcleri gibi yay\u0131larak talan edip, yak\u0131p y\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 egemenlerinin y\u0131llard\u0131r y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bitmez t\u00fckenmez talan sava\u015flar\u0131n\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc omuzlamaktan bitap d\u00fc\u015fen Anadolu halk\u0131, Ankara Sava\u015f\u0131 yenilgisi arkas\u0131ndan Mo\u011fol talanlar\u0131 nedeniyle ya\u015fayamaz hale gelmi\u015ftir. Buna, Osmanl\u0131 \u015fehzadeleri Musa ve \u00c7elebi karde\u015flerin taht kavgas\u0131 da eklenince, mevcut otorite bo\u015flu\u011fundan yararlanarak isyan etmi\u015flerdir.<\/p>\n
\u0130syana, g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle \u00f6nderlik eden \u015eeyh Bedrettin, bir Osmanl\u0131 m\u00fcderrisi olan \u0130rail Bey’in o\u011fludur. D\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc tasavvuf\u00e7ular\u0131 yan\u0131nda yeti\u015fen \u015eeyh Bedrettin, Musa \u00c7elebi’ye kazaskerlik yapm\u0131\u015f, ancak onun yenilgisiyle birlikte \u0130znik\u2019e s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
D\u00f6nemin en \u00fcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve toplum bilimcisi olan Bedrettin’in g\u00f6r\u00fc\u015fleri derleme niteli\u011finde olan “Varidat” adl\u0131 kitapta dile getirilmi\u015ftir,<\/p>\n
Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n ko\u015fullan nedeniyle g\u00f6r\u00fc\u015flerini t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131klamayan, olu\u015facak tepkilerden \u00e7ekinen, bu nedenle dinsel ve dolamba\u00e7l\u0131 bir yoldan halka ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u015eeyh Bedrettin, bu tutumunu \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor:<\/p>\n
“Ger\u00e7ek tasavvuf\u00e7u, hi\u00e7bir insan g\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6rmedi\u011fi, hi\u00e7bir insan kula\u011f\u0131n\u0131n i\u015fitmedi\u011fi, hi\u00e7bir insan g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn sezmedi\u011fi \u015feyleri bilir. Onlar\u0131 halka, kafalar\u0131n\u0131n alabilece\u011fi uygun bir \u015fekilde anlat\u0131r. Ama asl\u0131n\u0131, i\u00e7inde gizler. E\u011fer halk bunlar\u0131 \u00f6\u011frenirse, kendisini \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler. Dolay\u0131s\u0131yla, onlara ger\u00e7ekler hemen a\u00e7\u0131klan\u0131rsa, tabiatlar\u0131 onu kabul etmekten \u00fcrker a\u00e7\u0131klayanlara da sap\u0131k ve kafir g\u00f6z\u00fcyle bakarlar”. (\u00c7. Yetkin, T\u00fcrk Halk Hareketleri ve Devrimler, sf. 86-87)<\/p>\n
\u015eeyh Bedrettin’in m\u00fcritleri olan B\u00f6rkl\u00fcce Mustafa ve Torlak Kemal, onun d\u00fc\u015f\u00fcnceleri do\u011frultusunda yapt\u0131klar\u0131 propagandalar sayesinde, halk\u0131 etraflar\u0131nda toplayabilmi\u015flerdir. “E\u011fer halk bunlar\u0131 \u00f6\u011frenirse kendisini \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler” deyimi, halktan \u00e7ok Osmanl\u0131 egemenleri i\u00e7in ge\u00e7erlidir. \u015eeyh Bedrettin’in \u00e7ekindi\u011fi asl\u0131nda askeri feodal devlettir. Musa \u00c7elebi’nin kazaskerli\u011fini kabullenmesinin alt\u0131nda bu \u00e7ekince ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00fcstten bir m\u00fcdahaleyle ya\u015fama ge\u00e7irme olabilir.<\/p>\n
Ancak yine de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 son d\u00f6nemle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, \u00e7ekincelerine ra\u011fmen \u015fu s\u00f6zleri \u00e7ok \u00f6nemlidir:<\/p>\n
“insanlar M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00f6nce, somut bir puta taparlard\u0131, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda hayali bir puta tap\u0131yorlar. Belki bir g\u00fcn Hak kendini g\u00f6sterir de, Hak olarak ona taparlar”, bi\u00e7imindeki s\u00f6zleriyle maddeci anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n \u00e7ok ilerisinde bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcyle ortaya koyuyor. Cennet, cehennem gibi kavramlar\u0131 “hayal” olarak de\u011ferlendirerek reddediyor. Yine \u00f6l\u00fcmden sonra dirili\u015fi kabul etmeyerek, reddediyor. “Cisim kalkarsa, ne ruhlardan ne de soyut varl\u0131klardan iz kal\u0131r”, s\u00f6zleriyle tanr\u0131y\u0131 insano\u011flunun kendisinin yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifadeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
“Sebepler varsa iradenin kendini g\u00f6stermesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur bu da eylemleri ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lar”‘, s\u00f6zleriyle \u00e7eli\u015fkilerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde somutu tahlil eden, insan iradesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131karan Bedrettin kaba da olsa materyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle, d\u00f6nemin karanl\u0131\u011f\u0131na \u0131\u015f\u0131k olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelerine uygun siyasal bir ki\u015filik, ya\u015fam tarz\u0131 ve eylemleriyle gelece\u011fe paha bi\u00e7ilmez de\u011ferler b\u0131rak\u0131yor. \u015eeyh Bedrettin’in siyasal g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00f6z\u00fc Varidatda \u015f\u00f6yle dile getiriliyor:<\/p>\n
“insanlar, birbirlerine tap\u0131yorlar ya da paralara, alt\u0131nlara, yiyeceklere, \u00fcne, \u015fana …” “Kelamc\u0131lar\u0131n y\u00fcce tanr\u0131 kafirlerin kafir, zalimlerin de zalim olmas\u0131n\u0131 diledi… s\u00f6zleri do\u011fru de\u011fildir. Salt cahilliktir” s\u00f6zleri kendi i\u00e7inde mistisizmi ta\u015f\u0131sa da, s\u0131n\u0131fla\u015fma olgusuna ibaret ederek, bunu ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin felsefesini reddediyor. <\/p>\n
D\u00f6nemin \u015feyleri gibi “tekke k\u00f6\u015felerinde, post \u00fcst\u00fcnde” pinekleyen de\u011fil bilimsel ve maddeci g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle halk i\u00e7inde ya\u015fayan, d\u00f6neminin ger\u00e7ek bir ayd\u0131n\u0131, bir halk adam\u0131d\u0131r. Bir atas\u00f6z\u00fc gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan, “ben de hal\u00fcmce Bedreddinem” deyi\u015fi onun halkla ne kadar i\u00e7\u00e7ice oldu\u011funu g\u00f6steren ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ‘Ayd\u0131n\u2019lar\u0131na yol g\u00f6sterecek nitelikte bir ya\u015fam ve eylem sahibi oldu\u011funun ifadesidir.<\/p>\n
\u015eeyh Bedrettin’in m\u00fcritleri olan ve halk aras\u0131nda Dede Sultan diye bilinen B\u00f6rkl\u00fcce Mustafa ile Torlak Kemal, Ayd\u0131n ve Manisa b\u00f6lgesinde, yukar\u0131da izaha \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fleri temel alarak dil, din ve milliyet ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zetmeksizin, ilkel de olsa bir kom\u00fcn ya\u015fam\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irerek b\u00f6lgede halk otoritesini kurmu\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131ya vergi ve hara\u00e7 vermeyen, kendilerini korumak i\u00e7in halk\u0131 milisler bi\u00e7iminde \u00f6rg\u00fctleyen B\u00f6rkl\u00fcce Mustafa ve Torlak Kemal “yarin yana\u011f\u0131ndan gayri”, her \u015feyiyle ortak bir ya\u015fam\u0131 in\u015fa etmi\u015flerdir. ,Bu ya\u015fam bi\u00e7imini ilkel kom\u00fcnistlerin ilkel kom\u00fcn ya\u015fam\u0131 olarak de\u011ferlendirmek d\u00f6nemle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, abartma olmaz.<\/p>\n
Kendi hakimiyet alan\u0131nda, bir halk otoritesine tahamm\u00fcl etmeyen Osmanl\u0131 egemenleri, bu otoriteyi yerle bir etmek i\u00e7in iki defa asker g\u00f6ndermi\u015f, ancak halk\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilmi\u015ftir. En son, Osmanl\u0131 Vezir-i Azam\u0131 Beyaz\u0131d Pa\u015fa komutas\u0131nda, b\u00fct\u00fcn Anadolu ve Rumeli’deki ordusunu bu halk hareketinin \u00fczerine yollayan Osmanl\u0131 egemenleri, b\u00fcy\u00fck askeri g\u00fc\u00e7leriyle halk hareketini ezmi\u015f, ancak teslim alamam\u0131\u015ft\u0131r. Esir ald\u0131klar\u0131 B\u00f6rkl\u00fcce Mustafa’ya fikirlerinden pi\u015fman oldu\u011funu ve vazge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yletmek i\u00e7in olmad\u0131k i\u015fkenceler yapmalar\u0131na ra\u011fmen, kahramanca bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6rkl\u00fcce ki\u015fili\u011finde bir halk hareketini mahkum etmek isteyen Osmanl\u0131 Pa\u015fas\u0131, b\u00fct\u00fcn m\u00fcritlerini B\u00f6rkl\u00fcce’nin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde tek tek \u00f6ld\u00fcrtm\u00fc\u015f, sonra da idam etti\u011fi B\u00f6rkl\u00fcce Mustafa’n\u0131n cesedini \u00e7ivilerle \u00e7arm\u0131ha gererek, kentin i\u00e7inde dola\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6rkl\u00fcce’nin \u00f6n\u00fcnde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen m\u00fcritleri son s\u00f6zlerinde “Dede Sultan eri\u015f”, diyerek inan\u00e7lar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015flerdi. Manisa \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen Osmanl\u0131 ordusu Torlak Kemal’i de yenilgiye u\u011fratarak idam etmi\u015f, ancak teslim alamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu olaylar s\u0131ras\u0131nda \u0130znik\u2019te s\u00fcrg\u00fcnde olan \u015eeyh Bedrettin, ka\u00e7mak istemesine ra\u011fmen, i\u00e7 ihanet \u00fczerine yakalanarak yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015flerini kararl\u0131 bir \u015fekilde savunan \u015eeyh Bedrettin, Serez \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131plak olarak as\u0131larak idam edilmi\u015ftir. \u015eeyh Bedrettin hareketi, \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6nderli\u011fi, kararl\u0131 \u00f6nderli\u011fe ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve direni\u015f\u00e7i karakteriyle, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n tarihe yazd\u0131\u011f\u0131 evrensel bir de\u011ferdir. T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve zulme kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctl\u00fc direni\u015finin ad\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye’de bir halk devrimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kan her devrimci hareketin dayanmas\u0131 gereken tarihsel bir mirast\u0131r. E\u011fer T\u00fcrkiye’de bir halk hareketi yarat\u0131lmak isteniyorsa, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bu tarihsel miras, iyi de\u011ferlendirilmeli ve \u00e7\u0131kar\u0131lan derslerle y\u00fcr\u00fcnmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayd\u0131nl\u0131k ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gelecek, ancak b\u00f6yle evrensel halk de\u011ferleri \u00fczerinde kurulabilir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 egemenlerine kar\u015f\u0131 ayaklanmalar, Bedrettin hareketinden sonra da, \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde devam etmi\u015ftir. Bu, kimi zaman mezhepsel temelde, kimi zaman, yerel otoritelerin merkezle olan \u00e7\u0131kar \u00e7eli\u015fkilerini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in halk\u0131n Osmanl\u0131ya olan tepkisini arkas\u0131na almas\u0131 bi\u00e7iminde de olsa, y\u0131llarca s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6rne\u011fin Celali isyanlar\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan ayaklanmalar 300 y\u0131l aral\u0131kl\u0131 da olsa devam etmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu ayaklanmalar i\u00e7inde, \u015eah Kulu, Nur Ali Halife, \u015eeyh Celal, Baba Z\u00fcnn\u00fcn, Kalender \u00c7elebi gibi ayaklanmalar, Alevi T\u00fcrkmenlerin \u00f6z\u00fcnde Osmanl\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc, zul\u00fcm ve ya\u015fam tarz\u0131na kar\u015f\u0131, iktidardaki S\u00fcnni egemenlerin mezhepsel bask\u0131 ve katliamlar\u0131na tepki bi\u00e7iminde patlam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkmen Aleviler, S\u00fcnni Osmanl\u0131 egemenlerinin, \u00f6zellikle Fatih d\u00f6nemiyle sistemle\u015ferek artan s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 ayaklan\u0131rken \u015eah \u0130smail’den destek alarak direni\u015flerini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Mezhepsel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne ra\u011fmen, \u00f6z\u00fcnde s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi olan bu ayaklanmalar, geri \u00f6nderlik, \u00f6rg\u00fcts\u00fczl\u00fck vb. nedenlerle, g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri feodal Osmanl\u0131 Devleti’nin katliamlar\u0131 sonucu yenilmi\u015ftir. Binlerce T\u00fcrkmen ya da\u011flara, ya da \u0130ran’a ka\u00e7arak can\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anadolu halk\u0131n\u0131n, Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 tepkilerini iyi g\u00f6ren yerel otoriteler, merkezi devletle olan \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131nda, yoksul halk\u0131 arkalar\u0131na alarak ayaklanm\u0131\u015flard\u0131r. Kara Yaz\u0131c\u0131 Abdulha-lim Bey, Deli Hasan Bey, Kalendero\u011flu, Canbulado\u011flu, Cenne-to\u011flu, Karahaydaro\u011flu, Kat\u0131rc\u0131o\u011flu, G\u00fcrc\u00fc Abd\u00fcnnebi vb. gibi isyanlar esas olarak bu niteliktedir. Yerel beyler, bu isyanlar s\u0131ras\u0131nda, merkezle olan \u00e7eli\u015fkilerini \u00e7\u00f6z\u00fcmleyince, halka s\u0131rt \u00e7evirmi\u015fler veya merkezi otorite taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131larak isyanlar bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki halde de, esas zarar\u0131 halk g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu isyanlar\u0131n \u00f6nderli\u011fi kimler taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun, temelinde, Anadolu halk\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc, zul\u00fcm ve ya\u015fam tarz\u0131na tepkisi vard\u0131r. Kendi i\u00e7inde bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6nderli\u011fin feodal beylerde olmas\u0131, bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n
Uzun bir s\u00fcre Osmanl\u0131’y\u0131 u\u011fra\u015ft\u0131ran bu isyanlar, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar nedeniyle s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yava\u015flayarak azalm\u0131\u015f ve sonu\u00e7ta bitmi\u015ftir. Ancak uzun bir d\u00f6nem devam etti\u011finden, devleti sarsm\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rmada \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131’n\u0131n bat\u0131l\u0131la\u015fma ad\u0131 alt\u0131nda iyice asalakla\u015farak, soysuzlu\u011funun zirvesine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Lale Devri’yle ba\u015flayan Patrona Halil vd. isyanlarda ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zellik ise tutuculuktur. Saray\u0131n ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n, bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc yan\u0131nda, toplumun b\u00fct\u00fcn ahlak k\u00fclt\u00fcr ve geleneklerini iyice hi\u00e7e sayd\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, halk\u0131n tepkisi, gericiler taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00f6nemin isyanlar\u0131na b\u00f6yle bir karakter kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu, hemen b\u00fct\u00fcn halklar\u0131n tarihinde b\u00f6yledir. Tutuculuk, her t\u00fcrl\u00fc ahlak, k\u00fclt\u00fcr, gelenek vb. gibi de\u011ferlerin yerle bir edildi\u011fi toplumlarda, kendini \u00f6rg\u00fctleme ve ifade etme olana\u011f\u0131 bulur. Ancak dikkat edilirse, bir Patrona Halil ve di\u011fer tutucu karakterli bu isyanlarda da ortaya \u00e7\u0131kan bir yan vard\u0131r. Bu da, ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n ezenlere olan \u00f6fke ve kinidir. Halk, bu isyanlarda, Osmanl\u0131 d\u00fczenine olan tepkilerini dile getirmi\u015flerdir.<\/p>\n
TANZ\u00ceMATTAN CUMHUR\u0130YETE<\/p>\n
18. y\u00fczy\u0131la girildi\u011finde Osmanl\u0131 art\u0131k \u00e7\u00f6ken bir imparatorluktur. Bat\u0131’da geli\u015fen kapitalizm, kendi sistemine denk d\u00fc\u015fen geli\u015fmi\u015f modern kurumlar\u0131n\u0131 da olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizm do\u011fas\u0131 gere\u011fi, ekonomik olarak yay\u0131lmaya ve d\u00f6neminin gerisine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f sosyo-ekonomik ve siyasal yap\u0131lar\u0131 sarsmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yay\u0131lma i\u00e7in en uygun ve en geni\u015f alan ise, halen askeri feodal bir imparatorluk olan Osmanl\u0131’d\u0131r. Osmanl\u0131 topraklar\u0131, Bat\u0131 kapitalistleri i\u00e7in ucuz emek ve hammadde kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu kadar, mallar\u0131n\u0131 satabilecekleri geni\u015f bir pazar konumundad\u0131r.<\/p>\n
Bilim ve teknolojiyi geli\u015ftiren yeni sistem ayn\u0131 zamanda, modern silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc ordular olu\u015fturmaya ve kapitalizmin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak yeni pazarlar fethetmeye y\u00f6netmi\u015ftir. Temelinde talan, ticaret ve emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc olan kapitalizmin bu geli\u015fimi ile birlikte, Osmanl\u0131 ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel alanda kendi i\u00e7ine b\u00fcz\u00fclmeye ve her anlamda bir c\u00fccele\u015fmeyi ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131’da geli\u015fen kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131’n\u0131n eski y\u00f6ntemlere s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131larak ya\u015famas\u0131 \u00e7ok zordur. Bu y\u00f6ntemlerin g\u00fcc\u00fc, da\u011f\u0131lmaya ba\u015flayan \u0130mpatorlu\u011fu kurtarmaya yetmeyecektir. Osmanl\u0131’y\u0131, \u0131slahat yapmaya g\u00f6t\u00fcren, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu \u00e7aresizliktir. III. Selim d\u00f6nemine gelindi\u011finde, Osmanl\u0131’n\u0131n ekonomik olarak d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a mesafe alm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u00fc’n\u0131n modern ordular\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131, art\u0131k par\u00e7alanmaya do\u011fru gitmektedir. Kurulu\u015fundan bu yana y\u00f6n\u00fc hep d\u0131\u015fa, Bat\u0131’ya d\u00f6n\u00fck olan Osmanl\u0131 egemenleri \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ya\u015fad\u0131klar\u0131 bu d\u00f6nemde de kurtulu\u015fu Bat\u0131’da aram\u0131\u015flard\u0131r. III. Selim, Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, Bat\u0131’ya dayanarak Nizam-\u0131 Cedid (Yeni D\u00fczen) ad\u0131 alt\u0131nda, \u0131slahatlar ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Fransa ile ittifak temelinde ba\u015flat\u0131lan bu d\u00f6nemde, do\u011fal olarak ilk \u0131slahat Osmanl\u0131 toplumsal yap\u0131s\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuran orduda olmu\u015ftur. Fransa, M\u0131s\u0131r’\u0131 i\u015fgal edince, Osmanl\u0131 egemenleri, derhal Fransa’n\u0131n ‘geleneksel d\u00fc\u015fman\u0131’ Rusya ile ittifak kurmaktan \u00e7ekinmemi\u015ftir. Uluslararas\u0131 denge ve temelinde pazar m\u00fccadelesi olan ve kapitalistlerin kendi aralar\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiden yararlanarak Osmanl\u0131’y\u0131 ya\u015fatma politikas\u0131 daha da bi\u00e7imlenerek devam etmi\u015ftir. Osmanl\u0131’n\u0131n yenid\u00fcnya ko\u015fullar\u0131nda bir devam\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmayan Kemalistler, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’ni bu d\u0131\u015f politikay\u0131 daha da geli\u015ftirerek kurmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar.
