{"id":5150,"date":"2020-03-15T01:20:56","date_gmt":"2020-03-14T22:20:56","guid":{"rendered":"http:\/\/lekolin.org\/musul-kerkuk-pazarliginda-kdp-iktidarligi\/"},"modified":"2020-03-15T01:20:56","modified_gmt":"2020-03-14T22:20:56","slug":"musul-kerkuk-pazarliginda-kdp-iktidarligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/musul-kerkuk-pazarliginda-kdp-iktidarligi\/","title":{"rendered":"Musul-Kerk\u00fck Pazarli\u011finda KDP \u0130ktidarli\u011fi"},"content":{"rendered":"<p>06 Ekim 2013 Pazar Saat 13:31<\/p>\n<\/p>\n<div class=\"detail content_14\" id=\"text_detail\">\n<div class=\"newsImage\">\n<b>Y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesinin tarihi ger\u00e7ekleri, bug\u00fcn\u00fc anlamam\u0131z i\u00e7in \u00e7ok zengin derslerle doludur. Kerk\u00fck ve Musul meselesinde olup bitenleri ku\u015fkusuz bug\u00fcn, bir hayli farkl\u0131la\u015fan ve \u00e7o\u011falan politik akt\u00f6rlerin kamuoyu yaratma ve y\u00f6nlendirme ama\u00e7l\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmlesi ve prati\u011fiyle a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131 yoktur. Bu son derece yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur. <\/b><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t <img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/3143-1.jpg\">\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n<p class=\" \">Y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesinin tarihi ger\u00e7ekleri, bug\u00fcn\u00fc anlamam\u0131z i\u00e7in<br \/>\n\u00e7ok zengin derslerle doludur. Kerk\u00fck ve Musul meselesinde olup bitenleri<br \/>\nku\u015fkusuz bug\u00fcn, bir hayli farkl\u0131la\u015fan ve \u00e7o\u011falan politik akt\u00f6rlerin kamuoyu<br \/>\nyaratma ve y\u00f6nlendirme ama\u00e7l\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmlesi ve prati\u011fiyle a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131<br \/>\nyoktur. Bu son derece yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur. Bu anlamda akla ilk gelen ve bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc<br \/>\netti\u011fimiz d\u00f6nemden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken en \u00f6nemli sonu\u00e7, Musul Kerk\u00fck sorunu<br \/>\nsadece bug\u00fcn de\u011fil ama ko\u015fullara g\u00f6re hemen hemen her d\u00f6nemde devlet \u00f6tesi ya<br \/>\nda s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bir sorun halini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Ge\u00e7mi\u015fte Musul bir eyalet bi\u00e7imindedir. Kerk\u00fck ise Musul<br \/>\neyaleti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fu i\u00e7in Musul sorunu olarak bilinir. Kerk\u00fck ve<br \/>\nMusul, tarih boyunca s\u00f6m\u00fcrgecilerin hep sava\u015f ve istilalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n21.y\u00fczy\u0131lda da \u00f6zelikle K\u00fcrdistan\u2019\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn belirlenece\u011fi d\u00f6nem de bile<br \/>\n\u00f6nemli bir sorun olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Musul ve Kerk\u00fck n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funu K\u00fcrtler olu\u015ftursa<br \/>\nda<span>\u00a0 <\/span>Araplar\u0131n, T\u00fcrkmenlerin,<br \/>\nAsurilerin,<span>\u00a0 <\/span>Keldani\u2019lerin ya\u015fad\u0131klar\u0131<br \/>\nyerler olmas\u0131 ayr\u0131ca petrol kaynaklar\u0131 nedeniyle yo\u011fun hesaplar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir<br \/>\nkonuma getirilmi\u015ftir.<span>\u00a0 <\/span>Buna bir de<br \/>\nmezhepsel farkl\u0131l\u0131klar eklendi\u011finde asl\u0131nda bir Ortado\u011fu maketi ortaya<br \/>\n\u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Musul-Kerk\u00fck sorununu anlamak-g\u00f6rmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihsel arka<br \/>\nplan\u0131n\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz de izlenen siyaseti ve Irak \u00fczerinde var olan g\u00fc\u00e7lerin<br \/>\nizledikleri siyaseti <span>\u00a0<\/span>bilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan<br \/>\ngereklidir. Aksi halde Musul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fcn tarihsel ger\u00e7ekli\u011fini bilmeden bu<br \/>\ng\u00fcne kadar neden \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini bilemeyiz. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Kerk\u00fck ve Musul\u2019un<br \/>\ntarihsel rol\u00fc<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Kerk\u00fck olduk\u00e7a \u00f6nemli<br \/>\nve eski bir yerle\u015fim alanad\u0131r. Eski ismi Erbeka olarak bilinir. Ayn\u0131 zamanda<br \/>\nLolobiler ve Gutilere ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f bir \u015fehir olaraktan tarihe ge\u00e7mi\u015ftir.<br \/>\nAsur\u00eeler, Kerk\u00fck\u2019\u00fc istila ettiklerinde bu \u015fehre Erbeka ismini koymu\u015flard\u0131.<br \/>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u0131sm\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayarak Erap\u011fa olmu\u015ftur. Bu g\u00fcn bile<br \/>\nKerk\u00fck\u2019\u00fcn en b\u00fcy\u00fck mahallerden Erap\u011fa\u2019n\u0131n t\u00fcm\u00fc Asur\u00ee\u2019dir. Asur\u00ee, istilas\u0131ndan<br \/>\n\u00f6nce, Kerk\u00fck\u2019te Asur\u00eeler ya\u015fam\u0131yorlard\u0131. \u0130stiladan sonra bu \u015fehre bir\u00e7ok Asur\u00ee<br \/>\nyerle\u015ftirilmi\u015ftir. Daha sonralar\u0131 Med\u2019ler taraf\u0131ndan Asur\u00ee imparatorlu\u011fu<br \/>\ny\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Kerk\u00fck bir K\u00fcrt \u015fehri olmu\u015ftur. Kerk\u00fck \u00e7evresine de, \u2018\u2019K\u00fcrdi<br \/>\nadiyi\u2019 \u2019dedikleri k\u00f6yl\u00fc K\u00fcrtler yerle\u015fmi\u015ftir. Yani K\u00fcrtler, k\u00f6yler kurarak yeni<br \/>\nyerle\u015fim alanlar\u0131 a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Bu g\u00fcn bile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u015fehir merkezinin<br \/>\n\u00e7o\u011funlu\u011fu K\u00fcrtlerdir. Her y\u00f6n\u00fc ile Kerk\u00fck\u2019\u00fcn bir K\u00fcrt yerle\u015fim alan\u0131 oldu\u011fu<br \/>\nbellidir. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Tarihte K\u00fcrdistan\u2019a h\u00e2kim olmak isteyen s\u00f6m\u00fcrgeci devletler<br \/>\n\u00f6ncelikle Kerk\u00fck ve Musul\u2019u egemenlik alt\u0131na alma \u00e7abas\u0131nda olmu\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc<br \/>\nKerk\u00fck ve Musul, Germiyan, Hewler ve S\u00fcleymaniye\u2019yi birbirine ba\u011flayan merkez<br \/>\nbir noktada yer almaktad\u0131rlar. Onun i\u00e7in Akadlar, Asurlar ve d\u0131\u015fardan hangi g\u00fc\u00e7<br \/>\nK\u00fcrdistan \u00fczerine sefer d\u00fczenlemi\u015fse, ilk \u00f6nce Kerk\u00fck ve Musul\u2019u ele ge\u00e7irmeye<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kerk\u00fck ve Musul ele ge\u00e7irildikten sonra G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Hewler<br \/>\nve di\u011fer yerle\u015fim birimleri kolayl\u0131kla d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u0131\u015fardan gelen sald\u0131r\u0131lar\u0131n<br \/>\ntek amac\u0131 bu noktalar\u0131n stratejik olmas\u0131ndan dolay\u0131 de\u011fildir. Bu iki \u015fehrin<br \/>\nsahip oldu\u011fu yer alt\u0131 zenginlikleri \u00f6zelikle verimli petrol yataklar\u0131 buralar\u0131<br \/>\nbir s\u00f6m\u00fcr\u00fc merkezi haline getirmi\u015ftir. