{"id":6381,"date":"2020-03-15T01:42:13","date_gmt":"2020-03-14T22:42:13","guid":{"rendered":"http:\/\/lekolin.org\/diroknasa-navdar-a-kurd-u-helbestvan-mah-seref-xanim-kurdistani\/"},"modified":"2020-03-15T01:42:13","modified_gmt":"2020-03-14T22:42:13","slug":"diroknasa-navdar-a-kurd-u-helbestvan-mah-seref-xanim-kurdistani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/diroknasa-navdar-a-kurd-u-helbestvan-mah-seref-xanim-kurdistani\/","title":{"rendered":"D\u00eeroknasa Navdar a Kurd \u00db Helbestvan Mah \u015eeref-Xanim Kurdistan\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>31 Temmuz 2012 Sal\u0131 Saat 16:05<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Di sedsala 19\u2019em\u00een de nav\u00ea her\u00ee gir\u00eeng \u00fb di serdema xwe de yekane jina d\u00eeroknas a Rojhilata Nav\u00een e.<\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2340-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p>Di nava niv\u00eeskar \u00fb w\u00eajeya kurd\u00ee de yek ji nav\u00ean her\u00ee gir\u00eeng Mah \u015eeref-Xanim Musture (Kurdistan\u00ee) ye (1805-1847). Di sedsala 19\u2019em\u00een de nav\u00ea her\u00ee gir\u00eeng \u00fb di serdema xwe de yekane jina d\u00eeroknas a Rojhilata Nav\u00een e. Mest\u00fbre li qontar\u00ean \u00e7iyay\u00ea Zagros\u00ea, li paytexta m\u00eer\u00ean Erdalan ya bajar\u00ean Siney\u00ea, di malbateke helbestvan de hatiye din\u00ea \u00fb bi xwe\u015fikb\u00fbna xwe j\u00ee navdar b\u00fb. Mest\u00fbre di malbateke ar\u00eestokrat de ji dayik b\u00fb, bav\u00ea w\u00ea di Qesr\u00ean Erdalan Kad\u00eer\u00ee de xwed\u00ee cihek\u00ee gir\u00eeng b\u00fb.<\/p>\n<p>Bav\u00ea Kurdistan\u00ee Ebdulhasan Beg eleqeya w\u00ee ji bo xebat\u00ean zanist\u00ee heb\u00fb. Bi w\u00eajey\u00ea re eleqeder dib\u00fb. Heb\u00fbna xwe dida ser zarok\u00ean xwe \u00fb bi taybet\u00ee j\u00ee dixwest bide Mah \u015eeref-Xanim. Di pirt\u00fbka Mah \u015eeref-Xanim\u00ea ya bi nav\u00ea D\u00eeroka Erdalan de hevokek wisa derbas dibe  \u201cBi dest\u00fbra Xweda em bi hezkirina day\u00eeka xwe hatin din\u00ea, em bi terbiyeya bav\u00ea xwe di jiyan\u00ea de t\u00eadiko\u015fin.  Rewe\u015fenb\u00eer j\u00ee v\u00ea yek\u00ea, wiha \u015f\u00eerove dikin ku bav her tim dixwazin \u00e7anda xwe derbas\u00ee zarok\u00ean xwe bikin. Mest\u00fbre j\u00ee di zarokatiya xwe de eleqeya w\u00ea ji bo xwendin \u00fb niv\u00eesandin\u00ea heb\u00fb. Gula yekem\u00een ya Gul\u00eestan \u00fb Ebdulhesen b\u00fb. Ji ber v\u00ea yek\u00ea j\u00ee di pirt\u00fbka xwe de ji bo bav\u00ea xwe wiha dib\u00eaje  \u201cMe bi x\u00eara bav\u00ea xwe bi p\u00ean\u00fbs\u00ea girt \u00fb xwedin \u00fb niv\u00eesandin h\u00een b\u00fbn.  