\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1412-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\t27 May\u0131s darbesi d\u00f6neminde K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck politikay\u0131, ya\u015fanan iki \u00f6nemli olay somut olarak ortaya koyuyor. 1937-38 y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Dersim katliam\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00fcrtler i\u00e7in 20 y\u0131l sonra “ilk ses” olarak de\u011ferlendirilen “49’lar Davas\u0131” ve darbe sonras\u0131 K\u00fcrtlerin tutuklanarak kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar ile tarihe ge\u00e7en “Sivas Kamp\u0131”, resmi ideolojinin 27 May\u0131s’ta K\u00fcrt politikas\u0131n\u0131n sac ayaklar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Darbenin 51’inci y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde, K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck 27 May\u0131s\u00e7\u0131lar\u0131n tavr\u0131, cumhuriyet tarihi boyunca resmi ideolojinin K\u00fcrtlere y\u00f6nelik uygulamalar\u0131ndan ayr\u0131 bir yerde durmuyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de Cumhuriyet’in kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan “ilk darbe” olarak yak\u0131n tarihe ge\u00e7en 27 May\u0131s 1960 askeri darbesinin \u00fczerinden 51 y\u0131l ge\u00e7ti. 27 May\u0131s, siyasal tart\u0131\u015fmalarda 12 Mart 1971 ve 12 Eyl\u00fcl 1980 darbelerine g\u00f6re “ilerici darbe” olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve T\u00fcrkiye’ye siyasal tarihinde “iyi darbe” olarak at\u0131f yap\u0131lan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6yle ki 27 May\u0131s’a sol kesimlerin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu dahi “devrim” misyonu bi\u00e7ti. Ancak, CHP’nin destekledi\u011fi ve d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Adnan Menderes, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu ve Maliye Bakan\u0131 Hasan Polatkan’\u0131n Yass\u0131 Ada yarg\u0131lamalar\u0131 sonras\u0131 idamlar\u0131 ile en fazla tart\u0131\u015f\u0131lan 27 May\u0131s darbesinin, \u00e7ok fazla g\u00f6r\u00fclmeyen ve tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lmayan y\u00f6n\u00fc de vard\u0131. S\u00f6z konusu darbe d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fclmeyen ve tarihe 49’lar Davas\u0131 olarak ge\u00e7en K\u00fcrt ayd\u0131n ve \u00f6\u011frencilerine y\u00f6nelik tutuklama ile darbeden hemen 4 g\u00fcn sonra 485 K\u00fcrd\u00fcn tutuldu\u011fu ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar ile g\u00fcndeme gelen Sivas Kamp\u0131, 27 May\u0131s d\u00f6neminde resmi ideolojinin K\u00fcrt politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/p>\n
Dersim katliam\u0131ndan 20 y\u0131l sonra ilk ses: 49’lar davas\u0131<\/p>\n
27 May\u0131s darbesini ger\u00e7ekle\u015ftiren askeri cunta, darbe sonras\u0131 K\u00fcrt ayd\u0131n ve \u00f6\u011frencilerinin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ’49’lar Davas\u0131’n\u0131 kar\u015f\u0131lar\u0131nda buldu. S\u00f6z konusu dava, Mart 1959’da Irak’ta baz\u0131 T\u00fcrkmenlerin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an geli\u015fmelere misilleme olarak tutuklanan K\u00fcrt ayd\u0131n ve \u00f6\u011frencilerinin yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyordu. Ve darbeciler, K\u00fcrt ayd\u0131n ve \u00f6\u011frencilerinin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 bu davada hi\u00e7 bir tolerans tan\u0131mad\u0131. \u00d6yle ki, 27 May\u0131s darbesi sonras\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan aftan, 49’lar muaf tutuldu ve 8 y\u0131l boyunca yarg\u0131lanmalar\u0131 devam etti. Davan\u0131n somut hi\u00e7 bir kan\u0131t\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen, Dersim katliam\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00fcrtlerin “ilk sesi” oldu\u011fu i\u00e7in yarg\u0131lamalar bir cezaland\u0131rma y\u00f6ntemi olarak tarihe ge\u00e7ti.<\/p>\n