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">K\u00fcrdistan\u2019a, Arap \u0130slam sald\u0131r\u0131lar\u0131 oldu\u011funda yine Kerk\u00fck ve<br \/>\nMusul \u00fczerinden olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde de bir\u00e7ok defa Kerk\u00fck ve Musul\u2019un do\u011fu<br \/>\nk\u0131sm\u0131 katliamlara maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Arap \u0130slam ordular\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok<br \/>\nKerk\u00fck, Keler, Kifri yani Germiyan m\u0131nt\u0131kas\u0131na y\u00f6nelik olmu\u015ftur. \u0130slam\u2019\u0131n<br \/>\nyay\u0131l\u0131\u015f d\u00f6neminde Arap ordular\u0131 buralar\u0131 i\u015fgal ederken Kerk\u00fck\u2019\u00fcn g\u00fcney k\u0131sm\u0131 ve<br \/>\n\u015fehir merkezine, \u00e7\u00f6llerde getirilen Araplar yerle\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Hedidi<br \/>\na\u015fireti bu d\u00f6nemde alana yerle\u015fmi\u015f olanlardand\u0131r. Hewice kasabas\u0131 ve \u00e7evresine<br \/>\nbir\u00e7ok Arap a\u015firetleri yerle\u015fmi\u015f ve bu kasaban\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu \u015fuan da Arap\u2019t\u0131r. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>K\u00fclt\u00fcrel zenginlik ya<br \/>\nda bat\u0131 icad\u0131 mezhep sava\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Osmanl\u0131lar ise<br \/>\nBa\u011fdat\u2019a sefer d\u00fczenlemeden \u00f6nce, t\u00fcm cephane ve askerlerini Kerk\u00fck\u2019e<br \/>\nyerle\u015ftirmi\u015fti. Alanda daha sa\u011flam-g\u00fcvenlikli kalabilmeleri i\u00e7in Kerk\u00fck ve<br \/>\nMusul K\u00fcrtlerinden gelebilecek olas\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 Kerk\u00fck\u2019e T\u00fcrkmenleri<br \/>\nyerle\u015ftirmi\u015flerdi. Daha sonralar\u0131 da T\u00fcrkmenler yerle\u015ftirilmeye devam eder. <span>\u00a0<\/span>\u0130stanbul-Ba\u011fdat aras\u0131na d\u00f6\u015fenen tren hatt\u0131n\u0131<br \/>\nkorumak amac\u0131yla buralara T\u00fcrkmenler yerle\u015ftirilir. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Safeviler\u2019de, Nadir \u015fah ve \u015eah Abbas d\u00f6neminde Kerk\u00fck<br \/>\n\u00fczerine bir\u00e7ok defa sefer d\u00fczenler. Mendeli ve Kerk\u00fck\u2019te bulunan T\u00fcrkmenler,<br \/>\nAraplar hatta baz\u0131 K\u00fcrtlerin(Fiili K\u00fcrtleri) \u015eii olmalar\u0131 bu d\u00f6nemin<br \/>\neserleridir. Mendeli, Bedra, \u015eehraban, Z\u0131rbat\u0131, Cesan, Celewle(k\u0131smen) vb. bu<br \/>\nkasabalar Safeviler d\u00f6neminde \u015eii oldular. \u00c7\u00fcnk\u00fc Safeviler\u2019de \u015eiilik daha \u00f6n<br \/>\nplandayd\u0131. Xaneqin, D\u00fczxormatu(k\u0131smen), Karatepe, Dokuk(tavuk), P\u0131rde(Alt\u0131n<br \/>\nk\u00f6pr\u00fc) de \u015eii mezhebinden olan T\u00fcrkmen ve K\u00fcrtler vard\u0131r. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Yukarda a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu durum, her i\u015fgalci g\u00fcc\u00fcn<br \/>\nistilas\u0131-bir y\u00f6n\u00fc ile Kerk\u00fck ve Musul \u015fehrinin demografik yap\u0131s\u0131n\u0131 etkiledi\u011fini<br \/>\nve iz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. <span>\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Bu g\u00fcn Kerk\u00fck ve<br \/>\nMusul \u015fehrine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan k\u00fclt\u00fcrel zenginlik bu \u015fehrin en \u00f6nemli<br \/>\nzenginli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat daha sonraki y\u0131llarda bu k\u00fclt\u00fcrel<br \/>\nzenginlik bat\u0131 icad\u0131 \u201cmezhep  sava\u015f\u0131yla ortadan kald\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131. <span>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Ortado\u011fu\u2019nun k\u00fc\u00e7\u00fck bir maketi konumunda olan Kerk\u00fck \u015fehri,<br \/>\nS\u00fcnni, \u015eii, H\u0131ristiyan, Asuri, K\u00fcrt, Arap ve T\u00fcrkmen\u2019in bir arada ya\u015fam\u0131\u015f<br \/>\noldu\u011fu bir kent haline gelmi\u015ftir. Kerk\u00fckl\u00fcler, k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma<br \/>\nve \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7in bir neden de\u011fil, demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7in bir zenginlik olarak<br \/>\ng\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>\u0130ngiliz i\u015fgali ve<br \/>\nMusul-Kerk\u00fck sorunu<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">1.D\u00fcnya sava\u015f\u0131nda Osmanl\u0131lar, Almanlar\u0131n yan\u0131nda sava\u015fa<br \/>\ngirmi\u015f ve yenildiler. Sava\u015f\u0131n galip devletleri, hem sava\u015f\u0131 sonland\u0131rmak hem de<br \/>\nisteklerini kabul ettirmek i\u00e7in yenik devletlerin her biriyle \u00e7e\u015fitli ate\u015fkes<br \/>\nanla\u015fmalar\u0131 imzalam\u0131\u015flard\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede Osmanl\u0131larla da 30 Ekim 1918 y\u0131l\u0131nda<br \/>\nMondros M\u00fctarekesi\u2019ni imzalad\u0131lar. Osmanl\u0131lar bu antla\u015fmay\u0131 imzaland\u0131\u011f\u0131nda<br \/>\nellerinde kalan topraklar\u0131 Misak-\u0131 Milli s\u0131n\u0131rlar\u0131 olarak kabul etmi\u015ftir. Musul<br \/>\neyaleti(Musul-Kerk\u00fck) de bu antla\u015fma imzaland\u0131\u011f\u0131nda siyasal olarak Osmanl\u0131n\u0131n<br \/>\ni\u015fgali alt\u0131ndad\u0131r. Ancak bu antla\u015fmaya g\u00f6re itilaf devletleri g\u00fcvenliklerini<br \/>\ntehdit etme ihtimali olan yerleri i\u015fgal edebileceklerdi. Bunu gerek\u00e7e yaparak<br \/>\n\u0130ngilizler, antla\u015fma sonras\u0131nda Musul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fc i\u015fgal ederler. \u0130\u015fte<br \/>\nMusul-Kerk\u00fck sorunu da b\u00f6yle ba\u015flar. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Bunu f\u0131rsat bilen yeni Osmanl\u0131 yani T\u00fcrkiye Cumhuriyeti<br \/>\nDevleti, Lozan Konferans\u0131\u2019nda Musul Kerk\u00fck\u2019\u00fc i\u015fgal eden \u0130ngilizlerden Musul ve<br \/>\nKerk\u00fck\u2019\u00fc geri ister. Bu talebine de Musul\u2019un misak-i milli s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde<br \/>\nolmas\u0131n\u0131, tarihi, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131 gerek\u00e7e olarak sunar<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Lozan antla\u015fmas\u0131nda<br \/>\nMusul- Kerk\u00fck<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Lozan Konferans\u0131\u2019nda<br \/>\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen, ama sonuca ba\u011flanmayan konulardan birisi de Musul sorunudur. 1923\u2019te<br \/>\nLozan&#8217;da,<span>\u00a0 <\/span>a\u00e7\u0131k\u00e7a K\u00fcrtleri de temsil<br \/>\netti\u011fini s\u00f6yleyen \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, S\u00fcleymaniye, Kerk\u00fck ve Musul sanca\u011f\u0131ndan olu\u015fan<br \/>\nMusul vil\u00e2yetinin, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti&#8217;ne b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ederken,<br \/>\nbu vil\u00e2yetin n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck ekseriyetle T\u00fcrkler ve K\u00fcrtlerden meydana<br \/>\ngeldi\u011fini vurguluyordu. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, Musul vil\u00e2yetinde ya\u015fayan 253 bin K\u00fcrd\u00fc,<br \/>\n53 bin T\u00fcrk ile topluyor ve n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011funun kendilerinde oldu\u011funu belirtiyordu.