III. Selim, Fransa’dan \u00fcst d\u00fczey askerlerin denetiminde bir \u0131slahat\u0131 orduda ba\u015flat\u0131r. Yeni\u00e7eri d\u0131\u015f\u0131nda Nizam-\u0131 Cedid ad\u0131nda bir ordu olu\u015fturulur. Ancak bu giri\u015fimler Kabak\u00e7\u0131 Mustafa isyan\u0131 nedeniyle ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lan\u0131r ve III. Selim \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir askeri g\u00fcce sahip olan Rumeli ayanlar\u0131n\u0131n m\u00fcdahalesi ile isyan bast\u0131r\u0131larak, II. Mahmut padi\u015fahl\u0131\u011fa getirilir.<\/p>\n
D\u00fcn\u00fcn boy beyleri olan ayanlar, bu d\u00f6nemde iktidar\u0131 belirleyecek ekonomik g\u00fc\u00e7 ve kudrete sahip olmu\u015flard\u0131r, i\u015fte bu ko\u015fullarda, ayanlar Alemdar Mustafa Pa\u015fa \u00f6nderli\u011finde devletin korunmas\u0131n\u0131 da vesayetleri alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca Sened-i ittifak ile \u00f6zel m\u00fclk ve veraset hakk\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece g\u00fc\u00e7lerin merkez kar\u015f\u0131s\u0131nda garantiye almaya \u00e7al\u0131\u015fan ayanlar, kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131n temeli olan devleti korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu giri\u015fimleriyle Osmanl\u0131’da \u00f6zel sermaye birikiminin hukuki olarak da zemini olu\u015fturuluyordu.<\/p>\n
II. Mahmut tekrar kurdu\u011fu modern ordu ile yerel otoritelerin de deste\u011fini al\u0131p yeni\u00e7erileri k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irerek, d\u00fczeni sa\u011flay\u0131p \u0131slahat politikas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n
Tanzimat Ferman\u0131, \u0131slahatlar mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ve onun bir devam\u0131 olarak Osmanl\u0131’n\u0131n Bat\u0131l\u0131la\u015fma \u00e7abalar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 de\u011fil, sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu ferman, y\u00fczlerce y\u0131l b\u00f6lgede tek g\u00fc\u00e7 olan Osmanl\u0131 askeri feodal devletinin, Bati kapitalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda dize geli\u015finin resmen kabul\u00fc idi. B\u00fcy\u00fck Re\u015fit Pa\u015fa taraf\u0131ndan padi\u015fah huzurunda okunan bu fermanla, yeni idari ve hukuki \u0131slahatlar yan\u0131nda, ki\u015fisel m\u00fclkiyet dokunulmaz k\u0131l\u0131n\u0131yor, vergiler s\u0131n\u0131rlan\u0131yordu. Tanzimat\u2019\u0131n ilan\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Osmanl\u0131 ile bir ticaret antla\u015fmas\u0131 imzalayan \u0130ngiltere, b\u00fcy\u00fck ayr\u0131cal\u0131klar elde ediyor Tanzimat, \u0130ngilizler taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan ve \u0130ngiliz-Osmanl\u0131 ticaret antla\u015fmas\u0131na hukuki temel olan bir ferman* olarak tarihe ge\u00e7iyordu. \u00d6yle ki, Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ticaret yapan yerli t\u00fcccar %50’lere varan oranda vergi verirken, \u0130ngiliz t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n \u00f6dedi\u011fi i\u00e7 g\u00fcmr\u00fck %5’tir. Osmanl\u0131’n\u0131n izledi\u011fi denge politikas\u0131 burada da kendini g\u00f6steriyor ve \u0130ngilizlere tan\u0131nan haklar di\u011fer Bat\u0131 kapitalist devletleri i\u00e7inde ge\u00e7erli say\u0131l\u0131yordu. Merkezi askeri feodal Osmanl\u0131 devletinin dizginleri b\u00f6ylece Bati kapitalizminin eline ge\u00e7iyordu.<\/p>\n
Islahatlar\u0131 izleyen Tanzimat Ferman\u0131 ile Bat\u0131l\u0131la\u015fma bir burjuva s\u0131n\u0131f yaratma ve kapitalizmi geli\u015ftirme hedeflenerek Osmanl\u0131’n\u0131n \u00f6mr\u00fc uzat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bunun ideologlu\u011funu ise, Nam\u0131k Kemal, Ziya Pa\u015fa vb. Osmanl\u0131 pa\u015fa ve valileri yap\u0131yor. Tanzimat liderleri Bat\u0131’ya dayand\u0131klar\u0131 oranda kapitalizmi geli\u015ftirme \u015f\u00f6yle dursun, mevcut yerli sanayi tahrip oluyor, izlenen g\u00fcmr\u00fck politikalar\u0131 nedeniyle Bah’n\u0131n mamul maddeleri Osmanl\u0131 pazarlar\u0131n\u0131 istila ediyordu. Bat\u0131\u2019n\u0131n mamul maddelerinin kompradorlu\u011fu-nu da yine ordu ve b\u00fcrokratlar yap\u0131yor. Osmanl\u0131’da burjuvala\u015fma bu temelde ger\u00e7ekle\u015fiyordu.<\/p>\n
T\u00fcrker\u2019de s\u0131n\u0131fla\u015fma nas\u0131l askeri temelde olmu\u015fsa, T\u00fcrk burjuvala\u015fma ve ulusla\u015fmas\u0131 da militarizme dayanarak olmu\u015ftur. Bu Osmanl\u0131, toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131n temel karakterlerinden biri olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. Feodalizmle \u00e7at\u0131\u015fmayan, tersine onunla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde ve feodal devletin burjuva temelde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi bi\u00e7iminde oluyor. Kapitalist geli\u015fme ve burjuvala\u015fma bu temelde olunca, ortaya \u00e7arp\u0131k bir kapitalistle\u015fme ve ki\u015filiksiz, \u00fcretim yetene\u011fi olmayan bir burjuvala\u015fma \u00e7ak\u0131yor. Osmanl\u0131’da \u00fcst yap\u0131n\u0131n b\u00f6yle \u015fekillenmesi alt yap\u0131y\u0131 da belirtiyor.<\/p>\n
Bat\u0131 Avrupa’da kapitalizm feodal devlete kar\u015f\u0131, resmi sisteme kar\u015f\u0131 bir iktidar m\u00fccadelesi, a\u00e7\u0131k bir sava\u015fla ger\u00e7ekle\u015fiyor. Devlet d\u0131\u015f\u0131nda ve sivil karakterde olan geli\u015fme, toplumu sivil karakterli olarak bi\u00e7imlendiriyor. Ticaret yan\u0131nda, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretimin \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fen kapitalistle\u015fme ile birlikte ke\u015fiflerle d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor. Geli\u015fme b\u00f6yle olunca, burjuvala\u015fma yetenekli, yarat\u0131c\u0131, bilgili ve tamamen \u00fcretim temelinde geli\u015fip ortaya \u00e7\u0131karak devlet ve topluma kendi damgas\u0131n\u0131 vuruyor. Bilimin geli\u015ftirilmesi, verimlili\u011fi artt\u0131rarak toplumsal sistemi ve bu sisteme damgas\u0131n\u0131 vuran burjuvaziyi g\u00fc\u00e7lendiriyor. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc temel \u00fczerinde sanat ve edebiyat alan\u0131nda da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc geli\u015fmeleri yaratan burjuvazi, ekonomik, siyasal, k\u00fclt\u00fcrel vb. her alanda yeni toplumun \u015fekillenmesinin \u00f6nc\u00fcs\u00fc oluyor. Askerler de art\u0131k s\u0131radan memur konumuna d\u00fc\u015ferek, feodal sistemdeki g\u00fc\u00e7 ve siyasal ya\u015famdaki etkinliklerini y\u00fcr\u00fctemiyorlar. Kapitalist toplum feodal sistem kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu geli\u015fme seyriyle ortaya koymu\u015f, Frans\u0131z Burjuva Devrimi ise siyasal zaferinin ilan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Bat\u0131 Avrupa’daki bu geli\u015fim seyrini, Osmanl\u0131’daki kapitalizmin geli\u015fme bi\u00e7imi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, T\u00fcrkiye toplumunun bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7arp\u0131kl\u0131klar\u0131n tarihsel temelleri ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Nas\u0131l ki, Avrupa’da geli\u015fen kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda feodal sistem gericile\u015ferek, eski \u00fcretim ili\u015fkileri nedeniyle tarih sahnesinden silinmi\u015fse Osmanl\u0131 da, merkezi feodal imparatorluk olarak benzer bir \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc durdurmak i\u00e7in modernle\u015fme \u00e7abalar\u0131, reformlar ba\u015flat\u0131l\u0131r. \u00d6z\u00fcnde Bat\u0131 kapitalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131’n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatma olan bu hareketin ideolog ve \u00f6nderlerinin hemen hepsi saray\u0131n kap\u0131kullar\u0131 olan asker ve b\u00fcrokratlard\u0131r. Bunlar Osmanl\u0131’y\u0131 modernle\u015ftirmek istemekle birlikte, feodal imparatorlukla \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 de\u011fil onun bir par\u00e7as\u0131 olarak uzla\u015fmay\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r. Askeri feodal devletin i\u00e7inden \u00e7\u0131kan ve onunla uzla\u015fan bu reform hareketinin sivil karakterde olmas\u0131, \u00e7ok zor hatta imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6yle bir reform hareketi olan Tanzimat’\u0131n devlette k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler yapmas\u0131, askeri feodal devletin temel g\u00fcc\u00fc olan orduya y\u00f6nelmesi, hatta pa\u015fa, vali olan ideologlar\u0131ndan dolay\u0131 resmi d\u00fc\u015f\u00fcncenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Aray\u0131\u015flar askeri feodal sistem i\u00e7inde, devletin birlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flay\u0131p, \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu temelde at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6z\u00fcnden bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f h\u00fcrriyet sloganlar\u0131n\u0131n bir de\u011feri yoktur. Ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve yenilik\u00e7i de\u011fil, \u00f6rg\u00fcts\u00fcz, demagojik ve ihtilalci \u00f6zden yoksundur. Hareketin ideologlar\u0131n\u0131n tavr\u0131n\u0131 devlet arpal\u0131\u011f\u0131ndan yeterince faydalanamayanlar\u0131n bir protestosu olarak de\u011ferlendirmek haks\u0131zl\u0131k olmaz.<\/p>\n
Bat\u0131 1850’lerden sonra Osmanl\u0131 denetimindeki topraklan sadece bir pazar olarak de\u011ferlendirmiyor. \u00d6zellikle \u0130ngiltere ve Fransa, Osmanl\u0131 Devleti’ne sava\u015f giderlerini kar\u015f\u0131lamas\u0131 i\u00e7in bor\u00e7 para da vererek, yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme politikas\u0131 g\u00fcd\u00fcyor. Rusya ile giri\u015filen K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bor\u00e7lanma, bu s\u00fcreci daha da h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yok olan Osmanl\u0131, siyasal olarak da Bat\u0131’ya boyun e\u011fmeye ba\u015fl\u0131yor.
. Bor\u00e7lanma siyasetinin yan\u0131nda bir di\u011fer \u00f6nemli politika da “korumac\u0131l\u0131kt\u0131r”. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda, kapitalizm \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00fcstelik ulusal uyan\u0131\u015flar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 sard\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde askeri feodal imparatorlu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesi \u00e7ok zordur. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ulusal devletlerin kurulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, milli bilin\u00e7 h\u0131zla geli\u015fiyor, geri Osmanl\u0131 ili\u015fkileri \u00f6zellikle Balkan \u00fclkelerinde ekonomiden k\u00fclt\u00fcre, geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcndeki ba\u015fl\u0131ca engeli olu\u015fturuyordu. Feodal bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc buralardaki ulusal hareketleri daha da h\u0131zland\u0131r\u0131yordu. Balkanlar’da kendi i\u00e7 dinami\u011fi ile geli\u015fmek isteyen uluslar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na feodal Osmanl\u0131 Devleti \u00e7\u0131k\u0131yordu. Avrupa’n\u0131n kom\u015fusu olmas\u0131 bu \u00fclkelerdeki ulusal hareketlere daha bir ivme kazand\u0131r\u0131yor. Bu uluslara y\u00f6nelik tutucu Osmanl\u0131 politikas\u0131n\u0131n yeni isyanlardan ba\u015fka bir sonuca yol a\u00e7mas\u0131 imkans\u0131zd\u0131.<\/p>\n
Osmanl\u0131’n\u0131n kendi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in hemen her yan\u0131nda d\u00fczenli bir sava\u015f makinas\u0131, bir ordu bulundurmas\u0131 zorunlulu\u011fu, kaynaklar\u0131n \u00fcretime y\u00f6neltilerek geli\u015fmesini engellemi\u015f, tek \u00e7are olarak bor\u00e7lanma kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Par\u00e7alanma s\u00fcrecinden pay almak isteyen Rusya, Slav halklar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131ya kar\u015f\u0131 destekleyerek g\u00fc\u00e7lenmek istiyordu. \u00d6zellikle M\u0131s\u0131r Valisi Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa’n\u0131n Anadolu i\u00e7ine kadar gelmesi, Osmanl\u0131’y\u0131 zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor, saray Rusya’dan yard\u0131m istemek zorunda kal\u0131yor.
H\u0131zla \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe giden imparatorlu\u011fu ezilen uluslara kar\u015f\u0131 \u0130ngiltere’nin deste\u011fi, “korumas\u0131” kurtar\u0131yordu. \u0130ngiltere ve Fransa Osmanl\u0131’y\u0131 “korurken” bir yandan Rusya’n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131yor di\u011fer yandan da kendileri i\u00e7in \u00e7ok uygun bir pazar ve vurgun kayna\u011f\u0131 olan Osmanl\u0131’y\u0131 \u015fimdilik ya\u015fatmay\u0131 uygun buluyorlard\u0131. Bu “koruma” politikas\u0131 Osmanl\u0131’n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzamas\u0131nda \u00f6nemli etkenlerden biridir.<\/p>\n
Tanzimat, yeni okullar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, pozitif bilimlerde geli\u015fme kaydetme yan\u0131nda Bat\u0131 tipi ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n Osmanl\u0131ya, yani saraya ta\u015f\u0131nmas\u0131nda etken oldu. Bu d\u00f6nemde Frans\u0131z dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc saray ve yak\u0131n \u00e7evresinde moda olmu\u015ftur. “Bu devleti nas\u0131l kurtarmal\u0131” sorusunun cevaplanmas\u0131 yolunda bir ad\u0131m olan Tanzimat Bat\u0131 kanal\u0131n\u0131 da ard\u0131na kadar a\u00e7m\u0131\u015f oluyordu. “Devlet ancak bat\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015ferek, onun vesayeti alt\u0131nda kurtulur” d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir sonucu olan Tanzimat, Osmanl\u0131’n\u0131n, Bat\u0131’n\u0131n ekonomik ve siyasi vesayetine girmesine ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmesine yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n
Tanzimat kendi d\u00f6neminin do\u011fal bir sonucu olarak i\u00e7 \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 art\u0131r\u0131rken, d\u0131\u015fta da Osmanl\u0131’n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 devam ediyordu. \u00c7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ana eksenini “hangi bat\u0131l\u0131 devlete dayanal\u0131m” sorusuna verilen cevaplar olu\u015fturuyordu. Siyaset ba\u015ftan beri oldu\u011fu gibi saray i\u00e7inde, \u00e7e\u015fitli \u00e7\u0131kar \u00e7evrelerinin olu\u015fturdu\u011fu klikler i\u00e7inde ve darbeci nitelikteydi. Padi\u015fah\u0131, bu kliklerin g\u00fcc\u00fc belirliyordu. Saray darbeleri sonucu tahtan indirme ve \u00e7\u0131karma devam ederken, halk b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bu siyasal \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Geleneksel olarak saray, asker ve b\u00fcrokrasi siyasetin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 merkezler olarak etkinli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Siyaset halka adeta yasakt\u0131r. Zehirlenerek, bo\u011fdurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fclen padi\u015fah ve \u015fehzadeler birbirini izlemi\u015ftir. Osmanl\u0131, bu saray darbeleri ile Tanzimat\u2019a kadar gelmi\u015f, ancak ‘Bat\u0131l\u0131la\u015fma tutkusu bile \u00e7\u0131kar \u00e7evrelerinin olu\u015fturdu\u011fu bu klikleri saray darbelerinden vazge\u00e7irmemi\u015ftir.<\/p>\n
Saray i\u00e7inde yeni darbe haz\u0131rl\u0131klar\u0131 \u015f\u00fcphesi, Rusya’n\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 ile Slav halklar\u0131n\u0131n \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 ve yeni bir sava\u015f ihtimali gibi \u015fartlarda taht\u0131n bir delinin elinde tutulamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile Murat tahttan indirildi ve yerine Apd\u00fcl-hamit \u00e7\u0131kt\u0131. Bat\u0131 devletlerinin istemleri do\u011frultusunda yeni \u0130slahatlar gerekiyordu. Me\u015frutiyet esas olarak d\u0131\u015fa y\u00f6nelik bir d\u00fczenleme olarak ilan edilmi\u015ftir. Ancak daha do\u011fu\u015ftan sakatt\u0131r, \u0130ngiliz destekli Mithat Pa\u015fa’n\u0131n devleti anayasal\u0131 y\u00f6netme iste\u011fini kabul eden Abd\u00fclhamit, Osmanl\u0131’n\u0131n ilk anayasas\u0131na, me\u015frutiyeti istedi\u011finde ortadan kald\u0131rabilece\u011fi maddeleri de koydurma kurnazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilmi\u015ftir. Padi\u015fah bu maddelerle b\u00fcy\u00fck haklarla donat\u0131l\u0131yor ve hanedan haklar\u0131n\u0131n dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyordu. Padi\u015fah anayasay\u0131 rafa kald\u0131rma, parlamentoyu feshetme, toplanma ve da\u011f\u0131tma yetkisine sahip k\u0131l\u0131n\u0131yordu. Ayr\u0131ca padi\u015fah b\u00fct\u00fcn uygulamalar\u0131nda “kutsal ve sorumsuz” tutuluyordu. Me\u015frutiyetin temeli olmas\u0131 gereken anayasa b\u00f6ylece tam bir ihsan niteli\u011fine b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Anayasan\u0131n bir garantisi veya garant\u00f6r\u00fc yoktu.<\/p>\n
Abd\u00fclhamit’i anayasaya sayg\u0131l\u0131 k\u0131lacak tek g\u00fc\u00e7 olan halk, bu geli\u015fmelerin d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Me\u015frutiyet \u00f6nderleri halka g\u00fcvenmiyor, halk\u0131 \u00f6rg\u00fctleyip y\u00f6nlendirmeyi ak\u0131llar\u0131na bile getirmemi\u015flerdir. Geleneksel halk d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ve halk\u0131n siyasetin d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131 politikas\u0131 bu d\u00f6nemde de esast\u0131r. Osmanl\u0131 pa\u015falar\u0131 yine sorunu saray ve yak\u0131n \u00e7evresi ile ve d\u0131\u015fa dayanarak \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ayr\u0131ca \u0130ngiltere me\u015frutiyet \u00f6nderlerine verdi\u011fi deste\u011fi \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00e7ak\u0131\u015f\u0131rsa kolayca padi\u015faha da y\u00f6neltebilirdi. Abd\u00fclhamit ince politikalar izleyerek bizzat Mithat Pa\u015fa eliyle muhaliflerini alt ettikten sonra Mithat Pa\u015fa’y\u0131 da katletti. Tabii Abd\u00fclhamit’in bu g\u00f6z\u00fc kara politikas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin deste\u011fi vard\u0131. Padi\u015fah anayasay\u0131 ortadan kald\u0131rarak tam bir istibdat d\u00fczeni kurdu.<\/p>\n
Emperyalist devletlerin etkinli\u011fi nedeniyle saray, ordu ve b\u00fcrokrasi i\u00e7inden \u00e7e\u015fitli devletlere dayanmay\u0131 esas alan kliklerin olu\u015ftu\u011funu ve taht kavgas\u0131n\u0131n bunlar aras\u0131nda ge\u00e7ti\u011fini belirtmi\u015ftik, \u0130ngiltere Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda izledi\u011fi “korumac\u0131” politika ile Osmanl\u0131 ekonomik ve siyasal ya\u015fam\u0131ndan a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f ve bu “korumac\u0131” politikas\u0131 ile saray ve \u00e7evresinde kendinden yana g\u00fc\u00e7l\u00fc bir taraftar grubunun olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Rusya’n\u0131n Japon yenilgisiyle birlikte bir g\u00fc\u00e7 ve rakip olmaktan \u00e7\u0131karak kendi i\u00e7 sorunlar\u0131 nedeniyle etkinli\u011fini kaybetmesiyle “korumac\u0131” politika da de\u011fi\u015fim g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011fi\u015fimin di\u011fer bir nedeni ise Osmanl\u0131’n\u0131n art\u0131k ayakta duramaz hale gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. O halde yap\u0131lmas\u0131 gereken, par\u00e7alanmay\u0131 \u0130ngiliz \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun bir \u015fekilde yapmakt\u0131r. Bu, \u0130ngiltere\u2019nin yenid\u00fcnya ko\u015fullar\u0131nda uygulayaca\u011f\u0131 politika olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu d\u00f6nemde, i\u00e7te de ekonomik ya\u015fam adeta fel\u00e7 olmu\u015ftur. \u0130ngiliz-Frans\u0131z ortak sermayeli Osmanl\u0131 Bankas\u0131 adeta merkez bankas\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmakta, D\u00fcyun-u Umumiye eliyle Osmanl\u0131 devlet gelirlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 bat\u0131ya akmaktad\u0131r. D\u00fcyun-u Umumiye, devlet i\u00e7inde devlet gibi bor\u00e7lar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, kendi memurlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Osmanl\u0131 gelirlerini toplamaktad\u0131r, i\u015f \u00f6yle bir noktaya gelmi\u015ftir ki, Duyun-u Umumiye’nin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 memur say\u0131s\u0131 Osmanl\u0131 Devletinin memurlar\u0131ndan fazlad\u0131r. Di\u011fer yandan Osmanl\u0131 denetimindeki topraklar Bat\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir pazar niteli\u011findedir. Da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanan imparatorluktan, aslan-pay\u0131n\u0131 bati al\u0131rken, i\u00e7te de ticaret gayrim\u00fcslimlerin eline-ge\u00e7mi\u015ftir. Bu durum, i\u00e7te tepkilerin yo\u011funla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Buna Abd\u00fclhamit’in ac\u0131mas\u0131z rejimi de eklenince ordu ve b\u00fcrokrasi i\u00e7indeki \u00e7atlak Sesler y\u00fckselmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Tanzimatla ba\u015flayan J\u00f6n T\u00fcrk hareketi \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti’ni olu\u015fturarak Osmanl\u0131’y\u0131 ya\u015fatma \u00e7abas\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ittihat ve Terakki de kendi i\u00e7inde \u0130ngiliz, Frans\u0131z ve yeni bir emperyalist g\u00fc\u00e7 olarak Alman yanl\u0131s\u0131 kliklerin bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir Osmanl\u0131 “ayd\u0131n” hareketidir.<\/p>\n