Mah \u015eeref-Xanim helbestkareke gelek ba\u015f \u00fb d\u00eeroknaseke navdar b\u00fb. perwerdehiyeke ba\u015f girtib\u00fb. Pir z\u00eerek b\u00fb, ziman\u00ean fars\u00ee \u00fb ereb\u00ee j\u00ee gelek ba\u015f dizanib\u00fb.<\/p>\n<p>Di aliy\u00ea w\u00eane \u00fb kal\u00eegraf\u00ee de j\u00ee gelek j\u00eahat\u00ee b\u00fb. Di niv\u00ees\u00ean xwe de ligel naveroka w\u00ea, di \u015f\u00eawaza \u015f\u00eekeste \u00fb nestel\u00eek de j\u00ee m\u00eenak\u00ean gelek ba\u015f n\u00ee\u015fan dida. Mam\u00ea w\u00ea Ronak \u015e\u00eenence di pirt\u00fbka xwe ya Had\u00eega\u00ee Amanullha\u00ee de Mest\u00fbre bi kal\u00eegraf\u00ean rojhilat \u00ean navdar M\u00een \u00ce\u015fat Xazw\u00een\u00ee (1024 hate ku\u015ftin), Murat Yaqup (667 bexda) \u00fb Ebdulmec\u00eet Talagan\u00ee ( sedsala 12) re wekhev did\u00eetin.<\/p>\n<p>Hevser\u00ea w\u00ea Xosrowxan yek ji p\u00ea\u015feng\u00ean e\u015f\u00eera Erdalan\u00ea b\u00fb. Di war\u00ea usluba niv\u00eesandin\u00ea de ji hevser\u00ea xwe re dib\u00fb al\u00eekar.<\/p>\n<p>DI SERDEMA XWE DE YEKANE JINA D\u00ceROKNAS A ROJHILAHATA NAV\u00ceN B\u00db<\/p>\n<p>Mah \u015eeref-Xanim bi \u015f\u00eawaza jiyana xwe \u00fb bi j\u00eerb\u00fbna xwe , cihek\u00ee gelek gir\u00eeng digirt. Xebata w\u00ea ya her\u00ee mezin berhema \u2018D\u00eeroka Erdalan\u2019 b\u00fb. Ji bo v\u00ea pirt\u00fbk\u00ea biniv\u00eese pir xebit\u00ee \u00fb pir l\u00eakol\u00een kir. Di encama l\u00eakol\u00eena xwe de d\u00eeroka e\u015f\u00eera Erdalan yan ku ji 8 h\u00eecriyan dest p\u00ea dike heta dema xwe niv\u00eesandiye. Bi duayan dest bi pirt\u00fbka xwe dike. Her wiha ji bo dua ji Xweda re kiriye \u00fb xeyal\u00ean w\u00ea p\u00eak hatine, j\u00ee k\u00eafxwe\u015fiya xwe t\u00eene ziman. Bi hevokek wisa dest p\u00ea dike \u201cXweda bi x\u00eara te xeyal\u00ean min p\u00eak hatin \u00fb ez hatim van rojan \u00fb ez niha j\u00ee dest bi v\u00ea pirt\u00fbk\u00ea dikim. Min Kurd \u00fb d\u00eeroka kes\u00ean li welat\u00ee dij\u00een pir ba\u015f h\u00een kir \u00fb f\u00ear\u00ee mirovan kir. Min \u00e7avkaniy\u00ean din xwedin \u00fb ez gihi\u015ftim v\u00ea qeneet\u00ea ku di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de (Behsa Erdalana dike) ez gihi\u015ftim hin encam\u00ean zelal \u00fb teqez. Her \u00e7iqas ku min bi vegotineke rast\u00een vegotibe j\u00ee dibe ku aliy\u00ean w\u00ea y\u00ean k\u00eam j\u00ee hebin. Ev hirs \u00fb e\u015fqa heq\u00eeqet\u00ea ya ku bi min re ji bo niv\u00ees\u00ean d\u00eeroknas\u00ean ku ber\u00ea niv\u00eesandib\u00fbn