<br \/>\nT\u00fcrk heyeti, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n tarih biliminden yoksun olan bu \u00f6nerisini dev\u015firme<br \/>\nsay\u0131lar\u0131na dayanarak referandum yap\u0131lmas\u0131 teklifini dile getirir. Var olan<br \/>\nreferanduma y\u00f6nelik \u00e7\u00f6z\u00fcm halen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Lozan Konferans\u0131\u2019ndan<br \/>\nsonra taraflar aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler devam etmesine ra\u011fmen bir sonu\u00e7 al\u0131nmaz. En<br \/>\nson 1924\u2019te \u0130stanbul\u2019da yap\u0131lan konferansta da sonu\u00e7 al\u0131nmay\u0131nca, sorun<br \/>\nMilletler Cemiyeti Konseyi\u2019ne g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, Milletler Cemiyeti\u2019nin bir \u00fcyesi<br \/>\nolmamas\u0131na ra\u011fmen sorunun taraf\u0131 oldu\u011fundan g\u00f6r\u00fc\u015fmelere kat\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019yi<br \/>\nD\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras y\u00f6netiminde bir heyet temsil eder. T\u00fcrkiye,<br \/>\nburada da Musul\u2019a ili\u015fkin talebini ve gerek\u00e7elerini yeniler. Ancak Irak<br \/>\npetrolleri ve olu\u015fturdu\u011fu manda rejiminin g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ngiltere<br \/>\ntaraf\u0131ndan kabul edilmez. Frans\u0131z ve \u0130talyanlar\u0131 kendisine \u00e7eken \u0130ngilizler<br \/>\nT\u00fcrklere bu talebinden vazge\u00e7mesi y\u00f6n\u00fcnde bask\u0131 yaparlar. Ancak tan\u0131nm\u0131\u015f ve<br \/>\nme\u015fruiyetini sa\u011flam\u0131\u015f olan, giderek de Ruslarla ili\u015fki geli\u015ftiren T\u00fcrkler bu<br \/>\ntalebinden vazge\u00e7mezler. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Daha sonra \u015eeyh Sait<br \/>\n\u0130syan\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda T\u00fcrk Devleti ile \u0130ngilizler anla\u015f\u0131rlar. Bu<br \/>\nanla\u015fma sonucunda uluslararas\u0131 bir komisyonun kurularak rapor haz\u0131rlamas\u0131<br \/>\nkararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu komisyon bir rapor haz\u0131rlar ve 1925\u2019te Milletler Cemiyeti<br \/>\nKonseyi\u2019ne sunar. Bu cemiyet ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Aral\u0131k oturumunda rapor oldu\u011fu gibi<br \/>\nkabul edilir. Kabul edilen bu rapor \u00fczerinden T\u00fcrk devleti ile \u0130ngilizler 5<br \/>\nHaziran 1926\u2019da yeni bir anla\u015fma imzalarlar. Bu anla\u015fmayla daha \u00f6nce Br\u00fcksel\u2019de<br \/>\nge\u00e7ici olarak \u00e7izilen T\u00fcrkiye-Irak s\u0131n\u0131r\u0131 resmen kabul edilir.<span>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">5 Haziran 1926\u2019da T\u00fcrk ve \u0130ngilizlerin yapt\u0131klar\u0131 antla\u015fma<br \/>\nile Musul ve Kerk\u00fck Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde b\u0131rak\u0131l\u0131r. K\u00fcrt halk \u00f6nderi Abdullah<br \/>\n\u00d6calan\u2019\u0131n 5 Haziran 1926 tarihli antla\u015fmaya ili\u015fkin \u015fu de\u011ferlendirmeyi<br \/>\nyapmaktad\u0131r  \u201cK\u00fcrdistan\u2019\u0131n olu\u015fturulmak istenen Irak temelinde par\u00e7alanmas\u0131,<br \/>\nmisak-\u0131 mill\u00eenin a\u00e7\u0131k bir ihlalidir. Bu geli\u015fme TBMM\u2019de ve K\u00fcrtler aras\u0131nda<br \/>\nb\u00fcy\u00fck bir infiale yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngilizlerle yap\u0131lan 5 Haziran 1926 tarihli bu<br \/>\nanla\u015fma halen karanl\u0131kta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok unsur ta\u015f\u0131maktad\u0131r. K\u00fcrt<br \/>\nsoyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi olarak i\u015flemek \u015fartt\u0131r.  <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Irak\u2019\u0131n \u015fekillenmesi<br \/>\nve Musul Kerk\u00fck\u2019\u00fcn gelece\u011fi<span>\u00a0 <\/span><\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve Ortado\u011fu&#8217;da ulusal<br \/>\ns\u0131n\u0131rlar\u0131n \u0130ngiliz i\u015fgali alt\u0131nda yeniden \u00e7izildi\u011fi l. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda,<br \/>\nBritanya&#8217;n\u0131n \u00f6nde gelen s\u00f6m\u00fcrge politikalar\u0131 y\u00f6neticilerinden Percy Cox,<span>\u00a0 <\/span>Mezopotamya\u2019daki \u0130ngiliz varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n,<span>\u00a0 <\/span>K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 kapsayacak \u015fekilde kuzeye<br \/>\ndo\u011fru geni\u015flemesi gerekti\u011fini savunuyordu. Burada kurulacak yeni bir<br \/>\njeo-stratejik alan\u0131n Musul ve Kerk\u00fck&#8217;\u00fcn petrol alanlar\u0131n\u0131 kapsamas\u0131 gerekti\u011fini<br \/>\ns\u00f6yl\u00fcyordu. Bu co\u011frafyadaki zengin petrol alanlar\u0131na sahip olmak, \u0130ngiltere&#8217;nin<br \/>\nyabanc\u0131 petrole ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltacak ve bu \u00fclkenin egemen oldu\u011fu<br \/>\ns\u00f6m\u00fcrgelerin de kendi kendilerine yeterli \u00fclkeler olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Pery Cox \u2018un savundu\u011fu fikirlerin tersine, \u0130ngiltere&#8217;nin<br \/>\n&#8216;S\u00f6m\u00fcrge Dairesi&#8217; ba\u015fkan\u0131 Winston Churchill ve d\u00f6nemin bakanlar\u0131ndan Edwin Montgan<br \/>\nise, kendi denetimlerinde olma ko\u015fulu ile<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>\u2018\u2019K\u00fcrtlerin tam olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z olmalar\u0131\u2019\u2019 gerekti\u011fine<br \/>\ninan\u0131yorlard\u0131.<span>\u00a0 <\/span>Pery Cox ise<span>\u00a0 <\/span>&#8216;K\u00fcrdistan ve Irak&#8217;\u0131n yak\u0131nla\u015f\u0131p bir tek<br \/>\ndevlet olarak b\u0131rak\u0131lmas\u0131 y\u00fcn\u00fcndeydi. K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n b\u00f6lge politikalar\u0131n\u0131n kazan\u0131mlar\u0131<br \/>\ngere\u011fi ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 durumunda gelecek y\u0131larda izlenecek politikalar\u0131n rahat<br \/>\nizlenemeyece\u011fi, petrol gelirlerinden de bu y\u00fczden faydalanamayacaklar\u0131n\u0131 dile<br \/>\ngetiriyordu. Bunu da K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 durumunda \u00f6zelikle petrol<br \/>\ngelirleri nedeniyle Musul ve Kerk\u00fck gibi \u015fehirlerin K\u00fcrdistan&#8217;dan yo\u011fun bir g\u00fc\u00e7<br \/>\nalaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Zaman i\u00e7inde, K\u00fcrtlerin Irak&#8217;ta ve \u0130ran&#8217;da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri<br \/>\nisyanlar \u0130ngilizlerin himayesini kabul etmedikleri gerek\u00e7esiyle \u0130ngilizlerin<br \/>\nsiyasi m\u00fcdahalesiyle ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frat\u0131ld\u0131. Ba\u015far\u0131s\u0131z olan Montgan ve<br \/>\nChurchill fikri kar\u015f\u0131s\u0131nda ve Cox \u2018un fikirleri galip geldi.<span>\u00a0 <\/span>Bu nedenle G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Irakla<br \/>\nbirle\u015ftirme karar\u0131 verildi ve bug\u00fcn\u00fcn Irak&#8217;\u0131 da bu esaslar \u00fczerinden kuruldu.<br \/>\nK\u0131saca \u0130ngilizler K\u00fcrdistan\u2019\u0131 bir gelir sa\u011flama ve politik ara\u00e7 olarak<br \/>\ng\u00f6rmekteydi. Bug\u00fcn de \u0130ngiliz politikalar\u0131n\u0131n uygulay\u0131c\u0131s\u0131 ABD ayn\u0131 gelene\u011fi<br \/>\ns\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u0130ngilizler Irak\u2019ta h\u00fck\u00fcmet kurduktan sonra Kerk\u00fck\u2019te 1957<br \/>\ny\u0131l\u0131nda bir se\u00e7im yapt\u0131r\u0131rlar. Bu g\u00fcne kadar da Kerk\u00fck\u2019\u00fc n\u00fcfus bak\u0131m\u0131nda en iyi<br \/>\n\u015fekilde ifade eden se\u00e7im olarak bilinir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nemde herhangi bir g\u00fc\u00e7<br \/>\nKerk\u00fck\u2019teki demografik yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek gibi bir \u00e7aba i\u00e7erisinde olmam\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\nBu say\u0131mda, Kerk\u00fck n\u00fcfusunun %67\u2019i K\u00fcrt, %19\u2019i Arap ve %14\u2019i de T\u00fcrkmen\u2019di.<br \/>\nDolays\u0131yla Kerk\u00fck\u2019\u00fcn her y\u00f6n\u00fc ile bir K\u00fcrt \u015fehri oldu\u011fu apa\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.