Abd\u00fclhamit, anayasay\u0131 iptal edip Mithat Pa\u015fa vb. muhaliflerini katlederek ortadan kald\u0131rd\u0131ktan sonra, i\u00e7te ac\u0131mas\u0131z bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve bask\u0131 kurarak toplumu sindirmi\u015ftir. Ya s\u00fcrg\u00fcne yollanm\u0131\u015f, ya da Avrupa’n\u0131n kentlerine ka\u00e7mak zorunda kalm\u0131\u015f muhalifler, \u00e7e\u015fitli yollarla klik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na s\u00fcr\u00fcklenerek etkisizle\u015ftirilmi\u015flerdir. Abd\u00fclhamit, muhaliflerini \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131n almaktan, \u015fiddet yoluyla bast\u0131rmaya kadar her yolu mubah sayarak iktidar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini bilmi\u015ftir. O, Avrupa’daki muhaliflerini bile da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ulufeler ile y\u00f6nlendirmi\u015f usta bir politikac\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle muhalefete iktidar dersleri veren Abd\u00fclhamit politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde entrika komplo ve \u015fiddetten ba\u015fka bir \u015fey yoktur. \u015eeker ve kam\u00e7\u0131y\u0131 ustaca kullanarak otuz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre kendi diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015ftir, ittihat ve Terakki liderleri politikay\u0131 Abd\u00fclhamit’ten \u00f6\u011frenmi\u015flerdir demek hatal\u0131 olmaz. Osmanl\u0131 tarihinde gericili\u011fin zirveye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem say\u0131labilecek olan bu y\u0131llarda devlet politikas\u0131n\u0131n temelinde Pan-Islamizm vard\u0131r. Balkan \u00fclkelerinin geri askeri feodal imparatorlu\u011fa ba\u015fkald\u0131rarak birer birer ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmeye ba\u015flamalar\u0131 eski Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k politikas\u0131n\u0131n iflas\u0131 olmu\u015ftur, \u0130slamiyet\u2019in fetih\u00e7i karakteri ile kendi k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 birle\u015ftiren Osmanl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir boydan dev bir imparatorlu\u011fa ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Y\u00fckseli\u015fini \u0130slamiyet\u2019e bor\u00e7lu olan Osmanl\u0131, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6neminde de \u0130slamiyet\u2019e sar\u0131larak ayakta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu politika ile M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131 denetiminde tutmay\u0131 hedeflemi\u015ftir. Ancak olaylar\u0131n geli\u015fimi, \u0130slami temeldeki bu politikay\u0131 da a\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 son d\u00f6nemlerinde yeni ko\u015fullar\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in yeni maceralara at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Pan-Islamist politika temelinde tarihinin en gerici bir istibdat rejimini kurarak diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Abd\u00fclhamit, otuz y\u0131l boyunca Osmanl\u0131 Devleti’ni o d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131nda ya\u015fatmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Emperyalizm \u015fartlar\u0131nda askeri feodal bir devletin bunca y\u0131l ya\u015fayabilmesinde d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131 yan\u0131nda, Abd\u00fclhamit’in izledi\u011fi d\u0131\u015f politika da \u00f6nemli bir etken olmu\u015ftur. D\u00fcnyaya egemen olma m\u00fccadelesinde, Rusya’n\u0131n saf d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131ndan sonra \u0130ngiliz ve Frans\u0131z emperyalizmine yeni bir rakip olarak gen\u00e7 ve dinamik Alman kapitalizmi \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki \u00e7\u0131kar, \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren Abd\u00fclhamit izledi\u011fi dengeci d\u0131\u015f politika. \u0130le hem kendi iktidar\u0131n\u0131 hem de Osmanl\u0131’y\u0131 ya\u015fatmay\u0131 becerebilen usta bir politikac\u0131 olmu\u015ftur. Anadolu’yu ele ge\u00e7iri\u015finden bu yana K\u00fcrt Beyliklerini sava\u015f halinde oldu\u011fu Iran Safavi devletine kar\u015f\u0131 bir tampon g\u00fc\u00e7 olarak kullanan Osmanl\u0131, Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde, olas\u0131 Rus sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 yine K\u00fcrtleri, Hamidiye Alaylar\u0131 i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctleyerek bir tampon olu\u015fturmu\u015ftur. Bu ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt hareketini bast\u0131rman\u0131n ve kendine ba\u011flaman\u0131n en kolay ve ak\u0131lc\u0131 yoludur. Bu politika ile Ermeni ulusunu K\u00fcrtlere k\u0131rd\u0131ran Abd\u00fclhamit, H\u0131ristiyan Bat\u0131’n\u0131n Osmanl\u0131’ya y\u00f6nelik olu\u015fturaca\u011f\u0131 bask\u0131lara kar\u015f\u0131 da manevra alan\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Hamidiye Alaylar\u0131, do\u011frudan merkeze ba\u011fl\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme olmu\u015f, cumhuriyet d\u00f6neminde Kemalistlerin genel m\u00fcfetti\u015flik kurumunda \u00f6rnek te\u015fkil etmi\u015ftir. I. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131nda, \u0130ngiltere ve Fransa’n\u0131n rakibi olan Almanya, kapitalist d\u00fcnyaya biraz ge\u00e7 kat\u0131lan, bu nedenle payla\u015f\u0131mda ge\u00e7 kalan bir \u00fclkedir. Militarist Almanya’n\u0131n zor g\u00fcnler ya\u015fayan Osmanl\u0131’yla ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi g\u00fc\u00e7 olmaz. Abd\u00fclhamit’in kapitalistlerin kendi aralar\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerden yararlanma ve denge politikas\u0131 ve Almanya’n\u0131n Osmanl\u0131’dan toprak talebinde bulunmayan yakla\u015f\u0131m\u0131 bunda etkilidir. Abd\u00fclhamit \u0130ngiltere ve Fransa’ya yeni bir rakip bulma ve iktidar\u0131n\u0131 uzatman\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymaktad\u0131r.<\/p>\n
Almanya “do\u011fuya do\u011fru geli\u015fme” politikas\u0131n\u0131 en iyi Osmanl\u0131’ \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirebilirdi. Almanya’n\u0131n devreye girmesiyle \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlarm Osmanl\u0131 pazar\u0131ndaki paylar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu, Mezopotamya ve Basra K\u00f6rfezi \u00fczerinden Hindistan’a kadar uzanmak ve bu alanlarda koloniler kurarak zengin madenler ve petrol kaynaklar\u0131 ele ge\u00e7irmek Alman kapitalizminin i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 Bankas\u0131’ndan sonra ona rakip olarak Deutsche Bank’\u0131n devlete sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 “mali hizmetler” kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 Ba\u011fdat demiryolu hatt\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenmesi Alman askeri harekat\u0131 i\u00e7in yat\u0131r\u0131m ve ithalat-ihracat i\u00e7in bir alt yap\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n
Almanya’n\u0131n Ortado\u011fu petrol\u00fc ve M\u0131s\u0131r ve Hindistan’\u0131 tehdit eden bu “do\u011fuya do\u011fru geni\u015fleme” politikas\u0131na \u0130ngiltere\u2019nin sessiz kalmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. Alman kontrol\u00fc ve deste\u011findeki T\u00fcrk ordusunun Ba\u011fdat demiryolunun sa\u011flayaca\u011f\u0131 kolayl\u0131klardan yararlanmas\u0131 bile \u0130ngiltere i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehditti, \u0130ngiliz, Alman ve Frans\u0131zlarm Osmanl\u0131’y\u0131 payla\u015fmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 gizli g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonu\u00e7suz kalmas\u0131 I. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131na zemin olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n
Ordu ve b\u00fcrokrasi i\u00e7inde palazlanan komprador burjuvazi geleneksel Osmanl\u0131 egemen politikas\u0131na uygun olarak, Bat\u0131’yla tamamen birle\u015fme ve onun hizmetine girmeyi esas alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu burjuvalar, g\u00fc\u00e7lerini \u00fcretimlerine de\u011fil, tamamen ordu ve i\u00e7indeki yerlerine bor\u00e7ludur. \u00c7\u00fcnk\u00fc feodal devlet i\u00e7indeki yerlerinden dolay\u0131, Bat\u0131 kapitalizmi ile ili\u015fkiye ge\u00e7erek burjuvala\u015fm\u0131\u015ft\u0131rlar. Bu nedenle, feodal devlete dokunma, ona y\u00f6nelme, burjuva demokrasisi olu\u015fturma gibi sorunlar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Yabana kapitalizme kar\u015f\u0131 olmak bir yana, onun Osmanl\u0131 i\u00e7indeki ajanlar\u0131 konumundad\u0131rlar. T\u00fcrk halk\u0131 kadar, di\u011fer halklara d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve feodal devlete ba\u011fl\u0131l\u0131k, temel nitelikleridir. Bu nitelik, o g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullan de\u011fil, geleneksel Osmanl\u0131 egemenlerinin varl\u0131k nedeni ve \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Kendine oldu\u011fu kadar toplumuna da yabanc\u0131la\u015fma, ayn\u0131 k\u00f6kenden geldiklerinden T\u00fcrk “Ayd\u0131n\u2019\u0131na da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Devlet fideli\u011finde yeti\u015fme, Bat\u0131’yla daha fazla b\u00fct\u00fcnle\u015ferek, ticaretin T\u00fcrk kompradorlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lmas\u0131 Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve sanat\u0131n\u0131n en incesinden en kabas\u0131na kadar taklidi ve pazarlanmas\u0131 i\u015fte T\u00fcrk “Ayd\u0131n\u2019\u0131 denince akla \u00f6nce bunlar gelmelidir.<\/p>\n
T\u00fcrk burjuvazisi gibi komprador nitelikli ve asker ve b\u00fcrokrasi k\u00f6kenli T\u00fcrk “Ayd\u0131n\u2019\u0131n\u0131n kurdu\u011fu ittihat ve Terakki Cemi-yeti’nde devlete y\u00f6nelme, resmi yap\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131kma gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 bile yoktu. Kurulu\u015funun temelinde “bu devlet nas\u0131l kurtulur” sorusuna cevap arama olan \u0130ttihat ve Terakki’nin hemen b\u00fct\u00fcn kadro ve \u00f6nemli liderleri asker ve \u00fcst d\u00fczey b\u00fcrokratlard\u0131r. Bu nedenle \u00fcretimle ve di\u011fer sosyal s\u0131n\u0131flarla ili\u015fkileri yok denecek kadar azd\u0131r. Kendini resmi d\u00fc\u015f\u00fcnceye hapsetmi\u015f tiplerdirler. <\/p>\n
\u0130ttihat ve Terakki i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli e\u011filimler bulunmakla birlikte, bu kanatlar\u0131n ayr\u0131l\u0131k noktalar\u0131 Osmanl\u0131’y\u0131 kurtarmak isterken dayanacaklar\u0131 kapitalist Bat\u0131 \u00fclkesidir- \u0130ngiliz, Alman ve Frans\u0131z yanl\u0131s\u0131 kliklerin birli\u011fi, bu cemiyeti meydana getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu e\u011filimlerin hepsi reformisttir. Devlet i\u00e7erisinde radikal bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gerek duymazlar. Onlara g\u00f6re Bat\u0131’n\u0131n istedi\u011fi \u0131slahatlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek, Osmanl\u0131’y\u0131 kurtarman\u0131n ba\u015fl\u0131ca yollar\u0131ndan biridir. Aralar\u0131nda en radikali olan Prens Sabahattin bile 1876 Anayasas\u0131’n\u0131 geri getirmeyi hedeflemi\u015ftir. Kimileri ise kurtulu\u015fu Abd\u00fclhamid’in eceli ile \u00f6lmesine ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r, iktidara geldiklerinde, izledikleri politikalarla, reformist karakterleri b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Halka g\u00fcvenmemek bunlar\u0131n bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fi olmu\u015ftur. Kendileri asker ve b\u00fcrokrasinin elit bir kesimini olu\u015fturdu\u011fundan, halktan uzak ve yabanc\u0131d\u0131r. Halk d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131, geleneksel karakterleridir. Onlara g\u00f6re “avam” siyasetin d\u0131\u015f\u0131nda olmal\u0131 ve siyaset bir avu\u00e7 asker-b\u00fcrokrat k\u00f6kenli elite b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Onlar “avama kan g\u00f6sterilmemeli” diyerek, halktan ne denli korktuklar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir. \u0130ktidar y\u0131llar\u0131nda da halk d\u00fc\u015fman\u0131 karakterlerini hemen sergilemekte geri durmam\u0131\u015f ve \u00e7ekinmemi\u015flerdir.<\/p>\n
Hemen hepsinin ortak bir \u00f6zelli\u011fi de Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k \u2018t\u0131r. \u00c7e\u015fitli uluslar\u0131n merkezden kopmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 m\u00fccadelelere kesinlikle kar\u015f\u0131d\u0131rlar. En T\u00fcrk\u00e7\u00fc \u00f6\u011felerinde bile bu vard\u0131r, ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n tutunduklar\u0131 son dal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften hemen \u00f6nce \u00e7aresizli\u011fin zorunlu sonucu olarak sar\u0131ld\u0131klar\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ideolojisidir.<\/p>\n
Di\u011fer yandan emperyalizme kar\u015f\u0131 olmak bir yana, ona dayanma ve ajanl\u0131kta m\u00fcthi\u015f bir yar\u0131\u015f i\u00e7indedirler. Bat\u0131da \u00f6rg\u00fctlenen bir hareket olarak yine bat\u0131 kapitalizmini bir kurtulu\u015f yolu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. H\u00fcrriyet slogan\u0131 onlar i\u00e7in kof bir demagojiden ba\u015fka bir \u015fey ifade etmemi\u015flerdir.<\/p>\n
Asker ye b\u00fcrokrasi yan\u0131nda, kompradorla\u015fmak isteyen c\u0131l\u0131z T\u00fcrk ticaret burjuvalar\u0131, bu hareketin temel dayanaklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ortada kurtulacak bir “vatan” varsa, bunun tek “kurtar\u0131c\u0131s\u0131” ordu olacakt\u0131r. Askeri yap\u0131s\u0131yla imparatorlu\u011fu kuran, askere dayanarak y\u00fcz y\u0131l ya\u015fayan askeri-feodal bir devlet olan Osmanl\u0131’y\u0131, yine asker “kurtaracakt\u0131r.” Bu “kurtar\u0131c\u0131l\u0131k”, cumhuriyetin kurulu\u015funda ve daha sonraki bunal\u0131ml\u0131 d\u00f6nemlerde de askeri darbeler bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Devlet ne zaman k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015fsa asker gelip “kurtaracakt\u0131r.” 1908’de y\u00f6netime gelen ittihat\u00e7\u0131lar ikinci Me\u015frutiyet’i ilan etmi\u015flerdir, ancak bu s\u0131rada en s\u0131k at\u0131lan slogan ise “padi\u015fah\u0131m \u00e7ok ya\u015fa” olmu\u015ftur. Me\u015frutiyet b\u00f6yle kutlanm\u0131\u015ft\u0131r. 33 y\u0131ll\u0131k istibdat rejimi y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerle lanetlenirken, y\u00fcr\u00fcyenlerin elinde Abd\u00fclhamit’in resimleri vard\u0131r. Abd\u00fclhamit “kand\u0131r\u0131lmaya m\u00fcsait Ittihat\u00e7\u0131lar’\u0131 bir g\u00fczel kand\u0131rarak” usta politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. K\u0131sa zamanda neredeyse ikinci Me\u015frutiyet’in manevi lideri olmu\u015ftur. Kutlamalara kat\u0131lan halk, hareketin t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Zaten tarihi boyunca hi\u00e7bir zaman siyasal ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde olmam\u0131\u015ft\u0131r, ittihat ve Terakki daha me\u015frutiyetin ilk g\u00fcn\u00fc padi\u015fah\u0131n b\u00fct\u00fcn haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 oldu\u011funu defalarca ilan ederek Abd\u00fclhamit’in tahtta kalaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve g\u00fcvence veriyordu.<\/p>\n
1908’de me\u015frutiyeti ilan eden ittihat\u00e7\u0131lar h\u00fck\u00fcmeti H. Hilmi Pa\u015fa’ya kurdurmu\u015f ancak baz\u0131 ittihat\u00e7\u0131lar\u0131 da kabineye sokmu\u015flard\u0131r. Halk nezdinde b\u00fcy\u00fck prestije sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen iktidara oturmak \u015f\u00f6yle dursun halen illegaldirler. \u0130ktidar sahipleri iktidar olmaktan korkmaktad\u0131rlar. Onun yerine kurulan h\u00fck\u00fcmeti d\u0131\u015far\u0131dan destekleme politikas\u0131 g\u00fctm\u00fc\u015flerdir. 1909’da 31 Mart gerici ayaklanmas\u0131 patlay\u0131nca ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n imdad\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc olduklar\u0131 Makedonya’daki Hareket Ordusu yeti\u015fmi\u015f ve ayaklanmay\u0131 \u015fiddetle bast\u0131rmak ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015ftir. Abd\u00fclhamit tahttan indirilerek Selanik’e s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f yerine Sultan Re\u015fit getirilmi\u015ftir. 1908 y\u0131l\u0131ndan 1913 y\u0131l\u0131na kadar olan 5 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te \u00e7e\u015fitli kliklerin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu say\u0131s\u0131z h\u00fck\u00fcmet birbiri ard\u0131na kurularak da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Me\u015frutiyet, Osmanl\u0131’n\u0131n her g\u00fcn biraz daha a\u011f\u0131rla\u015fan sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye g\u00fc\u00e7 getirememi\u015ftir. \u00c7ok say\u0131da h\u00fck\u00fcmetin kurulup da\u011f\u0131lmas\u0131, bunal\u0131m ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131k bir ifadesidir. Bu ge\u00e7ici otorite bo\u015flu\u011funda \u00e7e\u015fitli e\u011filimleri ta\u015f\u0131yan partiler, i\u015f\u00e7i birlikleri, dernekler kurulmu\u015f, gazete ve dergiler yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Toplum ise nispi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131nda kendisini ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Belirli merkezlerdeki i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmeleri geli\u015fmi\u015f ve say\u0131s\u0131z grev vb. i\u015f\u00e7i eylemleri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle bat\u0131 kapitalist ve emperyalistlerine ait \u015firketlerdeki grevler olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r. Otorite bo\u015flu\u011fundan yararlanan k\u00f6yl\u00fcler ise, c\u0131l\u0131z da olsa tepkilerini vergi vermeyerek vb. bi\u00e7imde, g\u00f6stermi\u015f, \u00f6\u011frenciler d\u00fczenledikleri toplant\u0131 ve g\u00f6sterilerle, sorunlar\u0131n\u0131 dile getirebilmi\u015flerdir. Bu otorite bo\u015flu\u011fu, Osmanl\u0131’daki toplumsal uyan\u0131\u015f\u0131n dile gelmesinin esas nedenidir.<\/p>\n
1913’lere gelindi\u011finde \u00fclke i\u00e7inde denetimi sa\u011flayan ve \u0130ngiliz ile Frans\u0131zlar kar\u015f\u0131s\u0131nda Almanya’ya dayanmay\u0131 esas alan ittihat ve Terakki’nin gen\u00e7 liderleri tam bir ter\u00f6r havas\u0131 estirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Otorite bo\u015flu\u011funun yaratt\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131ndan yararlanan toplumun, kendini ifade etti\u011fi parti, amele birlikleri, dernek ve bas\u0131n da dahil kitle \u00f6rg\u00fctlerinin hepsi yasaklanarak kapat\u0131lm\u0131\u015f ve g\u00f6revlerine son verilerek i\u015f\u00e7iler kur\u015funlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
G\u00fc\u00e7lenerek iktidar olan ittihat\u00e7\u0131lar askeri feodal devlet gelene\u011finin sad\u0131k izleyicileri olarak diktat\u00f6rl\u00fcklerini kurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\u0130ttihat\u00e7\u0131lar T\u00fcrk burjuva yaratma politikas\u0131na, h\u0131z vererek kapitalizmi geli\u015ftirmek istediler. En incesinden en kabas\u0131na, b\u00fct\u00fcn yol ve y\u00f6ntemleri deneyerek ticareti ellerinde bulunduran gayri M\u00fcslimlerin varl\u0131\u011f\u0131na son vererek ba\u015fta asker ve b\u00fcrokratlar olmak \u00fczere hac\u0131, a\u011fa tak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk burjuva yaratma politikas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. G\u00fc\u00e7s\u00fcz, \u00fcretimden kopuk, ya\u011fmac\u0131 ve komprador nitelikli de olsa T\u00fcrk burjuvalar\u0131 yarat\u0131ld\u0131. Maddi temelden yoksun tamamen askeri g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan yukardan dayat\u0131lan askeri feodal z\u0131rh\u0131n korumas\u0131 alt\u0131nda, Me\u015frutiyet hareketinin geli\u015ftirdi\u011fi bu burjuva s\u0131n\u0131f, burjuva toplumunun mant\u0131k, de\u011fer yarg\u0131s\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc geli\u015fme esaslar\u0131na terstir. Bu nedenle, \u00fcretimden kopuk, bilgisiz, yarat\u0131c\u0131l\u0131ktan yoksun ve ki\u015filiksizdir. Bu komprador burjuva yaratma politikas\u0131 yine devlet kanatlar\u0131 alt\u0131nda Cumhuriyet d\u00f6neminde de devam edecektir.<\/p>\n
\u0130ttihat ve Terakkili iktidar y\u0131llar\u0131, Arap ve \u0130slam halklar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131’dan kopu\u015f y\u0131llar\u0131d\u0131r. Pan-Islamizm iflas etmi\u015ftir, iktidar sahiplerinin sar\u0131lacaklar\u0131 tek ideoloji Turanc\u0131l\u0131kt\u0131r. “Ne mutlu T\u00fcrk\u00fcm diyene” art\u0131k g\u00fcn\u00fcn \u015fiar\u0131d\u0131r. Turanc\u0131 politikan\u0131n uygulanabilmesi i\u00e7in i\u00e7te cephe gerisi sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131imak, d\u0131\u015fta g\u00fc\u00e7l\u00fc ittifaklara girilmelidir, i\u00e7te gayrim\u00fcslimlerin mallar\u0131n\u0131n talan\u0131, katliam ve s\u00fcrg\u00fcnler d\u0131\u015fta ise, Almanya ile ittifak kurularak Turan’a giden ilk ad\u0131mlar at\u0131l\u0131r. E\u011fitime \u00f6nem verilerek, toplumun hemen hepsi, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck esas al\u0131narak “talim ve terbi-ye’den ge\u00e7irilir. Konservatuarlar a\u00e7\u0131larak, sanat\u0131n her dal\u0131 geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131 sahneye \u00e7\u0131kmaya ba\u015flarlar. T\u00fcrk mimarisi, hattatl\u0131k canland\u0131r\u0131l\u0131r. T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n “milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc” geli\u015ftirmek i\u00e7in T\u00fcrk i\u015fi \u00e7e\u015fitli mallar\u0131n sergilendi\u011fi m\u00fcze vb. yerler a\u00e7\u0131l\u0131r. Laiklik yolunda ad\u0131mlar at\u0131larak geleneksel Cuma hutbeleri T\u00fcrk\u00e7e okutulmaya ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n
Yeni evlenme kanunu ile din fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na sivil nikah zorunlulu\u011fu getirilir. \u00dcniversite ve liseler kad\u0131nlara a\u00e7\u0131l\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek i\u00e7in i\u015f bulma dernekleri kurulur. Art\u0131k kad\u0131nl\u0131 erkekli toplant\u0131lar d\u00fczenlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda takvim, a\u011f\u0131rl\u0131k ve uzunluk \u00f6l\u00e7\u00fclerinde birlik, dil reformu vb. yenilikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Latin harfleri ordu i\u00e7inde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f, ancak topluma hen\u00fcz yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu reformlar uzun y\u0131llar “ayd\u0131nlar” aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara neden olur. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi “Atat\u00fcrk Devrimleri”nin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131n temelinde ittihat\u00e7\u0131 politikalar vard\u0131r.<\/p>\n
Rusya’daki T\u00fcrk-\u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n kompradorla\u015fan burjuvalar\u0131, Rus burjuvazisine kar\u015f\u0131 pazar sava\u015f\u0131m\u0131nda bir ara\u00e7 olarak kulland\u0131klar\u0131 Turan ideolojisi, kendi militarist karakteriyle -uyumlu oldu\u011fu i\u00e7in, \u0130ttihat ve Terakki i\u00e7inde de zamanla etkili olmu\u015ftur. Bu, yeni “\u00fclke” ve “ulus” anlay\u0131\u015f\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmek Osmanl\u0131 pa\u015fa ve b\u00fcrokratlar\u0131 i\u00e7in zor olmam\u0131\u015ft\u0131r, ittihat ve Terakki’nin \u00fc\u00e7 pa\u015fas\u0131, Turan pe\u015finde Osmanl\u0131’y\u0131 son maceras\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.
I. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131’na Almanya saf\u0131nda “k\u0131z\u0131l elma”ya ula\u015fmak i\u00e7in kat\u0131lan ittihat\u00e7\u0131lar, daha sava\u015f bitmeden Mondros M\u00fctarekesi’ni imzalayarak, 600 y\u0131ll\u0131k Osmanl\u0131 Devleti’nin tabutuna son \u00e7iviyi de \u00e7ak\u0131p, kurtulu\u015fu yurtd\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7makta bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 fiilen ortadan kalkm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye ve K\u00fcrdistan’\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgeleri galipler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015ftir, \u0130ngilizler \u0130stanbul’a asker \u00e7\u0131kar\u0131rken, Frans\u0131zlar Urfa, Mara\u015f hatt\u0131n\u0131, \u0130talyanlar Antalya y\u00f6resini Yunanl\u0131lar ise \u0130zmir\u2019i ele ge\u00e7irmi\u015flerdir.<\/p>\n
Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Ermeni ve Rumlara kar\u015f\u0131 izlenen katliam ve s\u00fcrg\u00fcn politikas\u0131 ve mallar\u0131n\u0131n talan\u0131, T\u00fcrk burjuvalar\u0131n\u0131 biraz daha palazland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r, ittihat\u00e7\u0131lar, binlerce Rum’u toplama kamplar\u0131na toplayarak, Ermenileri k\u0131y\u0131mdan ge\u00e7irerek, “Anadolu’yu T\u00fcrkle\u015ftirme” politikas\u0131 izlemi\u015f say\u0131s\u0131z ya\u011fma ve talanlar, sava\u015f zenginlerini do\u011furmu\u015ftur. Bu burjuva yaratma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131, ittihat\u00e7\u0131 liderlerden Kara Kemal \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor:<\/p>\n
“Avrupa’da h\u00fck\u00fcmetler ya i\u015f\u00e7ilere, ya da burjuva tabakalara dayan\u0131rlar. Biz hangi s\u0131n\u0131fa dayanaca\u011f\u0131z? B\u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u0131n\u0131f T\u00fcrkiye’de var m\u0131? Bulunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re biz neden yaratmayal\u0131m.” <\/p>\n
Madem ortada dayan\u0131lacak burjuvazi yoktur, o zaman yarat\u0131lacakt\u0131r! Talat Pa\u015fa da bunun y\u00f6ntemini tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyecek bi\u00e7imde dile getirmi\u015ftir.