dibe al\u00eekar. Min di w\u00ea pirt\u00fbk\u00ea de dem\u00ean ku e\u015f\u00eera Ban\u00ee Erdalan t\u00eade jiyaye, min kar\u00ea ku wan dikir h\u00een kir \u00fb ji mezin\u00ean xwe guhdar\u00ee kir \u00fb niv\u00ees\u00ee. Her wiha ez b\u00fbm \u015fahid\u00ea gelek ti\u015ftan. Pi\u015ft\u00ee ez yek ji p\u00ea\u015feng\u00e7n Erdalan, Xosrowxan re zewic\u00eem \u015f\u00fbn de min bi malbat\u00ean mezin re t\u00eakiliy\u00ean ba\u015f dan\u00een. Min rast\u00ee ba\u015ftir h\u00een kir&#8230;  Li gor\u00ee gelek pisporan ev pirt\u00fbk li gor\u00ee gelek pirt\u00fbk\u00ean din rast\u00ee ne.<\/p>\n<p>JI ST\u00caRKA HELBESTKARAN 20 HEZAR BEYT<\/p>\n<p>Ji bo w\u00ea digotin st\u00earka helbestkaran. Kevne\u015fopiya gel\u00ea xwe ba\u015f dide xuyakirin. \u015e\u00eawaza helbestan ba\u015f f\u00eam dikir. Di niv\u00ees\u00ean w\u00ee de sadeb\u00fbn heb\u00fb. Her wiha behsa ev\u00een \u00fb hezkirin\u00ea dikir. Usluba xwe bi kar dian\u00ee. Di pirt\u00fbk\u00ean xwe de ziman\u00ea Mest\u00fbre pir dewlemend girt. M\u00eenak dema di tasw\u00eera xeyalan de ji bo wan b\u00eene rew\u015fa sembola ev\u00een \u00fb azadiy\u00ea ziman\u00ea ku bi kar t\u00eene balk\u00ea\u015fe.<\/p>\n<p>Di 1967\u2019an de di kovara \u2018Re\u015f \u00fb Sp\u00ee\u2019 ya li \u00ceran\u00ea hate we\u015fandin de Mah \u015eeref-Xanim bi awayek\u00ee ku di l\u00eeteratura Kurd \u00fb Persan de jina her\u00ee navdar a helbestkar e hate nasandin. Pismam\u00ea Mest\u00fbre, M\u00eerza Ekber Sadiq di pirt\u00fbka xwe ya \u2018Had\u00eegey\u00ee Nas\u00eeriye\u2019 de dib\u00eaje ku Mest\u00fbre 20 hezar beyt niv\u00eesiye. Ev di nava dem\u00ea de wenda b\u00fb. Di sala 1925\u2019\u00ea de 2 hezar beyta ku bi fars\u00ee hatib\u00fb niv\u00eesin a Mah-\u015eeref Xanim\u00ea li Tehran\u00ea hate we\u015fandin. Mest\u00fbre gelek niv\u00ees\u00ean xwe bi zaraveya nar\u00een a li Sine \u00fb Sil\u00eamaniy\u00ea t\u00ea bi kar an\u00een bi Goran\u00ee niv\u00eesiye. M\u00eenak li qesran j\u00ee Goran\u00ee zaraveyeke serwer b\u00fb.<\/p>\n<p>Mest\u00fbre di 20 saliya xwe de bi X\u00fbsrow Xan re re zewic\u00ee. Di herema Xosrow Xan de Husnut \u015eahan Xanim j\u00ee heb\u00fb. Ew j\u00ee ke\u00e7a Xanedan\u00ean Ka\u00e7ar b\u00fb. Xosrow Xan ev\u00eendar\u00ea Mest\u00fbrey\u00ea b\u00fb, l\u00ea ev ev\u00een 9 salan berdewam kir. Xosrow Xan ji ber nexwe\u015fiya kezeb\u00ea mir. Zarok\u00ean Mah \u015eeref-Xanim Kurdistan\u00ea tune b\u00fb l\u00ea ji hevser\u00ea w\u00ea y\u00ea din 6 zarok\u00ean w\u00ee heb\u00fbn. Dema Hosrow Beg mir, kur\u00ea w\u00ea Riza Gullu Xan 11 sal\u00ee b\u00fb. Ji ber