\n<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">1970\u2019lere gelindi\u011fin de Molla Mustafa Barzani ile Irak<br \/>\nh\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 Ahmet Hasan Bekir ve ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131 s\u0131fat\u0131 ile Saddam H\u00fcseyin\u2019in<br \/>\nbulundu\u011fu bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131l\u0131r. O d\u00f6nemden sonra Kerk\u00fck\u2019\u00fcn t\u00fcm kasabalar\u0131 Kifri,<br \/>\nKeler, D\u00fczxormatu, Xaneqin, Bedra, Mendeli,<span>\u00a0\u00a0<br \/>\n<\/span>vb. hatta Kerk\u00fck i\u00e7inde ge\u00e7en \u00c7em\u0131 Hassa \u015fehri iki b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Baas<br \/>\npartisi, bu il\u00e7eler yan\u0131nda \u015fehrin K\u00fcrtler taraf\u0131nda kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc K\u00fcrtlere,<br \/>\nAraplar taraf\u0131nda kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc Baas rejimine kalacak bi\u00e7imde par\u00e7alamaya<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Mola Mustafa Barzani buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Kerk\u00fck ve Musul\u2019un K\u00fcrt<br \/>\n\u015fehirleri oldu\u011funu, par\u00e7alanamayaca\u011f\u0131n\u0131, K\u00fcrdistan\u2019dan ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131<br \/>\nsavunur. 11 Mart 1970\u2019de yay\u0131nlanan bir belgede de bu \u015fehirler K\u00fcrt \u015fehri olarak<br \/>\ntan\u0131mlanm\u0131\u015f ve etraf\u0131ndaki il\u00e7e, kasaba vb. yerle\u015fim yerleri de K\u00fcrdistan<br \/>\ntopraklar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. K\u00fcrtlerle Irak merkezi h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda daha<br \/>\nsonra ya\u015fanan anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n temelinde hep Musul-Kerk\u00fck meselesi bulunmu\u015ftur.<span>\u00a0 <\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>K\u00fcrtlerin ret tav\u0131rlar\u0131na<br \/>\nkar\u015f\u0131n Cezayir s\u00f6zle\u015fmesinden sonra Baas rejiminin \u015foven zihniyeti ile \u015fehrin<br \/>\ndemografisi de\u011fi\u015ftirilerek, K\u00fcrdistan-i kimli\u011finden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmak<br \/>\nistenmi\u015ftir. Y\u00f6rede ya\u015fayan K\u00fcrt halk\u0131 bu topraklardan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 ile<br \/>\nAraplar\u0131n buraya yerle\u015ftirilmesi uzun s\u00fcreli bir politika izlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin<br \/>\n1976 y\u0131l\u0131nda Irak rejimi alm\u0131\u015f oldu\u011fu bir kararla Kerk\u00fck\u2019\u00fcn \u00c7em\u00e7emal, Duzxormato,<br \/>\nKifri, Keler il\u00e7eleriyle birlikte nahiye ve k\u00f6ylerinin baz\u0131lar\u0131n\u0131 Tikrit,<br \/>\nDiyala ve S\u00fcleymaniye\u2019ye ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Gerek\u00e7e ise Kifri, \u00c7em\u00e7emal, Kelar e\u011fer<br \/>\nKerk\u00fck\u2019e d\u00e2hil edilirse K\u00fcrtlerin Kerk\u00fck\u2019te ki n\u00fcfusunun \u00e7o\u011falmas\u0131 sebep<br \/>\ng\u00f6sterilmi\u015fti.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Musul\u2019da, Kerk\u00fck<br \/>\nbenzeri uygulamalara tabi tutuldu.<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>Tarihte K\u00fcrt kenti olarak bilinen Musul\u2019da, Baas rejimi \u00f6ncesi K\u00fcrtlerin<br \/>\nn\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu daha fazla iken Saddam ba\u015fa geldikten sonra Musul genelde<br \/>\npetrol rezervlerinden dolay\u0131 Arapla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Musul merkezinde kalan<br \/>\nK\u00fcrtlerde i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fe zorlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Musul\u2019da K\u00fcrtler, Baas rejimi<br \/>\ntaraf\u0131ndan birincil tehlike olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, Musul\u2019un da\u011fl\u0131k kesimlerinde<br \/>\nbulunan, K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en kat\u0131 bi\u00e7imde korundu\u011fu ve s\u00fcrekli rejim muhalifli\u011fi<br \/>\nile \u00fcn kazanm\u0131\u015f olan Ezidi K\u00fcrtlerin yerle\u015fim alanlar\u0131 olan \u015eexan, \u015eengal<br \/>\nb\u00f6lgelerinin t\u00fcm k\u00f6yleri bo\u015falt\u0131l\u0131p merkezi k\u00f6ylere ta\u015f\u0131narak su kaynaklar\u0131ndan<br \/>\nuzak alanlarda toplama kamplar\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Musul \u00f6yle bir \u00fcs alan\u0131 haline getirilmi\u015f ki Arap<br \/>\nmilliyet\u00e7ili\u011fin en koyu kesimi bu alana yerle\u015ftirilmi\u015ftir. K\u0131rsal kesimlerde ki<br \/>\nBedevi(Ko\u00e7er) dedikleri Araplar\u0131 Musul\u2019a yerle\u015ftirerek ev, i\u015f ve arazi<br \/>\nverilmi\u015ftir. Baas\u2019c\u0131l\u0131\u011f\u0131n merkezi konumunda olan Tikrit\u2019den sonra Musul\u2019da Baas\u2019c\u0131l\u0131\u011f\u0131n<br \/>\nmerkezlerinden biri haline getirilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Bu d\u00f6nemde K\u00fcrtlerin herhangi bir bi\u00e7imde m\u00fclk sahibi<br \/>\nolmalar\u0131na izin verilmedi. Araba, ev, i\u015f yeri vb. bunlara sahip olmak isteyen<br \/>\nK\u00fcrtler bu m\u00fclklerini bir Arap \u00fczerine g\u00f6stermek zorunda kal\u0131yorlard\u0131.<span>\u00a0 <\/span>Buna benzer y\u00fczlerce uygulama s\u00f6z konusuydu.<br \/>\nOrta\u00e7a\u011fda bile rastlan\u0131lmas\u0131 zor olan uygulamalara gidiliyordu. Musul ve<br \/>\nKerk\u00fck\u2019te Baas rejimi tam bir K\u00fcrt soyk\u0131r\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyordu. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Irak i\u015fgali ve Federe<br \/>\nK\u00fcrdistan d\u00f6neminde Musul Kerk\u00fck<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da<br \/>\nger\u00e7ekle\u015fen serhildanlar s\u00fcreci ve 1991\u2019de Baas rejiminin G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019dan<br \/>\n\u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 ve sonras\u0131nda yerel h\u00fck\u00fcmeti kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrecinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze<br \/>\nkadar Irak ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in bir\u00e7ok proje<br \/>\ngeli\u015ftirilmi\u015ftir. Hem ge\u00e7ici anayasada hem de daimi anayasa da bu sorun bir<br \/>\nmadde olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak zamana yay\u0131lan bir siyasetin izlenmesiyle bo\u015fa<br \/>\n\u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra eski BM \u00f6zel temsilcisi olan Demostura\u2018n\u0131n projesi<br \/>\ng\u00fcncelle\u015ftirilmi\u015ftir. Ancak bu projede bir sonuca ula\u015fmam\u0131\u015f, y\u00f6re halklar\u0131<br \/>\naras\u0131nda toprak sava\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">1991 K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131&#8217;ndan sonra ba\u015flayan d\u00f6nemde, Irak\u2019a<br \/>\ny\u00f6nelik, 30. Paralel kapsam\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hava sahas\u0131n\u0131n Irak<br \/>\nh\u00fck\u00fcmetine kapat\u0131lmas\u0131, \u00c7eki\u00e7 G\u00fc\u00e7&#8217;\u00fcn b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusu olurken,<br \/>\nKuzey Irak&#8217;ta K\u00fcrtlerin giderek elde etmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 siyasal g\u00fc\u00e7 ve<br \/>\nuluslararas\u0131 prestijden sonra  T\u00fcrkiye&#8217;nin G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a \u00f6zelikle K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck<br \/>\nhareketi PKK\u2019ye y\u00f6nelik 1992, 1995 ve 1997&#8217;de yap\u0131lan s\u0131n\u0131r \u00f6tesi harek\u00e2tlar bu<br \/>\namac\u0131 da ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Musul ve Kerk\u00fck \u00fczerine yeniden hak talep etmeyi ifade<br \/>\neden tart\u0131\u015fmalar da yine bu y\u0131llarda ba\u015flad\u0131 ve g\u00fcndemde kald\u0131. 