“Her harpte T\u00fcrk olmayanlar zenginle\u015fiyor. Bu sefer de T\u00fcrkler zenginle\u015fsin. Bu gerekliydi.” Ger\u00e7ekten de T\u00fcrk burjuvalar zenginle\u015fti. Sava\u015f \u00f6ncesi ve i\u00e7indeki talan ve k\u0131y\u0131m bu geli\u015fmenin zemini oldu. Tasfiye edilen gayri M\u00fcslim burjuvalar\u0131n yerini T\u00fcrk burjuvalar ald\u0131. Her \u015feye kadir olan askeri T\u00fcrk burjuvazisini de “yaratm\u0131\u015ft\u0131.” Bu komprador ticaret burjuvalar\u0131, ileride Kemalist hareketin zemini olacak ve Kemalizm\u2019e dayanarak bug\u00fcne ula\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n
Halk\u0131n ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, c\u0131l\u0131z da olsa, t\u00fcm direni\u015fini ezerek devlete kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z itaati sa\u011flayan, az\u0131nl\u0131klar\u0131 tasfiye ederek T\u00fcrk olmayan uluslar\u0131, \u015fiddeti esas alarak asimile eden ve Turanc\u0131l\u0131k \u00fclk\u00fcs\u00fcyle yay\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fan ittihat\u00e7\u0131lar, yeni d\u00f6nemde de politika i\u00e7inde aktif yer alarak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’ne damgalar\u0131n\u0131 vuracaklard\u0131r.<\/p>\n
Sava\u015f bitmi\u015f, ama itilaf devletleri aras\u0131nda Osmanl\u0131’n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 konusundaki \u00e7eli\u015fkiler devam etmektedir, \u0130ngiltere ve Fransa sava\u015f i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fck m\u00fcttefikleri olan \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131n\u0131 kaybederken, kapitalist sistem i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fck gedik de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. I. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131’n\u0131n ger\u00e7ek galibi yeni kurulan Sovyetler \u2018in i\u015f\u00e7i k\u00f6yl\u00fc ve t\u00fcm emek\u00e7ileri olmu\u015ftu. \u015eimdi Osmanl\u0131’n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 kadar, belki de ondan da fazla \u00f6nemi yeni Sovyet Cumhuriyeti’ni ortadan kald\u0131rmaya vermek gerekiyordu.<\/p>\n
1917 Ekim Devrimi, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ehresini de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fratacak kadar tarihsel \u00f6nemde evrensel bir olay olarak d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur. Sovyet Cumhuriyetleri a\u00e7\u0131k\u00e7a sava\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak t\u00fcm ilhak isteklerini reddederek, b\u00fct\u00fcn ikili gizli anla\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
D\u00fcnyaya seslenerek, t\u00fcm emek\u00e7i s\u0131n\u0131f ve ezilen halklar\u0131 emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken onlarla karde\u015f\u00e7e, e\u015fit ili\u015fki ve dayan\u0131\u015fma istemi\u015ftir. Emperyalizmin kendi aralar\u0131ndaki pazar m\u00fccadelesinin sonucu olan sava\u015f yeni bir \u00e7a\u011f\u0131, kapitalist sisteme kar\u015f\u0131 sosyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yordu. Ekim Devrimi’nin bu evrensel etki ve sesleni\u015finin t\u00fcm emek\u00e7i s\u0131n\u0131f ve s\u00f6m\u00fcrgelerde kar\u015f\u0131l\u0131k bulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Sava\u015f galibi \u0130ngiltere ve Fransa, bir yandan Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 sorunuyla u\u011fra\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan da kapitalizmi temelden sarsan Sovyet Devrimini ekonomik, siyasi, askeri ve diplomatik abluka alt\u0131na alarak bo\u011fmay\u0131 hedeflemi\u015ftir.<\/p>\n
Rusya’n\u0131n saf d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131yla, sava\u015f ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan pazarl\u0131klar de\u011fi\u015fmi\u015f ve \u0130tilaf Devletleri’nden \u0130ngiltere sava\u015f\u0131n ger\u00e7ek nedenlerinden biri olan petrol\u00fc kontrol\u00fc al\u00fcna almak i\u00e7in Irak ve K\u00fcrdistan’\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ile \u0130stanbul’u i\u015fgal etmi\u015ftir. Suriye, Adana, Urfa, Mara\u015f, Harput ve Musul Fransa’ya kal\u0131rken sava\u015fa sonradan kat\u0131lan \u0130talya, Antalya’y\u0131 \u0130ngiltere\u2019nin piyonu durumunda olan Yunanistan ise \u0130zmir’i i\u015fgal ederek Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131 payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nemin Ekim devrimi d\u0131\u015f\u0131nda bir di\u011fer geli\u015fmesi ise, ABD’nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Sava\u015fa en son giren ve en az y\u0131pranan bu yeni ve gen\u00e7 kapitalist \u00fclke de d\u00fcnya pazarlar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
ABD Ba\u015fkan\u0131 Wilson’un kendi ad\u0131yla an\u0131lan prensipleri kuvvetli bir bar\u0131\u015f cilas\u0131yla kaplanm\u0131\u015f da olsa, esas olarak d\u00fcnyan\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve sava\u015f\u0131n bitiminde do\u011facak problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc ama\u00e7layan emperyalist bir pland\u0131r. Lenin, bu plan\u0131n i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc te\u015fhir ederek, sava\u015f\u0131n ger\u00e7ek galibi olarak ABD’ye dikkatleri \u00e7ekmi\u015ftir. Wilson Prensipleri Avrupa ve Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesi i\u00e7in yeni \u00f6neriler yan\u0131nda, d\u00fcnyaya ge\u00e7ici de olsa bir bar\u0131\u015f \u00f6nermi\u015ftir.<\/p>\n
Ama\u00e7 ge\u00e7ici bir bar\u0131\u015f d\u00f6nemi sa\u011flanarak sava\u015ftan galip ama yaral\u0131 \u00e7\u0131kan devletleri ABD mali g\u00fcc\u00fc \u00f6n\u00fcnde dize getirmektir. Bu devletlerin mali alanda ABD’ye muhta\u00e7 olacaklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenle ge\u00e7ici de olsa bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 uygulanmas\u0131 gereken politikalar y\u00fcz\u00fcnden \u0130ngiltere ile Fransa aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00e7eli\u015fkiler \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ortado\u011fu dolay\u0131s\u0131yla petrol alanlar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131, \u00e7eli\u015fkilerin ana eksenini olu\u015fturmu\u015f ve bu \u00e7eli\u015fkiler art\u0131p azalarak Lozan’a kadar devam etmi\u015ftir.<\/p>\n
Di\u011fer yandan Sovyetlerin Avrupa’daki i\u015f\u00e7i hareketleri ve Asya’daki ulusal kurtulu\u015f hareketlerine verdi\u011fi destek emperyalistlerin diledi\u011fi gibi politika \u00fcretmeleri \u00f6n\u00fcnde ciddi bir engel durumundad\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE’DE K\u0130ML\u0130K BUNALIMI VE DEVR\u0130MDE DO\u011eU\u015e<\/p>\n
\u0130nsan soyunun kendini hayvanl\u0131ktan ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnden ba\u015flayarak bug\u00fcne dek devam eden bir kimlik sava\u015f\u0131m\u0131 vard\u0131r. Tarih ve co\u011frafya fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin, bu sava\u015f\u0131ma genel olarak insan kimli\u011fine ula\u015fma sava\u015f\u0131 denebilir. Ama bu sonuca ula\u015fabilmek, genel bir tan\u0131mlama i\u00e7erisinde m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, tersine \u00e7ok karma\u015f\u0131k \u00e7izgiler i\u00e7ermektedir, ilk ba\u015fta topluluk kimli\u011fi ve bireyin kendisini bu kimlikte ifade edi\u015fi, bug\u00fcn en \u00fcst d\u00fczeyde ulus ve bu ulusu olu\u015fturan s\u0131n\u0131flar\u0131n kimli\u011finde somutla\u015fmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, b\u00f6yle bir tan\u0131mlama da kendi i\u00e7inde yetersiz kalmakta, kapitalizmle birlikte “ben de var\u0131m1′ diyen bireyin orijinal kimli\u011fi de bu tan\u0131m i\u00e7inde yer almaktad\u0131r. Sosyalizm, kimlik sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u015fimdilik ula\u015f\u0131labilecek doruk noktas\u0131 olmak durumundayd\u0131. Toplumsall\u0131k ve bireyin bu toplumda kendisini ifade edi\u015fte ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yetenek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, teorik d\u00fczeyde belirlenen ve beklenenlerle, ger\u00e7ekle\u015fen sosyalizmin prati\u011finde ya\u015fanan ger\u00e7eklik aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck paradoks dikkatle incelemeyi gerektirse de, elbette ki, bu sosyalizmin \u00e7\u00f6zmek durumunda oldu\u011fu problemi ve g\u00f6revlerini de\u011fi\u015ftirmemektedir.D\u00fcnyam\u0131z hi\u00e7bir zaman \u015fimdiki kadar derin bir kimlik bunal\u0131m\u0131 ya\u015famad\u0131. Daha yak\u0131n zamana kadar iki kutba ayr\u0131lan d\u00fcnyada, belirlenmi\u015f stat\u00fcler \u00fczerinde kan\u0131ksanm\u0131\u015f ve k\u0131skan\u00e7l\u0131kla korunan yerler vard\u0131. Bu en tepedeki g\u00fc\u00e7lerden en geri konumdaki halklar\u0131n durumuna kadar b\u00f6yle idi. Reel sosyalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc iki kutuplu d\u00fcnyan\u0131n bu hantal durgun ve t\u0131kanm\u0131\u015f ger\u00e7ekli\u011fini de sarst\u0131. Kim nerede neyi temsil ediyor, nereye gidiyor, sorusu g\u00fcndeme oturdu. Art\u0131k hi\u00e7 kimse yerinin rahatl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edemiyor. D\u00fcnyan\u0131n bu de\u011fi\u015fen ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7inde, bireyler de hem d\u00fcnyay\u0131 hem de kendilerini sorguluyorlar Bu sorgulama emperyalizmin metropollerinde de s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerde de kendisini dayat\u0131yor, insanlar bu ger\u00e7e\u011fi ya\u015f\u0131yorlar. \u00dcstelik g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki tart\u0131\u015fma, kaba anlamda “geli\u015fme” kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumun ele alm\u0131\u015f\u0131 da de\u011fil, insan tarih i\u00e7inde kendisini ar\u0131yor. Nerede neyi yitirdi\u011fini, nas\u0131l bulaca\u011f\u0131n\u0131 sorguluyor, do\u011faya hakimiyet m\u00fccadelesinden bu yana elinde biriktirdi\u011fi g\u00fcc\u00fcn nas\u0131l kendine d\u00f6nen bir silah haline geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyor ve bunun deh\u015fetini ya\u015f\u0131yor, insan\u0131n do\u011fayla yar\u0131\u015fma m\u00fccadelesi anlam\u0131n\u0131 burada bulmaktad\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n insanl\u0131k i\u00e7inde kendilerini bulma sava\u015f\u0131m\u0131, yani kimlik m\u00fccadeleleri de b\u00f6yledir. Ve bunlar, basit hak aray\u0131\u015flar\u0131 -hukuki haklar- sorunundan \u00e7ok ileri boyuttaki aray\u0131\u015flard\u0131r. Uluslar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ayn\u0131 ger\u00e7eklik s\u00f6z konusudur. Uzun y\u00fczy\u0131llar d\u00fcnyan\u0131n merkezi olmu\u015f, ulusal ve sosyal problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ileri bir noktada g\u00f6r\u00fcnen Avrupa’da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7at\u0131\u015fma boyutlar\u0131nda ulusal problemlere \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131, bireycili\u011fin son noktas\u0131ndaki doyumsuz bireyin bunal\u0131mlar\u0131 ve sosyal \u00e7er\u00e7evede di\u011fer sorunlar ya\u015fam\u0131n yeniden de\u011ferlendirili\u015finin en \u00fcst boyutta ve yo\u011fun sorularla g\u00fcndeme geli\u015fidir.<\/p>\n
Avrupa bireycili\u011fin dorukta ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir merkezdir ve birey art\u0131k orada \u00f6l\u00fc \u00e7izgiye gelmi\u015ftir. D\u00fcnyan\u0131n geri \u00fclkelerinde birey halen dar bireysel \u00e7apta kendini ifade etme sava\u015f\u0131 verirken, Avrupa’da bireycilikle bireyin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta yeni bir kimlik bunal\u0131m\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Burjuva \u00e7izginin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 son noktan\u0131n bile \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretemeyece\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmin bireyi incelenmek isteniyorsa, \u015f\u00fcphesiz ki, en iyi laboratuvar Avrupa olacakt\u0131r. Avrupa \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz, bunal\u0131ml\u0131 bireyi yaratm\u0131\u015ft\u0131r, insan\u0131n kendine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n son noktas\u0131 bu zeminde ya\u015fanmaktad\u0131r. Bunal\u0131m\u0131n son kayna\u011f\u0131 da zaten buradad\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n emperyalist metropollerinde birey kendini ulusal ve s\u0131n\u0131fsal kimlik \u00e7er\u00e7evesinde ifade etmesine ra\u011fmen, e\u011fer toplum ve birey d\u00fczeyinde halen bir kimlik bunal\u0131m\u0131ndan bahsediliyorsa, bu nas\u0131l izah edilecektir? Birey hangi aray\u0131\u015f i\u00e7indedir? Daha d\u00fcne kadar, sosyalist olarak nitelendirilen \u00fclkelerde de ulusal, toplumsal ve bireysel kimlik probleminin \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu zeminlerde her d\u00fczeyde bir savrulma’ ya\u015fanmaktad\u0131r. \u00d6zellikle emperyalist metropollere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bireyin toplumdan yal\u0131t\u0131k bir adac\u0131k gibi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, bireylerin bireylere ve kendilerine m\u00fcthi\u015f bir yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcreci i\u00e7inde olduklar\u0131, teknoloji ve ileti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131 denilen \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda insanlar aras\u0131nda ileti\u015fimsizli\u011fin deh\u015fet verici boyutlarda derin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. O halde, birey ne olmu\u015ftur? Orta yerde “birey” diye bir olgu kalm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
\u0130nsan\u0131 hayvan soyundan ay\u0131ran ana \u00f6\u011fenin, soy olarak insan\u0131n kendini bir topluluk haline getiri\u015fi oldu\u011funu belirtmi\u015ftik. \u0130nsan soyunun topluluklar halinde bir araya geli\u015fi, bilin\u00e7li bir tercih de\u011fil, do\u011fan\u0131n zorunlulu\u011funun bir gere\u011fi idi. Zorunluluk, onu do\u011faya hakimiyet m\u00fccadelesine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Var olma sava\u015f\u0131nda insan, do\u011faya \u00fcst\u00fcn olmaya \u00e7al\u0131\u015farak ilk kimli\u011fini kazand\u0131. Bu, do\u011fayla yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131, ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, yani insanl\u0131\u011f\u0131n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ilk b\u00fcy\u00fck devrim, kad\u0131n ve erkek aras\u0131ndaki i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc temelinde ger\u00e7ekle\u015fti. Kad\u0131n\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan anaerkil d\u00fczenden erkek egemenlikli toplumsal \u015fekillenmeye do\u011fru bu ge\u00e7i\u015f, kad\u0131n ve erke\u011fin bir birine yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Toplumdaki art\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fcn baz\u0131 ellerde toplanmas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fcn tan\u0131nmas\u0131 ve bu g\u00fcc\u00fcn daha b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcce ula\u015fmak i\u00e7in ba\u015fka insanlar \u00fczerinde egemenlik silah\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, tarihsel a\u00e7\u0131dan s\u0131n\u0131fl\u0131 topluma, yani uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015fi ifade ediyordu. Ama bu, ayn\u0131 zamanda insan\u0131n kendisine yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihte ilk kez \u00fcretenler, art\u0131k, \u00fcrettiklerinin sahibi olamama anlam\u0131nda, art\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fc ellerinde toplayanlar ise kendi emekleri olmayan de\u011ferlere el koyma anlam\u0131nda eme\u011fe yabanc\u0131la\u015fmaktayd\u0131lar. Gelinen noktada duruma bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda,” do\u011fayla insan aras\u0131ndaki yabanc\u0131la\u015fma do\u011fan\u0131n tam bir tahribat\u0131na, kad\u0131nla erke\u011fin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 iki cinsin birbirini yitirmesine, g\u00fcc\u00fcn belli ellerde toplanmas\u0131 n\u00fckleer silah felaketinde ifadesini buldu\u011fu gibi insanl\u0131\u011f\u0131n imhas\u0131n\u0131n g\u00fcndeme geli\u015fine gelip dayanm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihi materyalist a\u00e7\u0131dan bu, art\u0131k yeni bir yads\u0131man\u0131n, yani yabanc\u0131la\u015fman\u0131n inkar\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
\u015e\u00fcphesiz ki, burada anlat\u0131lmak istenen yeniden bir ba\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015f de\u011fildir, insanl\u0131\u011f\u0131n helezonik bi\u00e7imde y\u00fckseli\u015fi s\u00f6z konusudur. \u0130nsan\u0131n g\u00fc\u00e7 olma sava\u015f\u0131m\u0131, bu g\u00fcc\u00fcn m\u00fclkiyetle ifadesini bulmas\u0131 ve m\u00fclkiyet kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durum nedeniyle insan\u0131n kendine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 oldu\u011fu kadar, sosyalist bilimsellikte ifadesini buldu\u011fu gibi insan\u0131n insan olarak kimlik kazanmas\u0131 da bu noktada yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k \u015fu ger\u00e7ek \u00e7ok a\u00e7\u0131k olarak ortadad\u0131r: Do\u011fay\u0131 zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrerek do\u011fa \u00fczerinde g\u00fc\u00e7 olmak isteyen insan do\u011fay\u0131 yitirmi\u015ftir. Kad\u0131n\u0131 zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrerek g\u00fc\u00e7 olmak isteyen erkek, kad\u0131nla birlikte kendini de yitirmi\u015ftir. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi \u00fczerinde g\u00fc\u00e7 olmak isteyen insan, esasta kendisine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sorgulamay\u0131 bizce bu \u00e7apta ele almak gerekmektedir. K\u0131sacas\u0131, genel tan\u0131m\u0131yla insan do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni bir kimlik kad\u0131n ve erkek birbirleri kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni bir kimlik m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin d\u00fczenlenmesinde insanl\u0131k yeni bir kimlik edinmek zorundad\u0131r. Bunu uluslar ili\u015fkisi alan\u0131nda da aynen uyarlamak gerekir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, d\u00fcnyay\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele almak zorunludur, izlenen yol ve y\u00f6ntemler birbirinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterse de, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n her par\u00e7as\u0131nda sadece s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesiyle de s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamayacak olan boyutlar\u0131 \u00e7ok derin bir kimlik m\u00fccadelesi vard\u0131r.<\/p>\n
Bizi en yak\u0131ndan ilgilendiren ger\u00e7ek, T\u00fcrkiye’nin bunun neresinde oldu\u011fudur. T\u00fcrkiye toplumundaki kimlik bunal\u0131m\u0131 hangi boyutlardad\u0131r? Bu bunal\u0131m\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r? \u015e\u00fcphesiz ki, bu sorulan ilk soran biz de\u011filiz. T\u00fcrkiye’de derin bir kimlik bunal\u0131m\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, tekelci burjuvazinin temsilcilerinden proletaryaya kadar herkes apa\u00e7\u0131k itiraf etmektedir. Herkes kendine g\u00f6re bir se\u00e7im yapmakta ve kendi se\u00e7imini biricik \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak g\u00f6stermektedir, iki kutuplu d\u00fcnyan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc ard\u0131ndan daha da dayat\u0131c\u0131 olan sorular\u0131n ba\u015f\u0131nda, “T\u00fcrkiye d\u00fcnyan\u0131n neresindedir?” sorusu gelmektedir. Devleti y\u00f6neten s\u0131n\u0131flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan -tekelci burjuvazi a\u00e7\u0131s\u0131ndan- sorunun cevab\u0131 \u00e7ok nettir ve zaten ili\u015fkisi oldu\u011fu emperyalist sistem onun a\u00e7\u0131s\u0131ndan tek ya\u015fam halkas\u0131d\u0131r. Ama yer al\u0131nan sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan herhangi bir teredd\u00fct olmasa da, bu s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7e\u015fitli kesimleri aras\u0131nda giderek belirginle\u015fen e\u011filimler uzanmak istenilen ajanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir tart\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye bir Avrupa \u00fclkesi midir? T\u00fcrkiye bir Ortado\u011fu ve \u0130slam \u00fclkesi midir? T\u00fcrkiye “T\u00fcrkiye’nin Anavatan\u0131” olan Orta Asya\u2019ya do\u011fru kendi soyda\u015flar\u0131yla birle\u015fmek zorunda olan bir \u00f6nc\u00fc g\u00fc\u00e7 m\u00fcd\u00fcr? Yani T\u00fcrkiye Do\u011fulu bir \u00fclke midir? G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere onlar, “T\u00fcrkiye’nin yeri” tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yaparken, bunu kendi s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131 ve yay\u0131lma hesaplar\u0131 \u00fczerinde yapmaktad\u0131r. Suudi ba\u015fta olmak \u00fczere gerici Arap sermayesi ile ili\u015fki i\u00e7indeki kesimler, \u0130slamc\u0131l\u0131k ak\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eker ve T\u00fcrkiye’nin Arap alemiyle birle\u015fmesi gereken bir \u0130slam \u00fclkesi oldu\u011fu propagandas\u0131n\u0131 yaparken Avrupa emperyalist g\u00fc\u00e7leriyle \u00e7\u0131kar birli\u011fi i\u00e7inde olanlar, “laiklik” ad\u0131 alt\u0131nda \u0130slamc\u0131 ak\u0131mlar\u0131n tehlikesinden bahsetmekte, dillerine dolad\u0131klar\u0131 sahte demokrasi ve siville\u015fme laflar\u0131yla AT i\u00e7inde bir yer tutman\u0131n m\u00fccadelesini vermektedirler, ili\u015fkileri ABD a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olan kesimler ise, “demokrasimden yana fazla bir kayg\u0131 duymaks\u0131z\u0131n, \u0131rk\u00e7\u0131 yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131n hayat bulmas\u0131 i\u00e7in a\u011f\u0131rl\u0131k koymaktad\u0131rlar. T\u00fcrk egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’ye kazand\u0131rmak istedikleri kimlik ve bu ama\u00e7la m\u00fccadeleleri b\u00f6yledir.<\/p>\n
T\u00fcrklerde kimlik bunal\u0131m\u0131 tarihsel bir olayd\u0131r. Bu, T\u00fcrklerin tarihe \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte ba\u015flar ve her tarihsel d\u00f6neme\u00e7 noktas\u0131nda b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla kendisini hissettirir. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda, ak\u0131nlar halinde Anadolu’ya geldiklerinde, Arap feodalizminin ve Bizans kar\u015f\u0131s\u0131nda, Avrupa kapitalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda, emperyalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda, sosyalizm ve halklar kar\u015f\u0131s\u0131nda ve g\u00f6nl\u00fcm\u00fczde kar\u015f\u0131t kamplar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7eklik tam bir kimlik bunal\u0131m\u0131d\u0131r. Ama elbette temelde i\u00e7sel olgular vard\u0131r. Nitekim T\u00fcrkiye’de kimlik bunal\u0131m\u0131n\u0131n en u\u00e7 noktada ya\u015fanmas\u0131,” bir anlamda da \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f ve aray\u0131\u015f s\u00fcreci 12 Eyl\u00fclle birlikte ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 12 Eyl\u00fcl i\u00e7ten i\u00e7e kaynayan bunal\u0131m\u0131n bir patlamayla kendisinin d\u0131\u015fa vuru mudur.<\/p>\n