v\u00ea yek\u00ea hevsera w\u00ea y\u00ean din ji bo desthilatdariy\u00ea bi dest bixe kete nava tevger\u00ea li ser text\u00ea runi\u015ft. Dema kur\u00ea w\u00ea hate 18 saliya xwe bi w\u00ee re j\u00ee ketib\u00fb nava t\u00eako\u015f\u00eeneke mezin. Mirina Xosrow Xan ji bo Mest\u00fbrey\u00ea gir\u00eeg b\u00fb. Mest\u00fbre pi\u015ft\u00ee guher\u00eena desthilatdariy pir zehmet\u00ee ki\u015fand \u00fb tu dib\u00eaj\u00ee qey tola roj\u00ean ku Hosrow Xan dij\u00eeya digirt. Mest\u00fbre dema d\u00eeroka Erdalan diniv\u00ees\u00ee ev dem vegotin. Aliy\u00ea zehmet \u00fb xwe\u015f y\u00ean jiyan\u00ea vegot. Pi\u015ft\u00ee mirina hevser\u00ea xwe helbest\u00ean xwe z\u00eadetir bi \u00ea\u015f diniv\u00ees\u00ee.<\/p>\n<p>Mah \u015eeref-Xanim jiyaneke pir asay\u00ee jiya. Hem wek\u00ee Keyban\u00fbyek\u00ea hem j\u00ee b\u00fb penaber. Di v\u00ea dem\u00ea de gel ji bo w\u00ea b\u00fb al\u00eekar. Bi fermana e\u015f\u00eera Erdelan sirgun\u00ea her\u00eama Baban kirin. Wan li \u00e7iyay\u00ean Avraman r\u00eawitiyeke zehmet kirin. Mah \u015eeref-Xanim yek ji wan b\u00fb. Ji ser axa xwe hatib\u00fb d\u00fbrxistin \u00fb Mest\u00fbre j\u00ee di nava penaberan de dijiya. Ji ber v\u00ea yek\u00ea di nava gel de ew wek\u00ee jinek m\u00eenak dihat d\u00eetin. L\u00ea ew j\u00ee wek\u00ee gelek in din b\u00fb..<\/p>\n<p>Mah \u015eeref-Xanim ji ax \u00fb dost\u00ean xwe d\u00fbr di sala 1847\u2019an de li Qontara gir\u00ean Seywana spartin ax\u00ea. Li wir helbestkar\u00ean sedsala 19\u2019em\u00een hatine definkirin. Jiyana v\u00ea jina rew\u015fenb\u00eer 150 sal \u015f\u00fbnde ji aliy\u00ea jinek din ve hate niv\u00eesin. Niv\u00eeskar Yevgeniya \u00cel\u00ee\u00e7na Vas\u00eel\u00eeyevna ku kurdologek gir\u00eeng ya St Petersburg\u00ea ye jiyan \u00fb bermeh\u00ean Mah \u015eeref Xanim kir pirt\u00fbk.-ANF\/Moskow<\/p>\n<p>Rahm\u00ee Yagmur \/ Kurdistan Lezg\u00eeyeva<\/p>\n<p>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek a Kurdistan\u00ea<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net &#8211; www.lekolin.info<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Di sedsala 19\u2019em\u00een de nav\u00ea her\u00ee gir\u00eeng \u00fb di serdema xwe de yekane jina d\u00eeroknas a Rojhilata Nav\u00een e.<\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6382,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-6381","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan-tarihi-ve-dili","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6381\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6382"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}