1995&#8217;te TC<br \/>\nCumhurba\u015fkan\u0131 S\u00fcleyman Demirel, Kerk\u00fck ve Musul&#8217;un 1925&#8217;te T\u00fcrkiye&#8217;den haks\u0131z<br \/>\nyere al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n k\u00f6t\u00fc \u00e7izildi\u011fini ve daha savunulabilir k\u0131lmak i\u00e7in<br \/>\nyeniden d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Musul-Kerk\u00fck, ABD&#8217;nin 2003 Irak\u2019\u0131 i\u015fgali ve Saddam&#8217;\u0131n<br \/>\ndevrilmesinden sonra T\u00fcrk devleti, Irak&#8217;ta ya\u015fayan T\u00fcrkmen n\u00fcfusu<br \/>\n\u00fczerinden<span>\u00a0 <\/span>s\u00fcrece tekrar m\u00fcdahil olmaya<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong> <\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Satran\u00e7 tahtas\u0131nda<br \/>\nfiller-atlar ve piyonlar<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">ABD\u2019nin 2003 Irak i\u015fgali \u00f6ncesinde bir\u00e7ok \u00fclkeden gerek<br \/>\nsiyasi gerek askeri olarak yard\u0131m talebinde bulunmu\u015ftu. Bu \u00fclkelerden biri de<br \/>\nT\u00fcrkiye idi. T\u00fcrkiye hem Irak\u2019a yap\u0131lacak ABD sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n kaderini<br \/>\nbelirleyecek hem de G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da olu\u015facak olas\u0131 bir \u201cK\u00fcrdistan<br \/>\nstat\u00fcs\u00fcn\u00fcn gelecekteki y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc belirleyecekti.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgali i\u00e7in daha \u00e7ok K\u00fcrtlerin g\u00fcc\u00fc, T\u00fcrkiye<br \/>\na\u00e7\u0131s\u0131ndan da Musul-Kerk\u00fck sorunu \u00f6nem arz ediyordu. ABD gerek Irak \u00fczerinde<br \/>\ngerek Musul-Kerk\u00fck \u00fczerindeki siyasetini garantiye alabilmek i\u00e7in K\u00fcrtlere,<br \/>\nT\u00fcrkiye ise Lozan antla\u015fmas\u0131ndan beri kendilerine ait oldu\u011funu dile getirdi\u011fi<br \/>\nMusul-Kerk\u00fck\u2019\u00fc garantiye alabilmesi i\u00e7in G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da KDP\u2019yi denetimi<br \/>\nalt\u0131na alarak bir \u015fekilde b\u00f6lge politikalar\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almaya<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Aksi takdir de Musul-Kerk\u00fck sorunu tamam\u0131yla ba\u015fka bir mercide<br \/>\nseyredecekti. Yakla\u015f\u0131k yetmi\u015f y\u0131ld\u0131r G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da a\u015firetsel d\u00fczey de Irak<br \/>\nh\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden KDP, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar b\u00f6lgeyi kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na<br \/>\ng\u00f6re dizayn etmek isteyen \u0130ngilizler daha sonra ABD ve T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan<br \/>\nfarkl\u0131 ama\u00e7larla el alt\u0131nda tutulmu\u015ftur. Zay\u0131flat\u0131lmas\u0131na izin verilmi\u015f ama<br \/>\ntasfiyesine izin verilmemi\u015ftir. Bunun nedenlerinin ba\u015f\u0131nda Arap devletlerini<br \/>\ntehdit, \u0130srail\u2019i savunma di\u011fer K\u00fcrt hareketlerini kontrol alt\u0131nda tutmak<br \/>\ngeldi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. G\u00fcneyde KDP \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde Musul-Kerk\u00fck-s\u00fcz bir Federal<br \/>\nK\u00fcrdistan\u2019\u0131n olu\u015fumuna izin verilmesinin temelinde b\u00f6yle bir politika vard\u0131r.<br \/>\nBarzani ailesi iktidarlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in Musul-Kerk\u00fck\u2019\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir<br \/>\nK\u00fcrdistan\u2019a raz\u0131 edilmi\u015ftir. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Bunun i\u00e7in herkesin kabul edece\u011fi bir plan \u0130ngiltere ve ABD<br \/>\ntaraf\u0131ndan uygulamaya konuldu. KDP&#8217;nin kat\u0131l\u0131m\u0131yla 2 May\u0131s 2002 tarihinde<br \/>\nWashington&#8217;da ger\u00e7ekle\u015fen toplant\u0131da \u201cKerk\u00fck K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n ba\u015fkenti  yakla\u015f\u0131m\u0131na<br \/>\nkar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6yle bir giri\u015fimi sava\u015f nedeni olarak g\u00f6r\u00fclece\u011fi<br \/>\nbelirtilerek KDP\u2019den geri ad\u0131m atmas\u0131 istenir.<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>KDP\u2019nin Musul-Kerk\u00fck \u0131srar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin hassasiyetleri ile frenlenir.<br \/>\nE\u011fer Musul-Kerk\u00fck konusunda \u0131srarc\u0131 olunursa T\u00fcrk devleti G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a<\/p>\n<p>girecek tehdidi \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">ABD, arka planda yaratt\u0131\u011f\u0131 krizde hemen \u00f6ne \u00e7\u0131karak T\u00fcrkiye<br \/>\nile KDP aras\u0131nda arabulucu oluverdi. ABD, KDP\u2019ye Kerk\u00fck ve Musul\u2019dan vazge\u00e7in<br \/>\nT\u00fcrklerin G\u00fcney \u2019ye sard\u0131rmas\u0131na izin vermeyece\u011fiz  s\u00f6z\u00fcn\u00fc verdi.<span>\u00a0 <\/span>T\u00fcrk devletinden de bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Adana<br \/>\n\u0130ncirlik \u00fcss\u00fcn\u00fc ve hava sahas\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131 isteyecekti. Ayr\u0131ca G\u00fcney<br \/>\nK\u00fcrdistan\u2019\u0131n T\u00fcrk devletinin himayesi alt\u0131na girmesine onay verilmi\u015fti. ABD,<br \/>\nzaten AKP h\u00fck\u00fcmetinin iktidara geli\u015fi ile T\u00fcrkiye \u00fczerinde hakimiyet kurmu\u015ftu.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span><strong>Musul-Kerk\u00fck kavgas\u0131nda ABD\u2019nin \u00e7uval dersi<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Ba\u011fdat\u2019\u0131n 9 Nisan<br \/>\ng\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015fmesi G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki K\u00fcrtlerin direni\u015fini de etkilemi\u015fti.<br \/>\nPe\u015fmergeler 10 Nisan da hi\u00e7 bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan Kerk\u00fck ve Musul\u2019a girerek<br \/>\ndenetime ald\u0131lar. T\u00fcrk devletinin Musul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fc i\u015fgal etmesinden korkan KDP,<br \/>\nABD kuvvetleri geldikten sonra bu iki \u015fehirden Pe\u015fmergelerin \u00e7ekilece\u011fi s\u00f6z\u00fcn\u00fc<br \/>\nvermi\u015fti. Beklenen cevap T\u00fcrk Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 General Hilmi \u00d6zk\u00f6k\u2019ten<br \/>\ngeldi. ABD\u2019den habersiz G\u00fcney K\u00fcrdistan\u0131\u2019na girmeyece\u011fine s\u00f6z\u00fcn\u00fc verdi. KDP\u2019nin<br \/>\nMusul ve Kerk\u00fck\u2019ten \u00e7\u0131kart\u0131laca\u011f\u0131 garantisini ABD\u2019den alan T\u00fcrk devleti buna<br \/>\nra\u011fmen G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da karanl\u0131k planlar yapmaktan geri durmad\u0131. Kerk\u00fck ve<br \/>\nMusul\u2019da Sunni Araplar\u0131 K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131. M\u0130T\u2019in destekledi\u011fi El Kaide<br \/>\nkimli\u011fi alt\u0131ndaki \u00e7eteler G\u00fcney K\u00fcrdistan genelinde kalabal\u0131k alanlarda<br \/>\nara\u00e7larda bombalar patlatmaya ba\u015flad\u0131lar. En son Kerk\u00fck ve Musul\u2019da sabotaj ve<br \/>\nsuikastlara haz\u0131rlanan T\u00fcrk askerleri S\u00fcleymaniye kentinde ABD ve Pe\u015fmergeler<br \/>\ntaraf\u0131ndan g\u00f6zalt\u0131na al\u0131narak ba\u015flar\u0131na \u00e7uval giydirildi. ABD, T\u00fcrk askerlerinin<br \/>\nkafas\u0131na \u00e7uval ge\u00e7irerek gerek K\u00fcrtlere gerek T\u00fcrk devletine Musul-Kerk\u00fck sorunun<br \/>\n\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn ve inisiyatifinin kendisine ge\u00e7ti\u011fini a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6sterdi.