Neden b\u00f6yledir? Birincisi, 1970’li y\u0131llar i\u00e7erisinde ba\u015fta proletarya olmak \u00fczere tekelci burjuvazi kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131flar kendi kimliklerini sorgulamaya ba\u015flam\u0131\u015f ve bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak siyasal alana da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131n\u0131flar\u0131n kimliklerinin reddi \u00fczerine kurulmu\u015f bir zeminde ya\u015fanan bu geli\u015fme, devletin kimli\u011finin sorgulanmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden ve alttan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc dayatt\u0131\u011f\u0131ndan, egemen s\u0131n\u0131flar ellerinde bulundurduklar\u0131 zor g\u00fcc\u00fcyle bu s\u00fcreci tersine \u00e7evirmek istemi\u015flerdir. Toplumun beynine indirilen balyoz bu ama\u00e7 i\u00e7indir, ikincisi K\u00fcrdistan’da K\u00fcrt ulusunun kendi kimli\u011fini sorgulamaya ba\u015flamas\u0131 da, devletin kimli\u011finin hem de bir sava\u015fla sorgulanmas\u0131 demek oldu\u011fundan, T\u00fcrk egemen s\u0131n\u0131flar\u0131 bunu da \u015fiddetle ezmeyi g\u00f6rev bilmi\u015flerdir. \u0130\u015fte b\u00f6ylesine temel problemlerin yan\u0131 s\u0131ra, d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck olarak da, T\u00fcrk egemenleri kendileri ve emperyalizm ad\u0131na belli misyonlar y\u00fcklenmi\u015flerdir. \u00dcstlenilen rol, kimlik demektir. 12 Eyl\u00fclde T\u00fcrk burjuvazisi, elinde haz\u0131r tuttu\u011fu k\u0131l\u0131c\u0131 toplumun ba\u015f\u0131na indirirken kendi kimli\u011fine sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ve bunu, hem T\u00fcrkiye toplumunu olu\u015fturan s\u0131n\u0131flar\u0131 hem de K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 kimliksizli\u011fe mahkum ederek yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ama 70’li y\u0131llar\u0131n b\u00fcy\u00fck bilin\u00e7 birikimi \u00fczerinde yap\u0131lan bu dayatma i\u00e7sel olgular\u0131 bast\u0131rmaya yetmeyece\u011finden, bu bunal\u0131mda derinle\u015fmekten ba\u015fka bir anlama gelmeyecektir. Ve \u00f6yle de olmu\u015ftur. \u00d6yle ki izlenen politika, T\u00fcrk i\u015fbirlik\u00e7i-tekelci burjuvazisinin kimlik problemini de derinle\u015ftirmi\u015ftir. \u00c7\u0131karlar\u0131n\u0131 inkar politikas\u0131 \u00fczerine oturtan bir s\u0131n\u0131f olarak, T\u00fcrkiye toplumunun ve K\u00fcrdistan’\u0131n inkar\u0131 a\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda tam bir acze i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr, ekonomiden siyasete kadar her alanda bir istikrars\u0131zl\u0131k, istikrar kazanan tek durum olmu\u015ftur.<\/p>\n
12 Eyl\u00fcl, toplumun ki\u015filiksizle\u015ftirilmesi politikas\u0131n\u0131 dayat\u0131rken, ger\u00e7ekte bu da topluma bir kimlik vermedir. Ki\u015filiksizlik deyimi, a\u011f\u0131r hastal\u0131kl\u0131 ki\u015fili\u011fi ifade eder. T\u00fcrkiye toplumunun bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu durum budur. S\u0131n\u0131flar ve bir b\u00fct\u00fcn olarak toplum fel\u00e7li bir hasta gibi yatalak hale getirilmi\u015ftir. 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn balyozunun sersemli\u011fi hen\u00fcz kafalardan anlamam\u0131\u015ft\u0131r. 1980’Ii y\u0131llarda “susan T\u00fcrkiye” deyimini sivil burjuva \u00e7evrelerin temsilcilerinden biri s\u0131fat\u0131yla Demirel kullanm\u0131\u015ft\u0131 ve bu deyim ger\u00e7e\u011fin \u00e7ok yumu\u015fak bir ifadesiydi. D\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, konu\u015fmayan ve eylemsiz T\u00fcrkiye,^ 1980’li y\u0131llar\u0131n T\u00fcrkiye kimli\u011fidir. Bu T\u00fcrkiye’de, burjuva partileri bile kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sendikalar ve sendikal hareket lav edilmi\u015ftir, ayd\u0131nlar korku hummas\u0131na yakalanm\u0131\u015f, devrimci \u00f6nderler i\u015fkencelere al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, “ibret” i\u00e7in gencecik insanlar as\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik k\u0131\u015fla e\u011fitim sistemi i\u00e7inde robotla\u015fmaya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fck m\u00fclks\u00fcz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi tam anlam\u0131yla \u00e7\u00f6kertilmi\u015ftir, bas\u0131n cuntan\u0131n hizmetine sokulmu\u015f, \u00fcniversiteler fa\u015fizmin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc haline gelmi\u015f, toplum M\u0130T ajanlar\u0131n\u0131n ve kontrgerillan\u0131n elini her an ensesinde duyacak \u00f6l\u00e7\u00fcde ter\u00f6rize edilmi\u015ftir. NOKTA dergisinin 1980’lerin son y\u0131llar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir ankette, resmi elbiseli bir \u015fahs\u0131n istedi\u011fi an istedi\u011fi ki\u015fiyi boynuna ip’ tak\u0131p caddelerde gezdirebilece\u011fi ve hi\u00e7 bir tepki almayaca\u011f\u0131 ortaya konuluyordu, i\u015fte, 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn yaratmak istedi\u011fi toplum da bu idi. Yani susman\u0131n da \u00f6tesinde, beyinsel faaliyeti bile dondurulmu\u015f, boynuna tak\u0131lan yularla idare edilen hayvanla\u015fman\u0131n e\u015fi\u011findeki bir toplum. \u015e\u00fcphesiz ki, bu da bir ki\u015filiktir. Bu anlamda, ki\u015filiksizlik yoktur.<\/p>\n
12 Eyl\u00fcl rejimi alt\u0131nda, toplumun i\u00e7ine sokulmak istendi\u011fi bir kal\u0131p var. Burada belirtilmesi gereken ikinci ve \u00f6nemli bir nokta ise 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn bir ka\u00e7\u0131\u015f s\u00fcreci olmas\u0131d\u0131r. Bu ka\u00e7\u0131\u015f, salt yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f anlam\u0131nda de\u011fildir. Kendinden ka\u00e7\u0131\u015ft\u0131r, yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r. Zaten hi\u00e7bir \u015fekilde, ger\u00e7ek anlamda kendisi olmay\u0131 ya\u015famam\u0131\u015f olan “\u00f6nc\u00fcler ve y\u0131\u011f\u0131nlar”, 80’li y\u0131llar boyunca s\u00fcrekli bir ka\u00e7\u0131\u015f\u0131 ya\u015fad\u0131lar. Ger\u00e7e\u011fe bir ad\u0131m daha yakla\u015farak ifade edecek olursak, ka\u00e7\u0131\u015fta da son noktaya gelindi. Toplumsal kurtulu\u015fa \u00f6nderlik iddias\u0131nda olanlar, kendi siyasal ger\u00e7ekliklerinden ka\u00e7abilecekleri en son noktaya kadar ka\u00e7t\u0131lar. Toplumsal s\u0131n\u0131flar da ya\u015fam ger\u00e7eklerinden ka\u00e7abilecekleri en son noktaya kadar ka\u00e7t\u0131lar. Gelinen noktada art\u0131k ka\u00e7\u0131lacak bir yol, ard\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131lacak hi\u00e7bir \u015fey kalmad\u0131. \u00d6rg\u00fct ad\u0131na, \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fckten \u00f6nderlik ad\u0131na \u00f6nderlikten politik m\u00fccadele ad\u0131na ideolojik s\u0131\u011f\u0131na\u011fa ka\u00e7\u0131\u015f, “devrim” iddias\u0131yla 70’li y\u0131llar\u0131 dolduranlar\u0131 80’lerde tam bir t\u00fckeni\u015f noktas\u0131na getirdi. Reel sosyalizmin kapitalizme savrulu\u015fuyla birlikte ise bunlar, tam bir kimlik bunal\u0131m\u0131na girdiler ve kapitalizmin “ilahi” g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda secdeye vard\u0131lar. Bu savrulma s\u00fcreci halen tamamlanm\u0131\u015f olmaktan uzak. Ana e\u011filim olarak yukar\u0131da belirtilen durum ya\u015fansa da, h\u00e2l\u00e2 kapitalist sisteme do\u011fru uzan\u0131p, oraya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir sarma\u015f\u0131k olmamak i\u00e7in direnen g\u00fc\u00e7ler de elbette var. Bunlar i\u00e7in sorun, kelimenin tam anlam\u0131yla bir siyasal kimlik sorunudur bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in aray\u0131\u015f i\u00e7indedirler. Bunlara sayg\u0131m\u0131z\u0131 koruyoruz ve birlikte m\u00fccadele etmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa inan\u0131yoruz. Reel sosyalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc ve eski “sosyalist” \u00fclkelerin h\u0131zla kapitalizme savrulu\u015fu, T\u00fcrkiye “sosyalist” cephesindeki kimlik bunal\u0131m\u0131n\u0131 derinle\u015ftirmi\u015ftir ama T\u00fcrkiye’de “sol”un kimlik bunal\u0131m\u0131 da bu noktada ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131r. Kendi s\u0131n\u0131fsal zeminine oturamamas\u0131, iddias\u0131yla ger\u00e7e\u011fin ba\u015fka olu\u015fu anlam\u0131nda, “sol”da kimlik bunal\u0131m\u0131 her zaman var olmu\u015ftur, hatta kronikle\u015fmi\u015ftir. Reel sosyalizmdeki \u00e7\u00f6z\u00fclme, belki de kimlik probleminin apa\u00e7\u0131k g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu bir etkide bulunacakt\u0131r.<\/p>\n
Sosyalist olma iddias\u0131ndaki g\u00fc\u00e7ler ba\u015fta olmak \u00fczere, T\u00fcrkiye’de her bireyi ki\u015filik bulmaya mecbur eden en \u00f6nemli etkenlerden biri, K\u00fcrdistan ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesidir. K\u00fcrdistan sorunu kar\u015f\u0131s\u0131nda TC devletinin kendini yeniden \u015fekillendirme yani yeni bir kimlik kazanma ihtiyac\u0131n\u0131 duydu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7te, toplumun di\u011fer kesimlerinin bu etkinin d\u0131\u015f\u0131nda kalmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrdistan ger\u00e7ekli\u011fi T\u00fcrkiye toplumu, a\u00e7\u0131s\u0131ndan her \u015feyden \u00f6nce \u00e7a\u011f ve insanl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tav\u0131r sorunudur. Ve s\u00f6ylenebilir ki, T\u00fcrkiye toplumu tarihte \u0130lk kez bilin\u00e7li bir tercihle \u00e7a\u011f ve insanl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu belirleme \u015fans\u0131na, K\u00fcrdistan ger\u00e7ekli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada al\u0131nacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir tav\u0131r, \u00e7a\u011fda\u015f, insani ve demokratik bir ki\u015filik kazanma olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u015eu a\u015famada K\u00fcrdistan sorunu kar\u015f\u0131s\u0131nda tav\u0131rda mu\u011flakl\u0131k, politika belirleyememe, s\u0131n\u0131flar ve bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kimlikte netle\u015fememenin, ya\u015fanan bunal\u0131m\u0131n ifadesidir, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve di\u011fer emek\u00e7i kesimler bu noktada aray\u0131\u015f anlam\u0131nda bir bunal\u0131m\u0131 ya\u015farken bu bunal\u0131m en derin ifadesini do\u011fal olarak T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131nda bulmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’de ayd\u0131n kendi ki\u015filiksizli\u011fini ve \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc en \u00e7ok bu noktada ele vermektedir. O, neden yana tav\u0131r alacakt\u0131r? Kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bor\u00e7lu oldu\u011fu devletin par\u00e7alanmadan korunmas\u0131ndan yana m\u0131 yoksa “ayd\u0131n” olman\u0131n gereklili\u011fine uyarak \u00e7a\u011fdan, insanl\u0131ktan ve halklar karde\u015fli\u011finden yana m\u0131? “Ayd\u0131n”, kimli\u011fini burada kazanacak, burada netle\u015ftirecektir.<\/p>\n
Toplumdaki di\u011fer s\u0131n\u0131flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da problem ayn\u0131 noktalarda d\u00fc\u011f\u00fcml\u00fcd\u00fcr. 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn balyozu alt\u0131nda dar kal\u0131plar i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan emek\u00e7i kesimler, kendilerini ideolojik, politik ve eylemsel olarak nas\u0131l ifade edeceklerdir? Buna kesin ihtiya\u00e7 oldu\u011fu ortadad\u0131r, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 nedir, k\u00f6yl\u00fcl\u00fck nedir, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi nedir, gen\u00e7lik nedir, kad\u0131n nedir, ulus-vatan kavramlar\u0131 nedir, uluslar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r T\u00fcrkiye tarihi i\u00e7inde onurlu bir yer almak istiyorsa, b\u00fct\u00fcn toplum bu sorulara cevap vermek zorundad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcncede ve eylemde yabanc\u0131la\u015fman\u0131n inkar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de kad\u0131nlar da \u00f6z-kimlik sava\u015f\u0131m\u0131nda kendi yerlerini almak durumundad\u0131rlar. T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kimlik sava\u015f\u0131m\u0131na en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyan kesimlerden biri de, kad\u0131nlard\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n kimlik sava\u015f\u0131m\u0131, halklar m\u00fccadelesi anlam\u0131nda hukuki bir sorun de\u011fildir. Yine bu sorun salt kad\u0131na ait bir sorun olmay\u0131p, erke\u011fi de ayn\u0131 oranda ilgilendirmekte, bunun da \u00f6tesinde “evrensel bir boyut ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kad\u0131n\u0131n kimlik sava\u015f\u0131m\u0131, T\u00fcrkiye toplumunun demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck probleminin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ile \u00f6zde\u015f oldu\u011fu gibi, T\u00fcrkiye toplumunun insanl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle de \u00f6rt\u00fc\u015fen bir sava\u015f\u0131md\u0131r. T\u00fcrkiye kad\u0131n\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi\u011finde g\u00f6r\u00fclecektir ki, onun \u00fczerinde geli\u015ftirilen b\u00fct\u00fcn politikalar toplumun k\u00f6leli\u011fi ile orant\u0131l\u0131d\u0131r. Nitekim toplumun en \u00e7ok susturuldu\u011fu, en \u00e7ok bask\u0131 ve \u015fiddet alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 12 Eyl\u00fcl s\u00fcreci, kad\u0131n\u0131n en \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, cinselli\u011fin en \u00e7ok \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131k pazara \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7tir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde “kad\u0131n nedir?” sorusuna cevap verilmek istenirse, ortaya T\u00fcrkiye’nin tablosu \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan kad\u0131n\u0131 ger\u00e7e\u011fi T\u00fcrkiye \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinin en \u00f6nemli bir halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ki\u015filik, bireyin kendisi ile ilgili bir olay olmay\u0131p siyasal-toplumsal bir olgudur. Derin bir tarihi temeli vard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan, bireyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir problem de yoktur. T\u00fcrkiye’de kimlik ya da ki-, silik sorununu ele al\u0131\u015f\u0131m\u0131z, toplumsal bunal\u0131m\u0131n bir dayatmas\u0131d\u0131r ve burada cevap aranan noktalar toplumun \u00f6z kurtulu\u015f sorununu i\u00e7ermektedir. En ba\u015fta T\u00fcrkiye’nin yeri sorunu g\u00fcndemdedir. Bu soru kendi ger\u00e7e\u011fine uygun bir cevap beklemektedir. Ama bu sorunun do\u011fru cevab\u0131n\u0131n al\u0131n\u0131\u015f\u0131 ba\u015fta proletarya olmak \u00fczere emek\u00e7i kesimlerin kendilerini form\u00fcle edi\u015flerine, yani kendi kimlik bunal\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ana halka buradad\u0131r. Tam bir savrulma i\u00e7indeki toplum, savrulan hazan yapra\u011f\u0131 gibi r\u00fczgar\u0131n y\u00f6n\u00fcne do\u011fru mu yol alacakt\u0131r? E\u011fer mevcut geli\u015fmelere bak\u0131l\u0131rsa bu, ciddi bir tehlike olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. D\u00fcnya ve toplum ger\u00e7eklerinin bilincine varm\u0131\u015f insanlar, elbette ki bu savrulman\u0131n \u00f6n\u00fcnde durmay\u0131 ve do\u011fru yola kanalize etmeyi vazge\u00e7ilmez bir g\u00f6rev bilmek durumundad\u0131rlar. Kald\u0131 ki, T\u00fcrkiye’de kendisini dayatan devrimin ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 bu noktad\u0131r. Resmi ideolojinin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan s\u0131n\u0131f ve ki\u015filiklerle, devrimin s\u00fcbjektif \u015fartlar\u0131 ne kadar olgun olursa olsun, devrime y\u00fcr\u00fcmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015f “sol” prati\u011fi bunu \u00e7ok somut olarak kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye devrimi kendi yolunu sa\u011flam d\u00f6\u015femek i\u00e7in, s\u0131n\u0131fsal kimlik problemini en do\u011fru tarzda \u00e7\u00f6zmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Yani, T\u00fcrk bireyi de kendisini bu problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde bulacakt\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye’de “birey” zaten yoktur. S\u0131n\u0131flar\u0131n ki\u015filik anlam\u0131nda bu \u00f6l\u00e7\u00fcde silikle\u015ftirdi\u011fi bir toplumda “bireyin” varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. T\u00fcrkiye’de birey her s\u0131n\u0131f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve her durumda devlet taraf\u0131ndan ve resmi ideolojisi taraf\u0131ndan ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak, yani kendisine yabanc\u0131 bir konumu ya\u015famaktad\u0131r. Duygu, davran\u0131\u015f ve bilinci bu temel \u00fczerinde \u015fekillenmektedir. B\u00f6yle bir birey, toplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde yoktur, bir hi\u00e7tir. \u0130\u015fte, T\u00fcrk bireyinin s\u00f6zde bireysel \u00e7\u0131karlar etraf\u0131nda temsil etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm\u00fcyle yan\u0131lg\u0131dan ibaret olan “bireycili\u011fi” bu temel \u00fczerinde \u015fekillenmi\u015ftir. D\u00fcnyaya ahkam kesen, burnu kaf da\u011f\u0131nda, maddi temeli olmayan sahte ulusal ve bireysel de\u011ferlerle doldurulmu\u015f, birbiri kar\u015f\u0131s\u0131nda itici, devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda sonuna kadar k\u00f6le, en hayati \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 dahi savunamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bu birey, devrimin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi gereken en \u00f6nde gelen problemidir. Bu problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, T\u00fcrkiye’de devrim \u00f6n\u00fcndeki temel bir engelin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, devrimin kendi kadrolar\u0131n\u0131 yaratmas\u0131 demektir. T\u00fcrkiye sol hareketi, bug\u00fcne de\u011fin bu probleme yakla\u015fma g\u00fcc\u00fcn\u00fc bile g\u00f6stermedi\u011fi i\u00e7indir ki, en temel \u00f6rg\u00fct problemini \u00e7\u00f6zme g\u00fcc\u00fcne de ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Kendi insan tipini yaratamayan hi\u00e7bir devrim ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131na sahip de\u011fildir. Hele hele T\u00fcrkiye s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bu ger\u00e7ek daha da yak\u0131c\u0131 olmaktad\u0131r. Resmi devlet kabu\u011funu k\u0131rarak kendi halk ve s\u0131n\u0131f ger\u00e7e\u011fine oturan ve kendisini evrensel \u00f6zelliklerle b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren bireyin yarat\u0131lmas\u0131, yeni bir T\u00fcrkiye’nin yarat\u0131lmas\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
1- TAR\u0130H \u0130\u00c7\u0130NDE T\u00dcRK K\u0130ML\u0130\u011e\u0130<\/p>\n
“Her T\u00fcrk asker do\u011far!”, “Bir T\u00fcrk d\u00fcnyaya bedeldir!”, “T\u00fcrk \u00f6\u011f\u00fcn, \u00e7al\u0131\u015f, g\u00fcven!”, “Cengaver T\u00fcrk!”, “Biz bize benzeriz!”, “T\u00fcrk\u00fcn T\u00fcrk\u2019ten ba\u015fka dostu yoktur” vb. s\u00f6zleri T\u00fcrkiye’de do\u011fup b\u00fcy\u00fcyen herkes duymu\u015ftur. Ama \u00e7o\u011fu kez bu s\u00f6zlerin ne anlama geldi\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme gere\u011fi bile duymam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, T\u00fcrk insan\u0131 \u00fczerine ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da de\u011ferlendirmeleri vard\u0131r. \u00c7o\u011funlukla olumsuz olan bu de\u011ferlendirmeler de en az di\u011feri kadar \u00e7ok ve yayg\u0131nd\u0131r. “Barbar T\u00fcrk”, “T\u00fcrk\u2019e g\u00fcven olmaz” vb. gibi s\u00f6zler kom\u015fu halklar\u0131n oldu\u011fu kadar, Avrupa halklar\u0131n\u0131n da T\u00fcrk’e bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
12 Eyl\u00fcl’le birlikte T\u00fcrk toplumu ve bireyi hakk\u0131nda daha somut de\u011ferlendirmeler de ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Devleti y\u00f6netenler, nas\u0131l bir toplumun ba\u015f\u0131nda olduklar\u0131n\u0131, “bizim halk\u0131m\u0131z devletimize kar\u015f\u0131 ayaklanmaz” \u015feklinde en \u00e7\u0131plak bi\u00e7imde ifade ederken toplumda da s\u00fcr\u00fc psikolojisi ve davran\u0131\u015f\u0131 somut olarak ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir yanda “devlet baba” felsefesi, \u00f6te yanda “biz adam olmay\u0131z” felsefesi i\u00e7 i\u00e7e \u00f6r\u00fclerek, ucube bir ki\u015fili\u011fi \u00e7a\u011fda\u015f de\u011ferlerin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
D\u00fcnya uluslar\u0131n\u0131n baz\u0131 karakteristik \u00f6zelliklerinden bahsedilir. \u00d6rne\u011fin \u0130ngilizler \u2018in so\u011fukkanl\u0131, Almanlar\u0131n disiplinli, Frans\u0131zlar\u0131n ve genelde Akdeniz halklar\u0131n\u0131n s\u0131cakkanl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenir. T\u00fcrkler ise “asker – millet” olarak tan\u0131n\u0131rlar. T\u00fcrkler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00f6v\u00fcn\u00e7 t\u00fcmcesi olarak benimsenen bu tan\u0131mlama, ger\u00e7ekten de \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi ortaya koymaktad\u0131r. Denebilir ki d\u00fcnya uluslar\u0131 i\u00e7inde T\u00fcrk ulusu kadar devlet taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirilmi\u015f ve devletin y\u00f6n verdi\u011fi bir ulus yoktur. Bu ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere, halk, s\u0131n\u0131f “ve birey olarak T\u00fcrk’\u00fcn ba\u011f\u0131ml\u0131 ki\u015fili\u011finin vurgulanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk bireyinin ki\u015filik \u00e7izgisinin ger\u00e7ek\u00e7i bir bi\u00e7imde ele al\u0131nabilmesi i\u00e7in, devlet ve toplum, devlet ve birey ili\u015fkisinin tarihi temelleriyle birlikte ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Bug\u00fcn orta yerde kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f, devleti ruhunda i\u00e7selle\u015ftirmi\u015f, zay\u0131fa egemen olma – egemen kar\u015f\u0131s\u0131nda sonuna kadar boyun e\u011fme \u00f6zelli\u011fini karakter edinmi\u015f bir tip var. Toplumun en devrimci kesimi olmas\u0131 gereken proletaryaya kadar her s\u0131n\u0131f ve tabakan\u0131n ortak paydas\u0131 olan bu \u00f6zellikler, T\u00fcrkiye’nin temel bir problemi, ayaklar\u0131ndaki prangad\u0131r. Ama bir ulus nas\u0131l oluyor da y\u00fczy\u0131llar boyu kendini geriye \u00e7eken, \u00e7a\u011fdan koparan, karanl\u0131\u011fa mahkum eden, demokrasiye yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p despotizme ve zora tap\u0131nmaya g\u00f6t\u00fcren b\u00f6ylesine bir prangay\u0131 bug\u00fcne de\u011fin ta\u015f\u0131yor? Nas\u0131l oluyor da, en do\u011fal hak aray\u0131\u015f\u0131nda bile orduyu kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunca i\u015f\u00e7i barikatlar\u0131 tek bir silah sesi bile duyulmadan darmada\u011f\u0131n olabiliyor? Nas\u0131l oluyor da, bir s\u0131n\u0131f ad\u0131na ve hem de egemen burjuva s\u0131n\u0131flar ad\u0131na sivil politikac\u0131l\u0131k yapt\u0131klar\u0131 iddias\u0131nda olanlar, ordunun ayak seslerini duyar duymaz \u015fapkalar\u0131n\u0131 al\u0131p \u00e7ekiliveriyorlar? Daha da say\u0131labilecek olan bu t\u00fcrden \u00f6zellikler, T\u00fcrkiye’nin d\u00fcnya i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcn, ama hi\u00e7 de onur vermeyen ger\u00e7e\u011fidir.<\/p>\n