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span><strong>Referandum ve 140.madde <\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>140. madde \u00f6zellikle<br \/>\nABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgali etti\u011fi d\u00f6nem de T\u00fcrk devleti g\u00fcndeme getirdi. Bunu K\u00fcrtlere<br \/>\nkar\u015f\u0131 bir \u015fantaj arac\u0131 olarak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.140.maddenin uygulanmamas\u0131<br \/>\ni\u00e7in de her t\u00fcrl\u00fc kirli ili\u015fki i\u00e7erisine girdi. Gerek b\u00f6lgede ki Araplar\u0131 gerekse<br \/>\nT\u00fcrkmenleri K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131. 2007 y\u0131l\u0131nda Kerk\u00fck il meclisi Kerk\u00fck\u2019\u00fcn<br \/>\ngelece\u011fi noktas\u0131nda karar alaca\u011f\u0131 s\u0131rada ABD d\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Condoleezza Rice<br \/>\nABD\u2019den Irak\u2019a gelerek \u00e7\u00f6z\u00fcm karar\u0131na m\u00fcdahale ederek sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Peki, 140.madde nedir<br \/>\nve neyi \u00f6ng\u00f6rmektedir ki gerek T\u00fcrkleri ve ABD\u2019yi bu kadar ilgilendirmektedir?<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Irak Anayasan\u0131n 140.<br \/>\nmaddesi gere\u011fi K\u00fcrtlerin yo\u011funluklu olarak ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu fakat K\u00fcrdistan<br \/>\nFederal sistemine d\u00e2hil olmayan t\u00fcm yerle\u015fik alanlar\u0131n zamanla referandumla<br \/>\nnetle\u015fmesini \u00f6n g\u00f6rmektedir. Bu yasa, Musul (Maxmur, \u015eengal, \u015eexan, Gower vb.),<br \/>\nSelahaddin (Tikrit, Duzxurmatu, Xaneqin vb.) ve El Teemim(Kerk\u00fck, Keler, Kifri<br \/>\nvb.) vilayetlerini kapsamaktad\u0131r. Bu durum Araplar\u0131 ve T\u00fcrkleri olduk\u00e7a<br \/>\nkorkutmaktad\u0131r. Madde\u2019nin Ortado\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle<br \/>\ngerek T\u00fcrkiye gerek ABD ve KDP a\u00e7\u0131s\u0131ndan birer rant maddesi halini alm\u0131\u015f<br \/>\ndurumdad\u0131r. ABD bu maddeyi K\u00fcrtlere ve T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 bir koz olarak<br \/>\nkullanmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye maddenin uygulanmas\u0131 halinde G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131 i\u015fgal<br \/>\nedece\u011fi noktas\u0131nda tehditler savurmaktad\u0131r. KDP ise 140. Maddeyi uygulamaya<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015fmaktan \u00e7ok bunu \u00f6zelikle K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketine kar\u015f\u0131 kullanarak bu<br \/>\n\u015fekilde ticari ve siyasi rant amac\u0131yla belli d\u00f6nemlerde dile getirmektedir.<br \/>\nIrak i\u015fgalinden sonra her ne kadar Musul Kerk\u00fck sorununu dile getirmi\u015f ise de<br \/>\nson zamanlar da Musul-Kerk\u00fck\u2019\u00fcn K\u00fcrt federe b\u00f6lgesine ba\u011flanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir<br \/>\nfaaliyet g\u00f6sterememi\u015ftir. Son d\u00f6nemler de ise \u00f6zellikle 2013 b\u00f6lge se\u00e7imlerinde<br \/>\nMusul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fcn kapsam d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131, Musul gibi Kerk\u00fck\u2019\u00fcn de KDP<br \/>\ntaraf\u0131ndan T\u00fcrk devletine gizli anla\u015fmalarla sat\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fini ku\u015fkular\u0131n\u0131<br \/>\nak\u0131llara getirdi. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Musul-Kerk\u00fck<br \/>\npazarl\u0131\u011f\u0131nda KDP\u2019ye tepside sunulan iktidar<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Sorunun siyas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc 140. Madde iken sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz<br \/>\nb\u0131rak\u0131lmas\u0131 her ne kadar anla\u015f\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcnse de sorun Kerk\u00fck-Musul olmaktan<br \/>\nziyade as\u0131l sorun Federe K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi ile Irak devleti aras\u0131nda toprak<br \/>\ns\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n belirlenmemesidir. K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131 noktas\u0131nda KDP herhangi bir<br \/>\nradikal ad\u0131m atmamas\u0131 ise sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rakman\u0131n yan\u0131nda sorunu 140.madde<br \/>\ni\u00e7erisinde hapsetmektedir. <span>\u00a0<\/span>K\u00fcrdistan<br \/>\ns\u0131n\u0131rlar\u0131 KDP taraf\u0131ndan dile getirilseydi sorun ba\u015fka bir noktaya<br \/>\neverilebilirdi. Ancak sorun \u00fczerinde kendini ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015fan KDP sorunu<br \/>\n\u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rakarak \u00f6zelikle referandumu erteleme noktas\u0131nda T\u00fcrk devleti ile<br \/>\ngizli ittifaklar yaparak bunu ranta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum b\u00f6lge se\u00e7imlerinde<br \/>\na\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk devletinin iste\u011fi \u00fczerine Musul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fc g\u00fcndemden<br \/>\n\u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 fiili olarak Musul-Kerk\u00fck-s\u00fcz<br \/>\n\u00e7izilmi\u015ftir. Ne\u00e7irvan Barzani\u2019nin T\u00fcrkiye ziyaretlerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen konulardan<br \/>\nbirinin de Musul-Kerk\u00fck konusu oldu\u011fu daha sonra ortaya \u00e7\u0131kan belgelerle<br \/>\nanla\u015f\u0131l\u0131r hale gelmi\u015ftir. Musul-Kerk\u00fck kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda AKP h\u00fck\u00fcmeti, KDP\u2019yi<br \/>\ndestekleyerek se\u00e7imlerde 38 milletvekili \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca G\u00fcney<br \/>\nK\u00fcrdistan petrol ve do\u011falgaz\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye \u00fczerinden uluslararas\u0131 pazara<br \/>\n\u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda da anla\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">KDP, Musul-Kerk\u00fck konusunda izledi\u011fi siyasetle sorunun<br \/>\n\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc noktas\u0131nda bir \u015feyler yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vererek K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 kand\u0131r\u0131rken<br \/>\nbir taraftan da kendi iktidar\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmaktad\u0131r. Musul-Kerk\u00fck sorununu<br \/>\nbir ranta \u00e7eviren KDP ve Barzani ailesi, T\u00fcrk devleti ile bu konuda bir\u00e7ok<br \/>\ng\u00f6r\u00fc\u015fme ve anla\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Konuyla ilgili yak\u0131n tarihten \u00f6rnekler vererek<br \/>\nKDP\u2019nin Kerk\u00fck Musul sorununa ger\u00e7ek yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koymak \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Bilindi\u011fi gibi 2012 y\u0131l\u0131n\u0131n aral\u0131k ay\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrdistan&#8217;a<br \/>\ngiden TC ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Be\u015fir Atalay bas\u0131na kapal\u0131 olarak G\u00fcney K\u00fcrdistan<br \/>\nb\u00f6lge ba\u015fkan\u0131 Mesut Barzani ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Kamuoyuna herhangi bir<br \/>\nbilgilendirme yapmamalar\u0131na ra\u011fmen konunun Musul-Kerk\u00fck oldu\u011fu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\nG\u00f6r\u00fc\u015fmenin i\u00e7eri\u011fini en a\u00e7\u0131k olarak G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da haftal\u0131k yay\u0131n yapan<br \/>\nResen gazetesi vermi\u015fti<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da<br \/>\nhaftal\u0131k yay\u0131n yapan Resen gazetesi 466 numaral\u0131 son sayfas\u0131nda man\u015fetten<br \/>\nverdi\u011fi haberinde K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi Ba\u015fkan\u0131 Mesut Barzani\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019ye Kerk\u00fck<br \/>\nkar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda PKK\u2019nin tasfiyesi i\u00e7in ortak \u00e7al\u0131\u015fma teklif etti\u011fini de\u015fifre<br \/>\netmi\u015fti.