Sosyalizm m\u00fccadelesi dar anlamda demokrasi m\u00fccadelesi ve \u00f6zde ise insanl\u0131\u011f\u0131n zorunluluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi sava\u015f\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye’de de sosyalist hareket, ba\u015fka herhangi bir \u00fclkede oldu\u011fundan daha \u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketi olmak durumundad\u0131r. Ama bunu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki klasik tan\u0131m i\u00e7ine hapsetmemek gerekir. Burada bahsedilen “ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck” olgusu emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi i\u00e7erse de, esasta toplumun kendi i\u00e7sel prangalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi olgusudur. T\u00fcrkiye devriminin bu \u00f6zelli\u011fi dikkatten ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sosyalizme do\u011fru tek bir ad\u0131m bile atmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Devrimci \u00f6rg\u00fctlenmeyi bu esas \u00fczerinde anlamak gerekiyor. Yani d\u0131\u015ftan dayat\u0131lan egemenlik bi\u00e7imlerine kar\u015f\u0131 toplumu \u00f6rg\u00fctleyebilmek i\u00e7in devrimci \u00f6rg\u00fct, her bireyin ruhuna kadar i\u015fletilmi\u015f i\u00e7sel egemenlik ve k\u00f6lelik bi\u00e7imlerine kar\u015f\u0131 bir sava\u015f arac\u0131d\u0131r. Tarihi tasfiyecilik tarihi olan T\u00fcrk sol gelene\u011finin a\u015f\u0131lmas\u0131 da i\u015fte bu noktada olacakt\u0131r. En ba\u015fta \u00f6nc\u00fcler olmak \u00fczere, T\u00fcrk halk\u0131 ve bireyi kendi ger\u00e7e\u011fini tan\u0131ma ve a\u015fma sava\u015f\u0131 vermeden, yar\u0131n\u0131 yaratmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Bu noktada hakl\u0131 olarak sorulmas\u0131 gereken sorular olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye toplumunu bir b\u00fct\u00fcn olarak baz\u0131 karakteristik \u00f6zellikler i\u00e7erisinde izah ederken, acaba bu kez de tersinden bir u\u00e7 noktaya gidilmiyor mu? Toplumu olu\u015fturan s\u0131n\u0131flar, bunlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fkileri mutlaka bir s\u0131n\u0131fa ait olmas\u0131 gereken bireyin s\u0131n\u0131fsal temeli g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131yor mu? Veya b\u00f6yle bir tehlike yok mu?<\/p>\n
Elbette ki, T\u00fcrkiye toplumsal yap\u0131s\u0131 da, her halkta oldu\u011fu gibi, s\u0131n\u0131fsal analize tabi tutulmak durumundad\u0131r. Toplum, s\u0131n\u0131flar \u00e7eli\u015fkisi esas\u0131 \u00fczerinde \u015fekillenmi\u015ftir. Ancak, genel bir kural\u0131 ya da tan\u0131mlamay\u0131 bir kal\u0131p gibi toplumlara giydirerek sorunlara ne izah bulunabilir ne de \u00e7\u00f6z\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri ve \u00e7eli\u015fkilerinin de her toplumun b\u00fcnyesinde izledi\u011fi farkl\u0131 \u00f6zellikler vard\u0131r. Bir ayr\u0131nt\u0131 gibi de g\u00f6r\u00fcnse de bu ayr\u0131 \u00e7izgiler o halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcn tarihlerini ve o tarih i\u00e7inde \u015fekillenmi\u015f karakteristik yap\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya koyar. Toplumlar\u0131n geli\u015fim seyrini en kal\u0131n \u00e7izgileriyle T\u00fcrk toplum ger\u00e7e\u011fine oturttu\u011fumuzda g\u00f6rece\u011fiz ki g\u00f6zden ka\u00e7an ve son derece \u00f6nemli noktalar vard\u0131r, i\u015fte bu \u00e7izgiler \u00fczerinde durarak T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fini ve T\u00fcrk insan\u0131n\u0131 tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n
2- T\u00dcRK HALK K\u0130\u015e\u0130L\u0130\u011e\u0130N\u0130N TAR\u0130HSEL \u015eEK\u0130LLEN\u0130\u015e TEMELLER\u0130 (BOZKIR TOPLULUKLARINDAN ANADOLU’YA)<\/p>\n
\u0130nsan soyu kendini hayvan soyundan ay\u0131r\u0131p, k\u0131smen kararl\u0131 topluluklar haline geldi\u011finde do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda ki\u015filik edinme sava\u015f\u0131m\u0131nda \u00f6nemli bir ad\u0131m atm\u0131\u015f oluyordu. Do\u011fan\u0131n sundu\u011fu haz\u0131r \u00fcr\u00fcnlerin de\u011ferlendirilmesi ve bunlar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131, topluluk \u00fcyelerinin kendi i\u00e7 ili\u015fkilerini de d\u00fczenledi. Kad\u0131nla erkek aras\u0131ndaki do\u011fal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, zenginliklerin artmas\u0131yla hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ayr\u0131\u015fmas\u0131 temelinde ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc takip etti. \u0130kinci toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcyle insanl\u0131k art\u0131k belki de bin y\u0131llarca s\u00fcren b\u00fcy\u00fck bir evrimsel geli\u015fmede ileriye do\u011fru nitel bir s\u0131\u00e7rama ya\u015f\u0131yordu. Bu s\u00fcre\u00e7te insanl\u0131k ilk defa k\u00f6leli\u011fi tan\u0131d\u0131. K\u00f6lelik de\u011fer yaratan insan\u0131n ba\u015fka insanlar taraf\u0131ndan bir m\u00fclk haline getirilmesi demekti. Ama ayn\u0131 zamanda, \u00f6rg\u00fctlenmede b\u00fcy\u00fck bir tarihsel at\u0131l\u0131m\u0131 ifade ediyordu. Bir yanda, m\u00fclk haline getirilen birey, hayvandan bile daha geri bir ya\u015fama mahkum edilirken, di\u011fer yanda ad\u0131na halkla\u015fma denilen insan topluluklar\u0131n\u0131n bir toprak \u00fczerinde istikrarl\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmelerinin ifadesi olan bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131yordu. Belli bir topra\u011f\u0131 yurt edinme temelinde aralar\u0131nda dil ve k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi olu\u015fan insan topluluklar\u0131 art\u0131k halk olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bu, insan topluluklar\u0131n\u0131n ilk resmi kimli\u011fi, ilk ki\u015filik kazanmas\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te yerle\u015filen topraklar \u00fczerinde olu\u015fan k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi, daha sonraki geli\u015fmelerin ve \u00f6zelliklerin de ilk mayas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrker\u2019in g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki son g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri, yani ta\u015fman ulusal kimlik e\u011fer do\u011fru bir izah\u0131n\u0131 bulacaksa, T\u00fcrk halk \u015fekillenmesinin ve bu \u015fekillenme i\u00e7inde bireyin durumunun mutlaka ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
Toprak, yani yurt kavram\u0131 her halk\u0131n kaderinin belirlendi\u011fi zemindir. Her \u015fey bu zeminde ayaklan \u00fczerine oturur. Kendi tarihimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, halk toplulu\u011fu olarak ruhsal birli\u011fin yurt edinilen toprak \u00fczerinde de\u011fil, yurtsuzluk \u00fczerinde \u015fekillendi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. T\u00fcrkler, tarih sahnesine Orta Asya’da \u00e7\u0131kt\u0131lar. Ama Orta Asya yurtla\u015ft\u0131r\u0131lan bir toprak olmad\u0131. Bu, elbette bir tercihin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7 de\u011fildir. T\u00fcrkler, hen\u00fcz barbarl\u0131\u011f\u0131n yukar\u0131 a\u015famas\u0131nda, halkla\u015fma s\u00fcrecinde iken, Orta Asya’y\u0131 da terk etmek zorunda kald\u0131lar. \u00dcstelik orada bulunduklar\u0131 s\u00fcre\u00e7te de topra\u011fa ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 ve toprak \u00fczerinde olu\u015fmu\u015f bir k\u00fclt\u00fcrleri yoktu. T\u00fcrkler’in i\u00e7inde bulundu\u011fu durum toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc esas\u0131 \u00fczerinde de\u011ferlendirildi\u011finde, tar\u0131mc\u0131 ve \u00e7oban topluluklar farkl\u0131la\u015fmas\u0131nda bunlardan biri de de\u011fildir. G\u00f6\u00e7ebe ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan bir topluluk karakteri g\u00f6r\u00fclse de, hayvanc\u0131l\u0131k esas \u00fcretim bi\u00e7imi ve ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 de\u011fildir. Uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7 giri\u015f T\u00fcrkler’in uygarl\u0131k i\u00e7inde bir yer edinme \u015fans\u0131n\u0131 zay\u0131flat\u0131p erime tehlikesini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131ndan, uygarl\u0131\u011f\u0131n haz\u0131r de\u011ferleri \u00fczerinde talan ve gaspa dayanan bir \u00f6rg\u00fctlenme ve ya\u015fam bi\u00e7imine itmi\u015ftir. Sald\u0131r\u0131 ve s\u00fcrekli talan, T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruman\u0131n savunma mekanizmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi de\u011ferleri \u00fczerinde de\u011fil, ba\u015fka halklar\u0131n de\u011ferlerinin talan\u0131 \u00fczerinde sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. O noktada da, talan, gasp ve imhaya d\u00f6n\u00fck sald\u0131n, T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015ftur. K\u0131sacas\u0131, do\u011fu\u015fta bir topraktan tohumlanma, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir filizlenme olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir k\u00f6k \u00fczerinde a\u011fa\u00e7 haline gelme de yoktur.<\/p>\n
O halde \u00fcretim k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde \u015fekillenmeyen birey, nas\u0131l bir ki\u015filik kazanacakt\u0131r? Tarihin bu a\u015famas\u0131nda bir T\u00fcrk kimli\u011finden bahsetmek fazla ger\u00e7ek\u00e7i olmayacakt\u0131r. Birey, \u00fcretim i\u00e7inde ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumuna g\u00f6re kimlik kazan\u0131r. Yani, bireyin ki\u015filik kazanmas\u0131n\u0131n temelinde s\u0131n\u0131fla\u015fma olgusu vard\u0131r. \u0130nsanl\u0131k, gens-klan, kabile, a\u015firet \u00f6rg\u00fctlenmelerinden topluluk bilincine do\u011fru ilerlemi\u015f, m\u00fclkiyet kurumunun do\u011fu\u015fu ise topluluk i\u00e7inde bireyi ortaya \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 korunma giderek halk ve ulus olma bilinci bi\u00e7iminde ilk topluluk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fmesini ifade ederken, m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7leri ise kapitalizmde somutla\u015fan bireyi ortaya \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmelerinde, birinci yan ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ise, ikinci yan o kadar siliktir. Bunun nedeni, T\u00fcrk boy \u00f6rg\u00fctlenmesinin d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck bir sald\u0131r\u0131 karakteri ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. Burada bireyin var olmas\u0131, boyu var eden sald\u0131rganl\u0131k ve talanc\u0131l\u0131ktan ge\u00e7mektedir. Bu a\u00e7\u0131dan belli bir s\u0131n\u0131fsal karakter ta\u015f\u0131yan bireyin \u015fekillenmesinden \u00e7ok, her-bireyde yans\u0131mas\u0131n\u0131 bulan bir boy karakteri -ruhunun \u015fekillenmesi- vard\u0131r. Bireyler kendilerini bu \u015fekillenmede bulurlar ve birey olarak kendilerini ifade edi\u015fleri sald\u0131n ve talan i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn olur. Yi\u011fitlik, kahramanl\u0131k, bilgelik, vs. gibi y\u00fccelik atfedilen s\u0131fatlar, buradaki \u00f6zg\u00fcn ger\u00e7ek i\u00e7inde en iyi talana, en ac\u0131mas\u0131z sald\u0131rgan olmak ve bunu sanat haline gelmesi anlam\u0131na gelebilmektedir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n genelde kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kavramlar\u0131n bile burada daha ilk ad\u0131mda ters y\u00fcz edili\u015fi vard\u0131r. T\u00fcrkler’de \u00f6rg\u00fctlenmenin bu a\u015famas\u0131nda hen\u00fcz birey yoktur ya da \u00e7ok siliktir., D\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 gereken boy \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. Ve bu da ortak bir ruhun en kat\u0131 \u015fekillenmesini birlikte getirmektedir. Topluluk i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn ili\u015fkiler, hiyerar\u015fik yap\u0131 vs. T\u00fcrk topluluklar\u0131 i\u00e7in “\u00fcretim bi\u00e7imi” olan talanc\u0131l\u0131k esas\u0131 \u00fczerinde \u015fekillenmi\u015ftir. Talan ve ya\u011fma toplulu\u011fun tek ya\u015fam kayna\u011f\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, bu do\u011fald\u0131r. Boy beyi bile ancak toplulu\u011fu en iyi, en k\u00e2rl\u0131 talana y\u00f6neltti\u011fi, buna \u00f6nderlik etti\u011fi oranda y\u00f6netici bir ki\u015filiktir. En \u00fcstten en alta kadar tek tek bireylerin durumu da b\u00f6yledir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkler’de do\u011fan \u00e7ocu\u011fa hemen ad vermeme ve ancak g\u00f6sterdi\u011fi bir kahramanl\u0131kla topluluk taraf\u0131ndan “adland\u0131r\u0131lmas\u0131 gelene\u011fi vard\u0131r. Bir erkek birey a\u00e7\u0131s\u0131ndan ki\u015filik haline gelme, bir ad kazanma ancak g\u00f6sterilen kahramanl\u0131kla m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Bu kahramanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6sterildi\u011fi yer ise, yaban\u0131l hayvanlarla m\u00fccadele ve ba\u015fka halklara y\u00f6nelik talana sald\u0131r\u0131lard\u0131r. Burada da ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ki, “halk” olarak var olabilmek do\u011fayla m\u00fccadeleden ve ba\u015fka halklara y\u00f6nelik s\u00fcrekli bir sald\u0131r\u0131 pozisyonunda olmaktan ge\u00e7mektedir. T\u00fcrk topluluklar\u0131 do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131ft\u0131r, do\u011fan\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r ama do\u011faya hakimiyet anlam\u0131na gelen uygarl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayan halklara kar\u015f\u0131 da sald\u0131rgan konumdad\u0131rlar, iyi biliniyor ki insan do\u011fayla m\u00fccadele i\u00e7inde in-sanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yani, do\u011fan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde kendi eme\u011fiyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f ve onun \u00fczerinde bir y\u00fckseli\u015fi ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu, insan\u0131n kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc tan\u0131mas\u0131 olay\u0131d\u0131r. Ve g\u00fcc\u00fcn maddeden yarat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka halklar\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 haz\u0131r de\u011ferlerin gasp\u0131na y\u00f6nelen T\u00fcrk boylan da, daha tarihin bu s\u00fcre\u00e7lerinde askeri temellerde \u00f6rg\u00fctlenirken, sald\u0131r\u0131 yetenekleri, ac\u0131mas\u0131zl\u0131klar\u0131, ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 \u015fiddet \u00f6\u011fesiyle bir “g\u00fc\u00e7” ifade etmekteydiler. Ancak, burada ula\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7, do\u011faya \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve emek \u00fczerinde ula\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7 de\u011fildir emek de\u011ferlerinin, bu anlama gelmek \u00fczere de “g\u00fcc\u00fcn” ba\u015fka halklar\u0131n elinden gasp edilmesi olay\u0131 vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, temsil edilen g\u00fc\u00e7, kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7sel zaaftan ve d\u0131\u015far\u0131dan almaktad\u0131r. Bu nokta son derece \u00f6nemlidir. T\u00fcrk \u015fekillenmesinde-ki k\u00f6ks\u00fczl\u00fck olay\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 buradad\u0131r. Topra\u011fa yerle\u015fmeyen, \u00fcretmeyen ve zenginli\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131da arayan bir topluluk ki bir yanda ger\u00e7ek bir “g\u00fc\u00e7” olma durumuna ula\u015famaz. Zaten militarist temellerle \u00f6rg\u00fctlenmenin nedeni de budur. Burada hemen \u015fu tespiti yapabiliriz: T\u00fcrkler \u00fcretim kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f olduklar\u0131 i\u00e7in, bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 kapatman\u0131n yolu olarak askeri \u00f6rg\u00fctlenmeye, y\u00f6nelmi\u015f ve bunu bir karakter edinmi\u015flerdir. T\u00fcrklerde g\u00fcce ula\u015fma, toplumun i\u00e7 evriminin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kendi zenginlikleri \u00fczerinde de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131n yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu de\u011ferler \u00fczerinde ve fakat bu de\u011ferlerin gasp\u0131 temelindedir. Bize \u00e7ok a\u011f\u0131r da gelse, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanl\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015febilmek i\u00e7in bu ilk mayalanman\u0131n \u00fczerinde durmak ve mutlak surette \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131rmak zorunday\u0131z.<\/p>\n
T\u00fcrk toplumsal yap\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131fla\u015fma olgusu, yani toplumun kendi i\u00e7inde zenginlikleri, g\u00fcc\u00fc elinde biriktirenlerle g\u00fc\u00e7s\u00fczle-\u015fenler bi\u00e7iminde ayr\u0131\u015fmas\u0131 da insanl\u0131\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler \u00fczerindeki talan ve gaspa dayal\u0131 olarak geli\u015fmi\u015ftir. Gasp ve talanla elde edilen zenginlikler artt\u0131k\u00e7a, toplulu\u011fun \u00f6rg\u00fctlenmesine ba\u011fl\u0131 olarak, bu zenginliklerin payla\u015f\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015fim g\u00f6stermi\u015ftir. \u00d6nceleri e\u015fit \u015fekilde payla\u015f\u0131lan ganimetler, giderek boy beylerinin ve topluluk ileri gelenlerinin daha \u00e7ok zenginle\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu tam bir s\u0131n\u0131fla\u015fma demlemeyecek silik bir ay\u0131r\u0131md\u0131r. Her- \u015feyden \u00f6nce, boy beyinden s\u0131radan bir \u00fcyeye kadar toplulu\u011fun ortak bir \u00e7\u0131kar noktas\u0131 vard\u0131r. Bu, en yak\u0131nda kom\u015fu halklar\u0131n ve genelde insanl\u0131\u011f\u0131n emek de\u011ferlerinin gasp\u0131 temelindeki ya\u015famd\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki zay\u0131fl\u0131k, uygarl\u0131kta zay\u0131fl\u0131kt\u0131r. Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f olan T\u00fcrk boylar\u0131 kendilerine s\u00fcrekli yeni talan alanlar\u0131 aram\u0131\u015flard\u0131r. Bu, s\u00fcrekli ba\u015fka bir k\u00f6ke y\u00f6nelme, o k\u00f6k\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri olan meyveye ula\u015fma bi\u00e7iminde ifade edilebilir. T\u00fcrk tarihine, resmi ideolojinin \u00e7er\u00e7evesi d\u0131\u015f\u0131nda yakla\u015f\u0131m g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fan Y. K\u00fc\u00e7\u00fck de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan “Ayd\u0131n \u00dczerine Tezler”de \u00fczerinde durdu\u011fumuz konu ile \u00e7ak\u0131\u015fan \u015fu belirlemeleri yap\u0131yor: “K\u00f6ks\u00fcz T\u00fcrk, ayd\u0131n T\u00fcrk’\u00fcn ana rahmidir. Ayd\u0131n T\u00fcrk \u00fczerinde etkileri olacak. Ayd\u0131n T\u00fcrk bu k\u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc bilmek durumunda, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ks\u00fczl\u00fck de bir k\u00f6kt\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumlar ve ayd\u0131nlar bo\u015flukta as\u0131l\u0131 durmuyorlar. Bu y\u00fczden k\u00f6ks\u00fcz olmak, mutlak bir k\u00f6ke yol a\u00e7\u0131yor. Unutulmamal\u0131, susuz s\u00f6\u011f\u00fct\u00fcn k\u00f6kleri kendisini besleyecek suyu bulabilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fcyor, uzan\u0131yor, e\u011fer yak\u0131nda ev varsa evin lavabosundan ge\u00e7iveriyor. Anadolu’yu fetheden T\u00fcrkler Anadolu’daki b\u00fcy\u00fck Roma modeliyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar, buna uzanmalar\u0131 zor olmuyor.” <\/p>\n
Toprakta k\u00f6k tutan a\u011fa\u00e7 derinlere do\u011fru k\u00f6k salar, k\u00f6ks\u00fcz “a\u011fa\u00e7” ise mutlaka yaslanaca\u011f\u0131, g\u00f6vdesine dolanaca\u011f\u0131 ba\u015fka a\u011fa\u00e7lara do\u011fru uzan\u0131r. T\u00fcrkler’in Orta Asya’dan d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yanana do\u011fru ak\u0131nlar halinde yay\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131, bir tak\u0131m felaketlerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7 olarak de\u011ferlendirmek bu a\u00e7\u0131dan yetersiz, hatta yanl\u0131\u015f olacakt\u0131r. T\u00fcrkler, k\u00f6ks\u00fcz ama s\u00fcrekli boy atan bir ordu olarak g\u00f6vdesine dolanacaklar\u0131 g\u00fc\u00e7lere do\u011fru uzanmak zorundayd\u0131lar. Ayakta kalmay\u0131 d\u0131\u015fta arama d\u0131\u015f zenginliklere y\u00f6nelme bu sonucu ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131. Burada hemen \u015fu vurguyu yapmak gerekiyor. \u00d6yle sarma\u015f\u0131klar vard\u0131r ki doland\u0131klar\u0131 a\u011fac\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00f6vdesini kaplar ve adeta onu g\u00f6r\u00fcnmez hale sokarlar. T\u00fcrkler’in uzand\u0131klar\u0131 alandaki durumlar\u0131 da b\u00f6yledir. De\u011ferlere \u00fcstten konma a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7epe\u00e7evre sarma ve \u00f6z\u00fc kapatma son derecede somut bir ger\u00e7ek. A\u00e7\u0131k ki, burada ger\u00e7ekle\u015fen bir birle\u015fme, birlik de\u011fildir. E\u011fer bir kayna\u015fma s\u00f6z konusu olsayd\u0131, \u015f\u00fcphesiz ki burada ba\u015fka bir g\u00fc\u00e7 i\u00e7inde eriyecek olan T\u00fcrkler olacakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc geli\u015fmeyi ve zenginli\u011fi bu anlama gelmek \u00fczere de ger\u00e7ek g\u00fcc\u00fc temsil eden T\u00fcrkler de\u011fil, uygar halklard\u0131, i\u015fte T\u00fcrkler’in ba\u015fka yap\u0131lar i\u00e7inde erimeyi, tarih i\u00e7inde yok olmay\u0131 \u00f6nlemenin savunma mekanizmas\u0131 olarak geli\u015ftirdikleri \u015fey askeri g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Asker-millet \u015fekillenmesi kayna\u011f\u0131n\u0131 buradan almaktad\u0131r. Haks\u0131z olmas\u0131 ayr\u0131 bir konu, ne var ki, boy \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7inde her T\u00fcrk, eline oku ve yay\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda ve at\u0131 \u00fczerine kuruldu\u011funda bir askerdir ve o, s\u00fcrekli bir savunma pozisyonundad\u0131r. Bu pozisyon, uygarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131d\u0131r ve ya\u015famak i\u00e7in bundan ba\u015fka yolu da yoktur.
\u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkler aras\u0131ndaki ili\u015fki incelendi\u011finde, T\u00fcrkler’in uygarl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda ne \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7aresiz olduklar\u0131 apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkler uygarl\u0131k de\u011ferleriyle ya\u015famak zorunda olan ama uygarl\u0131kla temas ettikleri an yok olu\u015f tehlikesini ya\u015fayan S\u0131rat k\u00f6pr\u00fcs\u00fcndeki bir halk gibidir. Burada art\u0131k hem b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131k ve hem de b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k filizlenir. Do\u011fan Avc\u0131- o\u011flu, “T\u00fcrklerin Tarihi-1” adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkler’in durumunu \u015f\u00f6yle ifade ediyor: “Ka\u011fan ve ba\u015f dan\u0131\u015fman\u0131, \u00c7in’in \u00e7ekicili\u011finden ve \u00c7in’e yakla\u015fmaktan korkarlar. Ge\u00e7mi\u015fte \u00c7in ya\u015fam bi\u00e7imine \u00f6zenmek, \u00e7ad\u0131r\u0131 b\u0131rak\u0131p kent ve saraylarda ya\u015famak y\u00fcz\u00fcnden G\u00f6kt\u00fcrk siyasal kurulu\u015funun da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Bilirler ki 630 y\u0131l\u0131nda \u00c7inliler’in eline d\u00fc\u015fen Do\u011fu G\u00f6kt\u00fcrk ka\u011fan\u0131 Kiev, \u00c7in saray\u0131n\u0131n i\u00e7inde kurdu\u011fu \u00e7ad\u0131r\u0131nda a\u011flayarak \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00f6kt\u00fcrk beylerinin \u00e7o\u011fu, Cinde mallar alm\u0131\u015flar \u00c7in ordusunun sad\u0131k generalleri olmu\u015flard\u0131r. “T\u00fcrk Bismark’\u0131” Tonyukuk bile \u00c7in’de babadan o\u011fula ge\u00e7en bir memuriyetesahip idi.<\/p>\n
Ka\u011fan ve ba\u015f dan\u0131\u015fman\u0131 T\u00fcrk Budun’unu \u00f6lm\u00fc\u015f sayd\u0131klar\u0131 bu duruma yeniden d\u00fc\u015fmek istemezler. \u00c7areyi \u00c7in’den uzakta \u00d6t\u00fcken orman\u0131nda atalar\u0131 gibi g\u00f6\u00e7ebe gelenek ve g\u00f6rene\u011fine g\u00f6re ya\u015famakta bulurlar. Bilge Ka\u011fan co\u015fkunlukla \u015fu \u00f6\u011f\u00fctte bulunur:<\/p>\n
“Tabga\u00e7 (\u00c7in) Budun’un s\u00f6z\u00fc tatl\u0131, ipek kuma\u015f\u0131 yumu\u015fak imi\u015f. Tatl\u0131 s\u00f6zle, yumu\u015fak ipek kuma\u015fla aldat\u0131p uzak (T\u00fcrk) Budu’nu \u00f6ylece yakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. T\u00fcrk Budun, \u00c7in’in tatl\u0131 s\u00f6z\u00fcne, ipek kuma\u015f\u0131na aldan\u0131p \u00e7ok \u00f6ld\u00fcn. T\u00fcrk Budun: \u00f6leceksin! G\u00fcneyde \u00c7o\u011fay orman\u0131na, T\u00f6y\u00fclt\u00fcn ovas\u0131na konay\u0131m dersen, T\u00fcrk Budun \u00f6leceksin… \u00d6t\u00fcken orman\u0131nda oturursan sonsuza dek il tutarak ya\u015fayacaks\u0131n.” <\/p>\n
Uygarl\u0131kla temas, uygarl\u0131k de\u011ferlerini “al\u0131p ka\u00e7ma” bi\u00e7imindeki bir temast\u0131r. Bu son derecede kritik bir ya\u015fam \u00e7izgisidir. E\u011fer T\u00fcrkler, \u00f6rne\u011fin, \u00d6t\u00fcken orman\u0131n\u0131n derinliklerinde uygarl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir ya\u015fam bi\u00e7imini oturtmu\u015f olsalard\u0131, \u00f6z dinamikleriyle geli\u015fim uygarl\u0131kla birle\u015fen bir noktaya do\u011fru olurdu. Se\u00e7ilen yol, bu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Uygarl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f s\u0131n\u0131r \u00e7izgisinde bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 tutturmu\u015flard\u0131r. Bunun bilin\u00e7li bir tercih oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz. Ama yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuz bir \u015fekillenmenin oldu\u011fu da son derece a\u00e7\u0131k. T\u00fcrkler, daha tarihe \u00e7\u0131k\u0131\u015f a\u015famas\u0131nda asla kendileri olarak \u00e7\u0131km\u0131yorlar. Bir ki\u015fili\u011fi temsil edemiyorlar. Tarihin ara yerinde bir noktada\/adeta bo\u015fluklardan ba\u015f uzatarak var olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Uygarl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131k besleniyor, bu a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k duygusunu yarat\u0131yor uygarl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda korkuyor, bu m\u00fcthi\u015f bir sald\u0131rganl\u0131k yarat\u0131yor. Ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 ama sahip olmak istedi\u011fi \u015feyi zorla ele ge\u00e7irme, onu t\u00fcketme bir \u00e7izgi olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve bug\u00fcne kadar ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Do\u011fan Avc\u0131o\u011flu’ndan devam ederek, karakter \u00e7izgisini inceleyelim. “Ne var ki, G\u00f6kt\u00fcrkler’in illi ve ka\u011fanl\u0131 siyasal \u00f6rg\u00fct\u00fc, pek k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olur. Bilge Ka\u011fan \u00f6ld\u00fckten az sonra, Do\u011fu G\u00f6kt\u00fcrk siyasal kurulu\u015fu tarih sahnesinden silinir. Son G\u00f6kt\u00fcrk Ka\u011fan’\u0131 \u00d6zm\u00fc\u015f’\u00fcn kesik ba\u015f\u0131 \u00c7in saray\u0131na yollan\u0131r. Uygur Ka\u011fan’\u0131 kendi i\u00e7in diktirdi\u011fi yaz\u0131tta bu durumu \u00f6\u011f\u00fcnerek a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n
“Tuttum Hatun’u orada ald\u0131m. T\u00fcrk Budun orada b\u00fct\u00fcn yok oldu. \u00c7ok asker, at s\u00fcr\u00fcs\u00fc tuttum.”<\/p>\n
Uygurlar, G\u00f6kt\u00fcrkler’den ald\u0131klar\u0131 \u00d6t\u00fcken’e 100 y\u0131l egemen olurlar. Fakat Bilge Ka\u011fan ve Tonyukuk’un \u00f6\u011f\u00fctlerine kar\u015f\u0131t bir tutum izlerler. \u00c7in ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurarlar. Kerit ya\u015fam\u0131na, yerle\u015fikli\u011fe, tar\u0131ma ve ticarete y\u00f6nelirler. \u0130ranl\u0131 t\u00fcccar Sa\u011foll\u00fclar’\u0131n etkisiyle, Prof. Bahattin \u00d6\u011fel’in “t\u00fcccar dini” dedi\u011fi Mani dini ve daha sonra da Buda dinini kabul ederler. Avc\u0131 ve g\u00f6\u00e7ebe bozk\u0131r topluluklar\u0131n\u0131n dini olan \u015eamanizm’i b\u0131rak\u0131rlar. Yeni din, insan \u00f6ld\u00fcrmeyi, yani sava\u015f\u0131 iyi g\u00f6zle g\u00f6rmez. Bozk\u0131r insan\u0131n\u0131n temel besini olan hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin yenmesini yasaklar, sebze yenilmesini ister. Bu, temelli bir de\u011fi\u015fikliktir. Uygur Ka\u011fan\u0131 diktirdi\u011fi yaz\u0131tta, bu temelli de\u011fi\u015fikli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirmekle \u00f6v\u00fcn\u00fcr. Ve G\u00f6kt\u00fcrk Ka\u011fan\u0131’n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi ya\u015fam bi\u00e7imini hor g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtir. Uygur Ka\u011fan\u0131, Prof. Sabahattin \u00d6\u011fel’in \u00e7evirisine g\u00f6re, halk\u0131na \u015fu buyru\u011fu verir:<\/p>\n
“Bu memleket ancak kan i\u00e7icilik gibi barbar adetlerini b\u0131rakarak sebze ile beslenen bir memlekete d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcn. Bir cinayet (\u00f6ld\u00fcrme) devleti iyiliklere te\u015fvik krall\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcn.” <\/p>\n
Burada \u00e7ok a\u00e7\u0131k, uygarl\u0131k demek, T\u00fcrkl\u00fckten uzakla\u015fmak demektir. Yeni bir yorum ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi edinerek, eskiye ait ne varsa ondan uzakla\u015fmak, yani yeni bir kimlik kazanmak anlam\u0131na gelmektedir. \u00c7ok do\u011fal ki bu durumda T\u00fcrk olgusu silinecektir. T\u00fcrkler’in uygarl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck a\u00e7maz\u0131 zaten budur. Do\u011fan Avc\u0131o\u011flu’ndan devam edelim.<\/p>\n
“\u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131, yaz\u0131t\u0131nda \u00c7in ya\u015fam bi\u00e7iminden sak\u0131nmay\u0131 \u00f6neren Bilge Ka\u011fan da burada g\u00f6\u00e7ebeli\u011fi b\u0131rak\u0131p yerle\u015fmeye, \u00c7in usul\u00fc surlarla \u00e7evrili kent kurmaya, din de\u011fi\u015ftirmeye, Budist ve Taoist tap\u0131naklar yapmaya niyetlenir. Onu bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinden \u00c7inliler’in \u0130htiyar Kurt dedikleri \u00c7in’de yeti\u015fmi\u015f ama \u00c7in ya\u015fam\u0131na d\u00fc\u015fman, b\u00fcrokrat ve komutan Tony\u00fckuk cayd\u0131r\u0131r. Ba\u015f dan\u0131\u015fman\u0131n gerek\u00e7eleri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“T\u00fcrkler \u00c7inliler’in y\u00fczde biri kadar bile de\u011fildirler. Su, otlak pe\u015findedirler. Avc\u0131l\u0131k yaparlar. Belli bir yerleri yoktur. Ve sava\u015f\u00e7\u0131d\u0131rlar. Kendilerini g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnce ordular\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrler, g\u00fc\u00e7s\u00fcz bulunca ka\u00e7arlar ve gizlenirler. \u00c7inliler’in say\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini b\u00f6ylece etkisiz k\u0131larlar. T\u00fcrkler’i surla \u00e7evrili bir kente toplarsan\u0131z bir kez \u00c7in’e yenilirseniz, onlar\u0131n tutsa\u011f\u0131 olursunuz. Buda ve Tao-Tse’ye gelince, insanlara yumu\u015fakl\u0131k ve al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc \u00f6\u011fretir. Bu sava\u015f\u00e7\u0131lara uygun d\u00fc\u015fen bir \u00f6\u011freti de\u011fildir.” <\/p>\n
Bozk\u0131rda ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015famakla uygarl\u0131k aras\u0131nda tercih yapmak, T\u00fcrkler a\u00e7\u0131s\u0131ndan o s\u00fcre\u00e7te art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn de de\u011fildir. Ama bir kez daha vurgulayal\u0131m ki, esas nokta n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir uygarl\u0131kla temas\u0131 da T\u00fcrk olarak ya\u015fam\u0131n son bulmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir, i\u015fte bu noktada askeri \u00f6rg\u00fctlenme ve \u015fiddet, ya\u015fam\u0131 \u00fcretmenin T\u00fcrkler a\u00e7\u0131s\u0131ndan tek yolu oluyor. T\u00fcrkler, \u015fiddet \u00fczerinde varl\u0131klar\u0131n\u0131 devam ettirirler. Elbette ki b\u00f6yle bir \u015fiddet, ele ge\u00e7irdi\u011fi de\u011ferleri daha ileriye g\u00f6t\u00fcrme \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maz. T\u00fcketicidir, tahripk\u00e2rd\u0131r. E\u011fer \u00fcretime d\u00f6n\u00fck, \u00fcretimin \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir \u015fiddet olsayd\u0131, T\u00fcrkler bu karakterleriyle gittikleri her yere uygarl\u0131\u011f\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olabilirlerdi. Ancak ger\u00e7ek bunun tam tersidir. Ula\u015f\u0131lan her yerde tarihi bir tahribat makinas\u0131 gibi i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Uygar halklar\u0131n s\u0131rt\u0131nda ya\u015fayan tahripkar ve asalak bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
“Olmak ya da olmamak bi\u00e7iminde \u00f6zetleyebilece\u011fimiz bu sorunla bozk\u0131r topluluklar\u0131 \u00e7ok eskiden beri kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Asya Hunlar\u0131’n\u0131n \u00fcnl\u00fc Tonhus’u (Ka\u011fan) Mao-Tun (Mete), askeri bak\u0131mdan b\u00fct\u00fcn \u00c7in’i kolayca ele ge\u00e7irebilece\u011fi halde \u00c7in’den uzak durur. Mao-Tun, \u00c7in \u0130mparatoru Kaotsu’yu ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 halde bundan yararlanmay\u0131p imparatoru serbest b\u0131rak\u0131r. Bat\u0131 Hun Attila, kap\u0131lar\u0131na kadar geldi\u011fi \u0130stanbul’u almay\u0131 denemez. Kolayca alabilecek duruma geldi\u011fi Roma \u00f6n\u00fcnden ans\u0131z\u0131n \u00e7ekili-verir. Ankara’da uzun y\u0131llar \u00c7in Tarihi profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapar Eber-hard’a g\u00f6re, Mao-Tun’un \u00e7ekingenli\u011finin nedeni bozk\u0131r g\u00f6\u00e7ebe ya\u015fam ve siyasal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imini yitirme ve \u00c7inlile\u015fme korkusudur. Mao-Tun’un \u00c7inli dan\u0131\u015fman\u0131 istilaya kar\u015f\u0131 \u015f\u00f6yle konu\u015fur:<\/p>\n
“E\u011fer sen \u00c7in b\u00f6lgelerini yensen dahi, yine orada ya\u015fayamazs\u0131n.” <\/p>\n
Tonyukuk’un \u00f6nermesine g\u00f6re, T\u00fcrk insan\u0131 yumu\u015fak ve al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k ac\u0131mas\u0131z sertlik ve g\u00fcce inanma, yani kibir demektir.<\/p>\n
Mete’nin dan\u0131\u015fman\u0131n\u0131n \u00f6nermesine g\u00f6re, askeri zafer ele ge\u00e7irilen alanlarda ya\u015famak i\u00e7in de\u011fildir, sadece de\u011ferlerin gasp\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fmesine hizmet edebilir.<\/p>\n
D\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 bu konum, i\u00e7te yans\u0131mas\u0131n\u0131 nas\u0131l bulmaktad\u0131r? Yani s\u0131n\u0131fsal ki\u015filik nas\u0131l bi\u00e7imlenmektedir? G\u00fc\u00e7l\u00fc feodal uygarl\u0131klarla ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir ya\u015fam s\u00fcren T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n bu s\u00fcre\u00e7teki i\u00e7 ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00f6re g\u00f6\u00e7ebe feodalizmini ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylense de, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f T\u00fcrkler’in bu s\u00fcre\u00e7te s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n hen\u00fcz ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda olduklar\u0131d\u0131r. Bizce de son tez ger\u00e7e\u011fi ifade etmektedir.<\/p>\n
Toplulu\u011fun i\u00e7 ili\u015fkilerini belirleyen, bozk\u0131r\u0131n ac\u0131mas\u0131z ya\u015fam\u0131d\u0131r. Zaten d\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 \u015fekilleni\u015f i\u00e7 yap\u0131lanman\u0131n, i\u00e7sel ko\u015fullar\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Toplulu\u011fun hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmesi bu temelde \u015fekillenmi\u015ftir. Ya\u015fam toprakta \u00fcretim temeli \u00fczerine oturtulmad\u0131\u011f\u0131ndan ve beslenen s\u00fcr\u00fcler hi\u00e7bir zaman toplulu\u011fun maddi ya\u015fam ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yetmedi\u011finden, i\u00e7 \u00f6rg\u00fctlenmenin toplulu\u011fun temel ya\u015fam kayna\u011f\u0131 olan talana, ya\u011fmaya d\u00f6n\u00fck olarak geli\u015fmesi zorunlu olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, bu s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrk boylar\u0131nda hen\u00fcz babadan o\u011fula ge\u00e7en bir y\u00f6netim g\u00fcc\u00fc yoktur. Boy beyi, topluluk \u00f6nde gelenlerinin oylar\u0131yla ve yeteneklerine bak\u0131larak se\u00e7ilir. Aranan yetenek ise, toplulu\u011fa sava\u015flarda iyi komuta etmek ve ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layacak ya\u011fma alanlar\u0131 bulup seferler d\u00fczenlemektir. Bey, ancak bunu yapt\u0131\u011f\u0131 oranda bey olarak kalabilir. Sava\u015f anlar\u0131nda g\u00fc\u00e7 ve etkinli\u011fi ne olursa olsun, herkes boy beylerinin komutas\u0131na \u015farts\u0131z bi\u00e7imde uymak zorundad\u0131r. Burada i\u015fleyen her orduda oldu\u011fu gibi, emir komuta sistemidir. Sava\u015f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 “bar\u0131\u015f” s\u00fcre\u00e7lerinde ise, ayn\u0131 kat\u0131l\u0131k yoktur. Hatta boy beyiyle s\u0131radan bireyin ya\u015fam standartlar\u0131 hak ve g\u00f6revleri aras\u0131nda da fazla bir farkl\u0131l\u0131k yoktur. Ne var ki, bu durum s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinin geli\u015fmesiyle birlikte beyler lehine bozulmu\u015ftur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ya\u011fmadan elde edilen zenginlikler boy \u00fcyeleri aras\u0131nda e\u015fit bi\u00e7imde payla\u015f\u0131l\u0131rken, bu e\u015fitlik beyler lehine bozulmu\u015f, bu da elde biriktirilen zenginlikle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak beylik kurumunun babadan o\u011fula ge\u00e7en bir kuruma d\u00f6n\u00fc\u015fmesini birlikte getirmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130\u00e7teki s\u0131n\u0131f farkl\u0131la\u015fmas\u0131, s\u0131n\u0131f ki\u015filiklerinin. Belirmesi demektir. Burada hemen hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131 gereken olgu \u015fudur: Bu, \u00fcretime dayanan bir de\u011fi\u015fme de\u011fildir. Bey, sava\u015flarda elde edilen ganimet \u00fczerinde zenginle\u015fmi\u015ftir. Yani egemen s\u0131n\u0131f katma y\u00fckseldi\u011finde, kendi egemenli\u011finde temsil etti\u011fi bir \u00fcretim bi\u00e7imi ve bunun \u00fcst yap\u0131 kurumlar\u0131na yans\u0131mas\u0131 yoktur. B\u00f6yle bir “s\u0131n\u0131f ger\u00e7ekte bir ki\u015filik sahibi olamaz. Bu s\u0131n\u0131f, kendisiyle toplulu\u011fun s\u0131radan \u00fcyeleri aras\u0131ndaki fark\u0131 b\u00fcy\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015farak ve ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda bulundu\u011fu uygar halklar i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7lere \u00f6yk\u00fcnerek “ki\u015filik” bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6z\u00fcnde kendi toplumuna verece\u011fi hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Ne ileri bir \u00fcretimin ve ne de bu \u00fcretim \u00fczerinde \u015fekillenmi\u015f bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temsilcisidir. Nitekim bu kesimin \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durum onun ger\u00e7e\u011fine uygundur. \u00c7in’in ipekli kuma\u015flar\u0131na, sundu\u011fu di\u011fer ya\u015fam olanaklar\u0131na bal\u0131klamas\u0131na at\u0131lan beyler, elde ettikleri rahat ya\u015fam kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk ad\u0131ndan ve b\u00fct\u00fcn geleneklerden vazge\u00e7mekte \u00e7ekinmemi\u015flerdir. Baz\u0131 avantajlar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcne bu \u00f6l\u00e7\u00fcde yabanc\u0131la\u015fma, d\u00fcnyada \u00f6rne\u011fine az rastlan\u0131r bir durumdur. Ama bu onlar\u0131n istemlerinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7 olarak da de\u011ferlendirilemez. S\u0131n\u0131f olarak k\u00f6ks\u00fczl\u00fck, s\u0131n\u0131fsal geli\u015fme \u00fczerinde \u015fekillenip geli\u015fen “ulus” de\u011ferleri kimli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan da bel kemiksiz olmay\u0131 birlikte getirmektedir. Toplulu\u011fun s\u0131radan \u00fcyeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da benzeri bir durum vard\u0131r. Asker olarak do\u011fan ve \u00f6len, boy i\u00e7i ili\u015fkilerde k\u00f6leli\u011fi tan\u0131mayan boy \u00fcyeleri, asker olarak kald\u0131klar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e t\u00fcm\u00fcyle g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmad\u0131klar\u0131ndan keskin s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerini tan\u0131mamaktad\u0131rlar. Ama bu da onlarda bir s\u0131n\u0131f ki\u015fili\u011finin \u015fekillenmesi \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engeldir. Bu durum ayn\u0131 zamanda daha sonraki s\u00fcre\u00e7te ok ve yay ellerinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fekilsiz bir y\u0131\u011f\u0131n olarak adeta hi\u00e7le\u015fmelerinin nedenidir.<\/p>\n