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \">Resen gazetesine g\u00f6re, Barzani, Atalay\u2019a \u015fu \u00f6nerilerde<br \/>\nbulunmu\u015ftu:<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">&#8211; T\u00fcrkiye Kerk\u00fck\u2019e askeri m\u00fcdahalede bulunmas\u0131n <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">&#8211; Kerk\u00fck\u2019\u00fcn K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019ne ba\u011flanmas\u0131na ses<br \/>\n\u00e7\u0131karmas\u0131n, bu y\u00f6nl\u00fc m\u00fcdahalelerde bulunmas\u0131n, <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">&#8211; Biz de PKK ve Maxmur Kamp\u0131\u2019n\u0131n tasfiyesi i\u00e7in yard\u0131m<br \/>\nedelim, <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">&#8211;<span>\u00a0 <\/span>\u00d6rg\u00fct\u00fcn di\u011fer<br \/>\nkamplar\u0131na yak\u0131n ve Kandil eteklerindeki k\u00f6yleri bo\u015faltal\u0131m.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Be\u015fir Atalay ise KDP\u2019nin bu kirli teklifine medya yoluyla<br \/>\n\u201cKDP ile ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne kar\u015f\u0131 ayn\u0131 fikirleri besliyoruz  diyerek yan\u0131t<br \/>\nvermi\u015fti. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Yine 2007 y\u0131l\u0131nda<br \/>\nKerk\u00fck il meclisi  \u201c\u2026 \u015fayet Kerk\u00fck sorunu zaman\u0131nda anayasal yollarla \u00e7\u00f6z\u00fclmese<br \/>\nbiz Kerk\u00fck halk\u0131 olarak ya Federatif bir y\u00f6netim bi\u00e7imi ya da Federatif<br \/>\nK\u00fcrdistan b\u00f6lgesine kat\u0131lmay\u0131 karar alt\u0131na alaca\u011f\u0131z  a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu<br \/>\nkarar Irak, K\u00fcrdistan ve d\u00fcnyada \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu d\u00f6nemde Amerika d\u0131\u015fi\u015fleri<br \/>\nbakan\u0131 olan Condoleezza Rice hemen Irak\u2019a geldi Kerk\u00fck il meclisinin bu karar\u0131<br \/>\nalmamas\u0131 i\u00e7in diplomatik bask\u0131da bulundu ve ayn\u0131 zamanda K\u00fcrdistan<br \/>\nparlamentosuna da Kerk\u00fck il meclisinin b\u00f6yle bir karar almas\u0131 durumunda destek<br \/>\nvermemelerini istedi. KDP, Condoleezza Rice\u2019\u0131n bu iste\u011fini yabanc\u0131 petrol<br \/>\n\u015firketleriyle antla\u015fma yapmalar\u0131na izin vermeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kabul ettiler.<br \/>\nIrak merkezi h\u00fck\u00fcmetinin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen KDP\u2019nin bask\u0131s\u0131 ile Kerk\u00fck il<br \/>\nmeclisinin karar\u0131 geri \u00e7ekildi. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Rice, b\u00f6lge h\u00fck\u00fcmetinin 20<br \/>\nuluslararas\u0131 \u015firketle 15 petrol \u00e7\u0131karma ve ihracat antla\u015fmas\u0131n\u0131 kabul etti.<br \/>\n\u00d6zelikle Kanadal\u0131 petrol \u015firketi Talisman Energy sorumlular\u0131 ile o d\u00f6nem<br \/>\nK\u00fcrdistan B\u00f6lge Ba\u015fbakan\u0131 olan Ne\u00e7irvan Barzani aras\u0131nda ki anla\u015fma dikkat<br \/>\n\u00e7ekicidir. Buna g\u00f6re Kanadal\u0131 grup Kelar, Bawanur petrol kuyular\u0131n\u0131n y\u00fczde 40&#8217;\u0131n\u0131<br \/>\nelde edecek. Kanadal\u0131 di\u011fer bir \u015firket olan Western zaten bu kuyunun y\u00fczde<br \/>\n40&#8217;\u0131na sahipti. Geriye kalan y\u00fczde 20&#8217;si K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fcmetine ait olacakt\u0131.<br \/>\nYine petrol antla\u015fman\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan 1100 kilometre uzunlu\u011funda, bir metre<br \/>\n\u00e7ap\u0131ndaki Kerk\u00fck-Ceyhan boru hatt\u0131d\u0131r. Bu hatt\u0131n en y\u00fcksek kapasitesi g\u00fcnde 1,1<br \/>\nmilyon varildir. Kirli ittifaklarla Kerk\u00fck\u2019\u00fc pazarl\u0131k konusu yapan KDP, bir<br \/>\ntaraftan da referandumu da s\u00fcrekli erteleyerek Irak ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda bir<br \/>\ndenge siyaseti izliyordu.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Gerek Ne\u00e7irvan Barzani\u2019nin gerek Mesut Barzani\u2019nin<br \/>\nreferanduma olan yakla\u015f\u0131m\u0131 ayn\u0131 olman\u0131n yan\u0131nda izledi\u011fi politikalarda bir<br \/>\nbirbirini aratmamaktad\u0131r. \u00d6zelikle 2007 yap\u0131lmas\u0131 gereken referandum s\u00fcrecinde<br \/>\nbunu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftu.<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>Referandumdan \u00f6nce Ne\u00e7irvan Barzani, Irak Ba\u015fbakan\u0131 Maliki&#8217;nin 140.<br \/>\nmaddenin uygulanmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu ve bu maddenin uygulanmamas\u0131 konusunda<br \/>\nIrak&#8217;ta hi\u00e7bir siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemi\u015fti. Yine Ne\u00e7irvan<br \/>\nBarzani , &#8216;\u015eu ana kadar Irak h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan 140. maddenin uygulanmamas\u0131na<br \/>\ny\u00f6nelik hi\u00e7bir siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce yok. Bilakis, Nuri el-Maliki bu maddenin (140.)<br \/>\ng\u00fc\u00e7l\u00fc bir irade ile uygulanmas\u0131nda kararl\u0131d\u0131r.  <span>\u00a0<\/span>Bu \u015fekilde KDP, Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmeti ve T\u00fcrkiye ile<br \/>\nkurdu\u011fu kirli ittifak\u0131n\u0131 K\u00fcrt halk\u0131ndan gizleyerek referandumun Haziran 2008&#8217;e<br \/>\nertelenmesine neden oldu. Ancak referandum i\u00e7in belirtilen Haziran 2008 tarihi<br \/>\nhi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015fmedi. Tamamen g\u00fcndemden \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Mesut Barzani, Kerk\u00fck<br \/>\nkonusunda Federe B\u00f6lge H\u00fck\u00fbmetine y\u00f6nelik ele\u015ftirilere ise \u2018\u2019Biz Kerk\u00fck<br \/>\nreferandumunun ertelenmesi i\u00e7in hi\u00e7bir \u00f6neride bulunmad\u0131k. E\u011fer referandum<br \/>\nzaman\u0131nda yap\u0131l\u0131rsa destekleyece\u011fiz diyerek K\u00fcrt halk\u0131yla dalga ge\u00e7mi\u015fti.<br \/>\nKerk\u00fck Referandumunun ertelenece\u011fi aylarca \u00f6nce T\u00fcrkiye-KDP aras\u0131nda yap\u0131lan<br \/>\ngizli anla\u015fmalarla planlanm\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcney K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel y\u00f6netim ba\u015fkan\u0131 Mesut<br \/>\nBarzani koltu\u011fa oturduktan \u00fc\u00e7 ay sonra Duhok\u2019ta yapt\u0131\u011f\u0131 bir ziyaret esnas\u0131nda<br \/>\nreferanduma y\u00f6nelik \u201cTeknik\u2019i nedenlerden dolay\u0131 yap\u0131lacak bir ertelemeye kar\u015f\u0131<br \/>\n\u00e7\u0131kmayacaklar\u0131n\u0131\u2019\u2019 ifade etmi\u015fti.