Derin s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinin olmad\u0131\u011f\u0131 zeminlerde, g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filikler de ortaya \u00e7\u0131kmaz. Bir Spartak\u00fcs, k\u00f6leli\u011fin en vah\u015fice ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u00fcr\u00fcme s\u00fcrecindeki Roma’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk tarihinde elbette ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filikler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131nda bir Bilge Ka\u011fan’dan bahsedilebilir. Ama Bilge Ka\u011fan s\u0131n\u0131f farkl\u0131la\u015fmas\u0131 temelinde egemen s\u0131n\u0131f ad\u0131na ortaya \u00e7\u0131kan bir \u00f6nder komutan de\u011fildir. Onu do\u011furan etkenler \u00e7ok daha farkl\u0131d\u0131r. Ait oldu\u011fu boy ad\u0131na, boyundan ald\u0131\u011f\u0131 yetkiyle ve ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda bulunduklar\u0131 uygarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 toplulu\u011fun ya\u015famsal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n temsilcisi s\u0131fat\u0131yla boyuna komuta eden bir \u00f6nderdir. S\u00f6z konusu \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7ok iyi form\u00fcle etti\u011fi de g\u00f6r\u00fclmektedir. Elbette ki o, ya\u011fma i\u00e7in yap\u0131lan ak\u0131nlara komuta etmekte ve \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n eritici etkisini iyi g\u00f6rm\u00fc\u015f biri olarak, bunu \u00f6nlemenin \u00f6nderli\u011fini yapmaktad\u0131r.\u00a0 Mo\u011fol Cengiz ve Timur da tarihin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck komutan ki\u015filiklerdendir. Ama onlar\u0131n da komuta ettikleri, Mo\u011fol ya\u015fam\u0131n\u0131n karakterine uygun olarak talan ve ya\u011fma seferleridir. T\u00fcrk tarihine k\u0131sa bir g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile g\u00f6r\u00fclecektir ki ezilen s\u0131n\u0131flar ad\u0131na \u00f6nder ki\u015filikler hemen hemen yok gibidir. Bunun nedenini s\u0131n\u0131fla\u015fma olgusunun kendisinde aramak gerekir. S\u0131n\u0131f \u00f6nderlerini, egemen s\u0131n\u0131fla keskin bir kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayan s\u0131n\u0131flar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. S\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinin en silik oldu\u011fu bu s\u00fcre\u00e7te b\u00f6yle bir ki\u015fili\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Hiyerar\u015fik yap\u0131n\u0131n en \u00fcst\u00fcnde yer alanlarla, en alt\u0131nda yer alanlar aras\u0131nda tam tersine uzla\u015fma vard\u0131r. Hatta sava\u015fla k\u00f6lele\u015ftirilen ba\u015fka boylar\u0131n \u00fcyeleri bile kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131nda k\u00f6le olmad\u0131klar\u0131 gibi, egemen boyun egemen g\u00fc\u00e7leriyle uzla\u015fmay\u0131 ya\u015famaktad\u0131rlar. Bunlar da ya\u011fma sava\u015flar\u0131na kat\u0131lmakta, efendi-k\u00f6le ili\u015fkisini baba-evlat ili\u015fkisi d\u00fczeyinde de\u011ferlendirmektedirler. Bu konuda \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek verilebilir:<\/p>\n
“Kul’u herhalde tam k\u00f6le anlam\u0131nda almamak gerek. K\u00f6le azad\u0131 yayg\u0131nd\u0131r ve k\u00f6leye o\u011ful gibi davranmak iyi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kazak T\u00fcrkleri’nin Gr. Say\u0131n Destan\u0131’nda Boz Monog adl\u0131 bir zenginin 90 k\u00f6lesi toplan\u0131p konu\u015furlar ve efendilerine kar\u015f\u0131 kendilerine o\u011fullar\u0131 gibi davranm\u0131yor, k\u0131z\u0131l kaftan giydirilip evlendirmiyor gerek\u00e7esiyle ayaklan\u0131rlar. K\u00f6leler aralar\u0131nda \u015f\u00f6yle konu\u015furlar: “K\u0131z\u0131l kaftan giymedik, g\u00fczel ata binemedik, Nagaylinin hilal ka\u015fl\u0131 yi\u011fitleri gibi devran s\u00fcrmedik, bu d\u00fcnyan\u0131n b\u00f6yle ge\u00e7ece\u011fini bilmedik, bu y\u00fcr\u00fcyen Boz Mpnog bizi o\u011flu gibi g\u00f6rmedi, b\u00f6l\u00fck b\u00f6l\u00fck mallar\u0131ndan bize kalin (ba\u015fl\u0131k) vermedi.” <\/p>\n
Bu \u00f6rnekte s\u0131n\u0131f kini ile bir ayaklanma yoktur. Tersine al\u0131nt\u0131da ifade edildi\u011fi gibi, “bizi o\u011flu gibi g\u00f6rmedi” denilmektedir. Efendi-k\u00f6le ili\u015fkisinin bu tarz\u0131 yine \u00fcretimle ilgili bir olayd\u0131r. Toprak \u00fczerinde k\u00f6lele\u015ftirilmeyen boy \u00fcyesi (yabanc\u0131 boy) k\u00f6lesi oldu\u011fu boyun da bir askeridir. Sava\u015f zamanlar\u0131nda o da ya\u011fmaya kat\u0131lmakta, ama ge\u00e7mi\u015ften farkl\u0131 olarak bu kez efendisi ad\u0131na ya\u011fma yapmaktad\u0131r. B\u00f6yle de olsa, o yine de bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu durumun yaratt\u0131\u011f\u0131 sak\u0131ncalar\u0131 g\u00f6ren boy beyleri, ilerleyen s\u00fcre\u00e7te giderek kendilerine ba\u011fl\u0131 askeri bir g\u00fc\u00e7 \u00f6rg\u00fctleyeceklerdir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda yeni\u00e7eri ordusunun bir profili olan bu uygulamaya g\u00f6re, beyler sava\u015flarda elde edilen k\u00f6lelerden kendilerine ba\u011fl\u0131, sava\u015fta ve bar\u0131\u015fta devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir askeri g\u00fc\u00e7 \u00f6rg\u00fctleme hakk\u0131n\u0131 elde edeceklerdir. Esasta bu, d\u0131\u015fa de\u011fil, i\u00e7ten gelecek tehlikelere kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan bir tedbirdir.<\/p>\n
Askerlik T\u00fcrkler’de bir ya\u015fam bi\u00e7imidir. \u00d6yle ki, bu askerlik giderek bir meta haline gelir. \u00dccretli askerlik olgusu ortaya \u00e7\u0131kar. Ama bu \u00fccretli askerlik, beyin avantajlar\u0131n\u0131 ve boyun ya\u015fam\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye alacak yabanc\u0131 devletler i\u00e7indir. D. Avc\u0131o\u011flu, “T\u00fcrklerin Tarihi-1’de konuyla ilgili olarak \u015fu belirlemeyi yap\u0131yor:<\/p>\n
“\u00c7in’den ve Roma’dan unvan ve maa\u015f almak, g\u00f6\u00e7ebe \u015fefler i\u00e7in daha \u00e7ekici olur. Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nu titreten Atilla, Roma ordusu generali unvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Bu unvan nedeniyle, Atilla Roma’dan maa\u015f ve askerleri’i\u00e7in yiyecek almaktayd\u0131. Cengiz Han dahi, y\u00fckseli\u015f y\u0131llar\u0131nda, \u00c7in’den ‘S\u0131n\u0131r Muhaf\u0131zlar\u0131 Askeri \u015eefi’ unvan\u0131n\u0131 elde etmi\u015fti. \u00c7in, T\u00fcrk ka\u011fanlar\u0131na, prenslerine ve generallerine devaml\u0131 unvanlar da\u011f\u0131t\u0131r. “Uygarl\u0131\u011fa uygun ka\u011fan”, “Uygarl\u0131\u011f\u0131 seven b\u00fcy\u00fck general”, “Bat\u0131y\u0131 koruyan general” vb. \u00c7in’in s\u0131k s\u0131k da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 unvanlar aras\u0131ndad\u0131r. “Uygarl\u0131\u011f\u0131 seven” bu generaller, s\u0131ralar\u0131 gelince \u00c7in saray\u0131na gider, hizmet g\u00f6r\u00fcrler.” <\/p>\n
G\u00f6\u00e7ebe topluluklar\u0131n bazen bir b\u00fct\u00fcn olarak hizmetlerinin sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ba\u015fka g\u00f6\u00e7ebe boylara kar\u015f\u0131 imparatorluk s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 korumakla g\u00f6revlendirildikleri imparatorluklara \u00f6d\u00fcn\u00e7 askeri birlikler verildi\u011fi \u00fccretli asker olarak yabanc\u0131 imparatorluklar\u0131n hizmetine girildi\u011fi de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. “Yerle\u015fik imparatorluklar, hizmetinde kullanmay\u0131 ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 daha ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6\u00e7ebe topluluklar ise, ya\u011fmalardan ka\u00e7s\u0131nlar diye bir cins hara\u00e7 \u00f6derler.” <\/p>\n
T\u00fcrk ger\u00e7e\u011finin bu yan\u0131n\u0131, daha sonra de\u011finmek \u00fczere alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek ge\u00e7iyoruz.<\/p>\n
\u00d6nce \u00c7in’e paral\u0131 askerlik yapan g\u00f6\u00e7ebe T\u00fcrk boylan, \u00d6nasya’ya do\u011fru ak\u0131nlar halinde geldiklerinde, buradaki uygarl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda da ayn\u0131 \u00f6zellikleri g\u00f6sterirler. Fars ve Bizans imparatorluklar\u0131 T\u00fcrk ak\u0131nlar\u0131n\u0131 y\u0131llarca kesmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, bu ama\u00e7la t\u0131pk\u0131 \u00c7in’de oldu\u011fu gibi surlar yaparlar, ancak T\u00fcrk ak\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek m\u00fcmk\u00fcn olmaz. O durumda kendi uygarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerine g\u00fcvenerek, T\u00fcrkler’i uygarl\u0131\u011f\u0131n hizmetine ko\u015fma yolunu denerler. Bu d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda, Arap-\u0130slam feodalizminin taze kana ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bir d\u00f6nemdir. T\u00fcrkler, gerek Fars ve gerekse Arap devletleri i\u00e7erisine \u00fccretli askerler olarak girerler ve “\u0130slam\u2019\u0131n k\u0131l\u0131c\u0131” olma s\u0131fat\u0131yla ak\u0131nc\u0131 ve talana \u00f6zelliklerini bu kez de “\u0130slam” ad\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler, \u0130slam dinini kabul edi\u015fleri de, zaten bu dinin fetih\u00e7i karakterinin kendi ya\u011fmac\u0131 karakterleriyle uyum i\u00e7inde olmas\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n
Bizans, Fars ve Arap egemenlikleri kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkler’in durumu incelendi\u011finde, arada fazla bir fark g\u00f6zetmedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. T\u00fcrkler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olan, ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in ya\u011fma olanaklar\u0131 ve askeri yeteneklerini kiralamak, ya da, satmakt\u0131r. \u00d6yle ki, Bizans hizmetine giren baz\u0131 T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n, ba\u015fka T\u00fcrk boylar\u0131na ikirciksiz sald\u0131rd\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yine g\u00f6\u00e7ebe ya\u015fam\u0131 i\u00e7erisinde s\u00fcr\u00fclere otlak sa\u011flayan kim olursa olsun o g\u00fcce hizmet ettikleri, ama o yayladan ba\u015fka bir g\u00fcc\u00fcn egemenlik sahas\u0131na gittiklerinde bu kez de d\u00fcn hizmetinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00fcce sald\u0131rmaktan \u00e7ekinmedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Burada bir ba\u015fka \u00f6zellik daha ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. T\u00fcrkler, t\u0131pk\u0131 bir sarma\u015f\u0131k gibi g\u00f6vdesine doland\u0131klar\u0131 g\u00fcc\u00fc ku\u015fatarak, zirveye do\u011fru \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Iran Safavi ve Arap devletleri i\u00e7erisindeki durumlar\u0131 b\u00f6yledir. \u00d6nce s\u0131radan bir asker olarak hizmetine girdikleri bu devletlerde, giderek komutan ve b\u00fcrokrat s\u0131fatlar\u0131yla devlet y\u00f6netimine t\u0131rman\u0131yorlar. Bunu bir a\u011fa\u00e7 kurduna da benzetmek m\u00fcmk\u00fcn. Gazne Devleti, M\u0131s\u0131r Meml\u00fck Devleti, Arap topraklar\u0131 \u00fczerinde ve Arap ad\u0131yla kurulmu\u015f da olsa, k\u00f6le T\u00fcrkler’in kurduklar\u0131 devlet olarak T\u00fcrkler’in i\u00e7ine girdikleri yap\u0131lan askeri g\u00fcce dayanarak nas\u0131l ele ge\u00e7irdiklerini g\u00f6stermek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerdir.<\/p>\n
Anadolu’nun fethini de bu temelde ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar. Anadolu’ya ak\u0131nlar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ba\u015fka herhangi bir nedenle de\u011fil, Isla-m\u0131 yaymak i\u00e7indir. Ancak yay\u0131lma ger\u00e7ekten ideolojik ama\u00e7l\u0131 olmaktan \u00e7ok, ak\u0131nlar halinde gelen T\u00fcrk boylar\u0131na yeni ya\u011fma alanlar\u0131 a\u00e7mak i\u00e7indir. Anadolu’ya gelen y\u00fczlerce T\u00fcrk boyundan sadece birinin kal\u0131c\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir imparatorlu\u011fun temellerini atmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Fakat o da, en u\u00e7ta Bizans s\u0131n\u0131r\u0131nda konumlanm\u0131\u015f olan boydur. Bu noktay\u0131 g\u00f6rmek ve vurgulamak \u015fu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir: Bizans, “kom\u015fusunun lavabosundan sulanarak boy atmak isteyen k\u00f6ks\u00fcz a\u011fa\u00e7” i\u00e7in uzan\u0131lacak yeni bir aland\u0131r. Nitekim Osmanl\u0131 Beyli\u011fi ile Bizans ili\u015fkileri bu ger\u00e7e\u011fi kan\u0131tlamaktad\u0131r. Osmanl\u0131 Beyli\u011fi resmi tarihin anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131n tersine, Bizansla s\u00fcrekli bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7erisinde de\u011fildir. Ticari, askeri bir\u00e7ok ili\u015fki i\u00e7erisinde olundu\u011fu gibi, evlilikler yoluyla da Bizans devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7erisine uzanma ger\u00e7e\u011fi vard\u0131r. Uygarl\u0131\u011fa kendilerinden hi\u00e7bir \u015fey katmayan T\u00fcrk boylar\u0131, askeri g\u00fc\u00e7le egemenlikleri alt\u0131na ald\u0131klar\u0131, ya\u011fma ve talandan ge\u00e7irdikleri Anadolu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fczerinde varl\u0131k bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, Bizans’\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ard\u0131ndan da Bizans kurumlar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi devir alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu ger\u00e7e\u011fe bakan bir\u00e7ok tarih\u00e7i, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funu bir T\u00fcrk devleti olarak de\u011ferlendirmenin do\u011fru olmayaca\u011f\u0131 sonucuna bile varm\u0131\u015flard\u0131r. Biz de burada \u015funu vurgulayabiliriz: Do\u011fudan Bat\u0131ya ak\u0131nlar halinde gelen T\u00fcrk boylar\u0131, Anadolu’yu Bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru fethetmi\u015flerdir. Bu, T\u00fcrk askeri \u015fiddetiyle Anadolu ve Bizans uygarl\u0131klar\u0131ndan devir al\u0131nan kurumlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni g\u00fc\u00e7 \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ama T\u00fcrkler, Bat\u0131dan Do\u011fuya do\u011fru bu fetih hareketini de yine askeri temellerde ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve yeni hi\u00e7bir \u015fey katmad\u0131klar\u0131 Anadolu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tahripkar ve t\u00fcketici bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcretici bir katk\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde a\u00e7\u0131k ki, taklit\u00e7ilik, hem de k\u00f6t\u00fc bir taklit\u00e7ilik geli\u015fir. T\u00fcrkler, egemenlikleri alt\u0131na ald\u0131klar\u0131 uygarl\u0131klar\u0131n bile bu a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fc bir taklit\u00e7isi olmu\u015flard\u0131r. Taklit ise, bozma demektir. Bu anlama gelmek \u00fczere T\u00fcrkler\/Anadolu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131 bozmu\u015f ve belki de askeri \u015fiddetle, ya\u011fma ve talanla verdikleri zarardan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 bu yolla vermi\u015flerdir.<\/p>\n
Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck, “Ayd\u0131n \u00dczerine Tezler-1’de al\u0131nt\u0131larla \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri ileri s\u00fcr\u00fcyor: “Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131 Prens Sait Halim Pa\u015fa, T\u00fcrkler’in k\u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne, sadrazaml\u0131 bir bi\u00e7imde de olsa, i\u015faret ediyor: ‘T\u00fcrkler i\u00e7in durum, di\u011fer \u0130slam milletlerinden az \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekilde cereyan etmi\u015ftir. \u0130slamdan \u00f6nce kurduklar\u0131 medeniyet, \u0130slam\u2019dan sonraki tek\u00e2m\u00fcllerine mani olacak kadar k\u00f6kl\u00fc ve ileri bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, kabul ettikleri \u015feriata b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 ile hizmet ettiler? K\u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn bu sadrazamlara lay\u0131k dillendirilmesinden sonra Sait Halim Pa\u015fa, daha ilerde \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor: ‘T\u00fcrkler hakimiyetlerini y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f olan devletlerin enkaz\u0131yla kurdular ve Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nun h\u00fck\u00fcmet merkezini kendilerine payitaht yapt\u0131lar. Fakat h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckleri memleketler i\u00e7inde az\u0131nl\u0131kta idiler. Bu y\u00fczden hem son derece \u00e7e\u015fitli \u0131rklarla dolu olan bu muhitin hem de Iran ve Arap tesirlerinin alt\u0131nda kald\u0131lar.’ Benzetmeyi yapm\u0131yor ama Prens Sait Halim Pa\u015fa’n\u0131n T\u00fcrkler’i, i\u00e7ine koyduklar\u0131 kab\u0131n bi\u00e7imini alan s\u0131v\u0131lara benzetti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Ama buna bir bi\u00e7imlenme denilebilir mi? Denilemeyece\u011fi a\u00e7\u0131k. Kendi \u00f6z dinami\u011fi ile geli\u015fme g\u00f6stermeyen, ancak askeri \u015fiddet \u00fczerinde varl\u0131k bulan ve egemenlik alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 halklar\u0131n maddi ve k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerini gasp etme anlam\u0131nda sahiplenen bir g\u00fc\u00e7, tarihte ki\u015filikli bir iz b\u0131rakmaz. Nitekim T\u00fcrkler’in tarihi izleyi\u015fleri hep geridendir, hep y\u00fczlerce y\u0131l arkadan izleyi\u015f vard\u0131r. Bu, m\u00fcthi\u015f bir gericilik demektir. \u00d6z\u00fcrl\u00fc bir \u015fekillenmeninim sonucudur. “B\u00f6ylece bir noktaya var\u0131lm\u0131\u015f olunuyor: T\u00fcrkler’in Anadolu’yu zapt\u0131, belli bir zaaf\u0131 da \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131yor. T\u00fcrkler, ancak k\u00f6ks\u00fczl\u00fck olarak nitelenecek bir uyumla, zapt ettikleri topraklardaki uygarl\u0131klar\u0131 benimsiyorlar. Bizans kanal\u0131yla Roma kurumlar\u0131n\u0131, kurumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerini bozmadan al\u0131yorlar. Edebiyat olarak perspektiften uzak \u0130ran sanat\u0131n\u0131, kendi sanatlar\u0131 say\u0131yorlar. B\u00fct\u00fcn bilinen e\u011fitim kurumlan, e\u011fiticiler ve y\u00f6neticiler Arap ideolojisinin k\u0131skan\u00e7 mengeneleri aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131yor.” <\/p>\n
T\u00fcrkler’in Orta Asya bozk\u0131r ya\u015fam\u0131 i\u00e7inde ve ak\u0131nlar halinde \u00d6n Asya\u2019ya geli\u015f s\u00fcrecindeki durumlar\u0131 \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u0131sa belirlemelerle, tarihsel geli\u015fim \u00e7izgisini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bir halk\u0131n tarihsel geli\u015fim \u00e7izgisi, halk olarak \u015fekillenmenin \u00f6zelliklerini ortaya koyar. Burada \u00f6zellikle \u015fu durumu vurgulamak gerekiyor ki, T\u00fcrkler, halkla\u015fma s\u00fcrecine bu s\u00fcrecin temel \u00f6\u011felerinden biri olan yerle\u015filen topraklar\u0131 yurtla\u015ft\u0131rma, bu topraklarda ya\u015fanan s\u0131n\u0131fsal olu\u015fum ve \u00e7eli\u015fkiler temelinde de\u011fil, talan ve ya\u011fma amac\u0131yla ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 s\u0131k\u0131 askeri \u00f6rg\u00fctlenme ile girdiler. \u00d6yle ki, bu anlamda su gibi her \u00e7atlaktan s\u0131zan ve g\u00fc\u00e7 getirdi\u011finde sel gibi uygarl\u0131klar\u0131 bo\u011fan bir \u015fekillenmeyi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu s\u00fcre\u00e7te boy \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6nde oldu\u011fundan, s\u0131n\u0131f ki\u015filikleri ve bunun bireylere yans\u0131mas\u0131 de\u011fil, tek bir T\u00fcrk ki\u015fili\u011finden bahsedilebilir. O da ya\u011fmac\u0131, talanc\u0131 asker T\u00fcrk ki\u015fili\u011fidir. Bu s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrkler’de bir sanat ve k\u00fclt\u00fcr birikiminden de s\u00f6z edilemez. K\u00fclt\u00fcr, g\u00f6\u00e7ebe sava\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fc sava\u015f sanatt\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkler’in yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7i\u015fle birlikte, yeni bir bi\u00e7imlenmeye u\u011framalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ama uygarl\u0131k tarihine giri\u015fteki ilk \u015fekilleni\u015f, bug\u00fcne de\u011fin uzanan \u00f6zelliklerin temeli olmu\u015ftur. Osmanl\u0131y\u0131 temel almak \u00fczere devlet k\u00fclt\u00fcr\u00fc, y\u00f6neten ve y\u00f6netilenlerin \u015fekilleni\u015f ve ili\u015fkileri vd. konular\u0131 incelemeye devam ediyoruz.<\/p>\n
Devam edece\u2026<\/p>\n
T.D.Y.G<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
<\/p>\n<\/p>\n
\t<\/p>\n