<span>\u00a0 <\/span>Fakat<br \/>\ndi\u011fer taraftan da Kerk\u00fck\u2019\u00fcn K\u00fcrdistan\u2019a dahil edilmesi konusunda sert<br \/>\na\u00e7\u0131klamalar yapmaktan da geri durmad\u0131.<span>\u00a0<br \/>\n<\/span>Daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, Irak Parlamentosunda Kerk\u00fck referandumunun<br \/>\nertelenmesi karar\u0131na KDP\u2019nin iste\u011fi \u00fczerine K\u00fcrdistan listesi<br \/>\nmilletvekillerinin onay verdikleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Musul ve Kerk\u00fck\u2019\u00fc g\u00fcndemden \u00e7\u0131kartan KDP\u2019nin T\u00fcrkiye ile<br \/>\nili\u015fkileri son y\u0131llarda zirve yapt\u0131. Ticari ili\u015fkiler b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Bu durum \u00f6yle bir<br \/>\nhal ald\u0131 ki, Lekolin sitesinde yay\u0131nlanan gizli belgelerde T\u00fcrk devleti G\u00fcney<br \/>\nK\u00fcrdistan\u2019dan \u201cKuzey b\u00f6lgemiz  olarak bahsedecek kadar ili\u015fkiler i\u00e7 i\u00e7e girdi.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \"><strong>Sonu\u00e7 <\/strong><\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Musul Kerk\u00fck sorununun tarihsel geli\u015fimi, sorunu var eden<br \/>\nko\u015fullar ve K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6nelik olan soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131 g\u00f6r\u00fclmeden  K\u00fcrt ve<br \/>\nK\u00fcrdistan ger\u00e7e\u011finde yaratt\u0131\u011f\u0131 etkileri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 amac\u0131 anlamak imk\u00e2ns\u0131z<br \/>\nolacakt\u0131r. Bu nedenle Lozan antla\u015fmas\u0131n\u0131n K\u00fcrdistan topraklar\u0131 \u00fczerindeki<br \/>\nbug\u00fcne olan yans\u0131malar\u0131, 5 Haziran 1926 y\u0131l\u0131ndaki \u0130ngiliz ve T\u00fcrkiye\u2019nin<br \/>\nimzalad\u0131\u011f\u0131 antla\u015fman\u0131n ulusal birlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na olan etkileri g\u00f6r\u00fclmeden<br \/>\nK\u00fcrdistan \u00fczerindeki derin soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131 anla\u015f\u0131lamaz. Bir manada Musul-<br \/>\nKerk\u00fck sorunu b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle anla\u015f\u0131lamadan K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6nelik \u201cb\u00f6l ve<br \/>\npar\u00e7ala-talan et  politikas\u0131 anla\u015f\u0131lamaz. Bu temelde Musul ve Kerk\u00fck sorununu<br \/>\ndile getirmemek, bunu bir rant-pazarl\u0131k konusu haline getirmek ise K\u00fcrdistan<br \/>\n\u00fczerindeki y\u00fczy\u0131ll\u0131k soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 kabul etmek ve devam ettirmek<br \/>\nanlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu durum K\u00fcrt halk\u0131na, K\u00fcrdistan topraklar\u0131na ve bu<br \/>\nu\u011furda verilen binlerce \u015fehide ihanetle e\u015f de\u011ferdir.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Musul-Kerk\u00fck sorunun<br \/>\ntarihsel geli\u015fimini, K\u00fcrt Halk \u00d6nderi Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n \u2018K\u00fclt\u00fcler Soyk\u0131r\u0131m<br \/>\nK\u0131skac\u0131ndaki K\u00fcrtleri Savunmak\u2019 adl\u0131 savunmas\u0131nda dile getirdikleriyle<br \/>\nsonland\u0131rmak daha ger\u00e7ek\u00e7i ve anla\u015f\u0131l\u0131r olacakt\u0131r.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u201cG\u00fcney K\u00fcrdistan ger\u00e7ekli\u011fi so\u011fuk sava\u015f hesaplar\u0131 sonucunda<br \/>\n\u0131s\u0131t\u0131ld\u0131. Fiziksel de olsa varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n bilin\u00e7 olarak da<br \/>\ngeli\u015fip kaderine h\u00fckmetmesini \u00f6nlemek ve sistemin ileri karakolu halinde tutmak<br \/>\namac\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclm\u00fc\u015f bir K\u00fcrdistan hep yedekte tutuldu. Bu sefer \u00e7\u0131karlar\u0131 bunu<br \/>\ngerektiriyordu. G\u00fcney(\u0131rak)K\u00fcrdistan\u0131 denilen olgu t\u0131pk\u0131 Helen ve Ermeni<br \/>\nhalklar\u0131n\u0131n tarihsel vatanlar\u0131n\u0131 kaybetmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir diyet borcu<br \/>\nolarak kendilerine sunulmu\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck vatan par\u00e7alar\u0131na mahk\u00fbm edilmelerine benzer<br \/>\nbi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.20.y\u00fczy\u0131l sona erdi\u011finde, tarihinin belki de olu\u015fmu\u015f<br \/>\nilk ve en eski vatan\u0131 neredeyse yok edilmi\u015fti\u2026 Kapitalist hegemonik g\u00fc\u00e7 olan<br \/>\n\u0130ngiltere bu politikan\u0131n yak\u0131n i\u015fbirlik\u00e7isiydi. Hi\u00e7 ses \u00e7\u0131karmad\u0131, bu<br \/>\npolitikay\u0131 alttan destekledi. Zaten Musul Kerk\u00fck petrollerine bu nedenle<br \/>\nkonmu\u015ftu.<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \"><span>\u00a0<\/span>Irak s\u0131n\u0131r\u0131<br \/>\nba\u011flam\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ve K\u00fcrtlerin par\u00e7alanmas\u0131 20.y\u00fczy\u0131l tarihinin en trajik<br \/>\nolaylar\u0131ndan biridir. Bununla sadece K\u00fcrtlerin de\u011fil Araplar Acemler ve<br \/>\nT\u00fcrklerin de tarihlerinin temeline atom bombas\u0131ndan daha etkili bir bomba<br \/>\nkonulmu\u015f gibidir. \u00d6nce do\u011fuda Kars Antla\u015fmas\u0131\u2019yla 1921,sonra bat\u0131da Lozan<br \/>\nantla\u015fmas\u0131yla kazan\u0131lanlar 5 Haziran 1926\u2018daki Musul \u2013Kerk\u00fck antla\u015fmas\u0131yla<br \/>\nstratejik bir kayba u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kayb\u0131n ne denli stratejik oldu\u011fu son \u0131rak<br \/>\ni\u015fgalinde gayet a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Yine san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine,<br \/>\nbu s\u0131n\u0131r\u0131n \u00e7izilmesiyle sadece Musul Kerk\u00fck petrolleri kaybedilmemi\u015ftir, ayn\u0131<br \/>\nzamanda K\u00fcrtler kaybedilmi\u015ftir. K\u00fcrt T\u00fcrk karde\u015fli\u011fi kaybedilmi\u015ftir.<br \/>\nOrtado\u011fu\u2019nun t\u00fcm haklar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kaybedilmi\u015ftir. <\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">Munzur Botan<\/p>\n<p class=\" \">\n<p class=\" \">\n<p>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek a Kurdistan\u00ea<\/p>\n<p>www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net &#8211; www.lekolin.info<\/p>\n<p class=\" \">\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p class=\" \">\u00a0<\/p>\n<\/p>\n<p>\t<!-- parveke begin --><\/p>\n<div>\n<div class=\"sharethis-inline-share-buttons\"><\/div>\n<p><!-- parveke END -->\n<\/div><\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesinin tarihi ger\u00e7ekleri, bug\u00fcn\u00fc anlamam\u0131z i\u00e7in \u00e7ok zengin derslerle doludur. Kerk\u00fck ve Musul meselesinde olup bitenleri ku\u015fkusuz bug\u00fcn, bir hayli farkl\u0131la\u015fan ve \u00e7o\u011falan politik akt\u00f6rlerin kamuoyu yaratma ve y\u00f6nlendirme ama\u00e7l\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmlesi ve prati\u011fiyle a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131 yoktur. Bu son derece yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur. <\/b><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5151,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[32,31,36,33,30,35,34],"class_list":["post-5150","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar","tag-arastirma","tag-kurdi","tag-kurdish","tag-kurdistan","tag-lekolin","tag-turkish","tag-turkiye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5150\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}