Irak’taki T\u00fcrkmenler i\u00e7in misilleme<\/p>\n
1937-38 y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Dersim katliam\u0131ndan sonra K\u00fcrtler 20 y\u0131l boyunca bir sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Bu sessizlik 1959’un Mart ay\u0131nda bozuldu. Sevaf ad\u0131nda Arap \u0131rk\u00e7\u0131s\u0131 bir general K\u00fcrtlere otonomi hakk\u0131 veren d\u00f6nemin Irak Lideri Abd\u00fclkerim Kas\u0131m’a kar\u015f\u0131 ayakland\u0131\u011f\u0131nda h\u00fck\u00fcmet kuvvetleriyle birlikte hareket eden Molla Mustafa Barzani’ye ba\u011fl\u0131 g\u00fc\u00e7ler, Sevaf’\u0131n yan\u0131nda yer alan bir grup T\u00fcrkmen’in sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olmu\u015ftu. Irak’ta ya\u015fananlar\u0131n Ankara’da duyulmas\u0131 ve emekli bir general olan CHP milletvekili As\u0131m Eren’in h\u00fck\u00fcmete “Ayn\u0131yla mukabelede bulunmayacak m\u0131s\u0131n\u0131z” diye sormu\u015ftu. Eren’i protesto i\u00e7in bildiri yay\u0131mlayan K\u00fcrt \u00f6\u011frenciler, haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 metnin alt\u0131na “T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri” imzas\u0131n\u0131 koyunca K\u00fcrtlere y\u00f6nelik fitil de ate\u015flenmi\u015f oldu. D\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu, “6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla d\u0131\u015f d\u00fcnyada hayli ele\u015ftiriye muhatap olduk, itibar kaybettik, onun \u00fczerine yeni bir \u015feyler eklemeyelim” uyar\u0131s\u0131n da bulunmasa belki de 49’lar davas\u0131ndan daha \u00f6te uygulamalar K\u00fcrtlere y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015ftirilecekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc, d\u00f6nemin devlet yetkililerinin bir \u00e7o\u011funun a\u011fz\u0131nda, misilleme olarak “K\u00fcrtleri salland\u0131ral\u0131m” d\u00fc\u015f\u00fcncesi dillendiriliyordu. D\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Adnan Menderes, K\u00fcrt milletvekilleri taraf\u0131ndan az-\u00e7ok yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fken Musa Anter’in (Ap\u00ea Musa) “k\u0131m\u0131l\/s\u00fcne” zararl\u0131s\u0131n\u0131 metafor olarak kullan\u0131p onun \u00fczerinden siyasete y\u00f6neltti\u011fi K\u00fcrt\u00e7e ele\u015ftiri ipleri kopartt\u0131. Cumhuriyet Gazetesi’nde yer alan “Do\u011fu’daki bu k\u00fc\u00e7\u00fck gazeteye kim k\u00e2\u011f\u0131t veriyor” yorumlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan h\u00fck\u00fcmet bir yandan istihbarat birimlerinin 2-3 bin K\u00fcrt’\u00fcn Bat\u0131’ya g\u00f6\u00e7 ettirilmesi \u00f6nerisini de\u011ferlendirirken, di\u011fer yandan hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lan Musa Anter’e destek verdikleri tespit edilen 50 K\u00fcrt gen\u00e7 ve ayd\u0131n\u0131 g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. Kiminin evinde Barzani’nin resmi bulundu\u011fu, kiminin evinde ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrt devleti kurulmas\u0131n\u0131 hedefleyen bir parti kurulu\u015funa ili\u015fkin haz\u0131rl\u0131k evrak\u0131 ele ge\u00e7irildi\u011fi iddia ediliyordu. Tutuklama karar\u0131n\u0131 alan Ankara’da askeri savc\u0131l\u0131kt\u0131 ama 50 ki\u015fi \u0130stanbul’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc ve Harbiye Askeri Komutanl\u0131\u011f\u0131’nda h\u00fccrelere konuldu. H\u00fccre say\u0131s\u0131 40 oldu\u011fu i\u00e7in 10’u tutuksuz yarg\u0131lanmak \u00fczere serbest b\u0131rak\u0131lan san\u0131klardan Mehmet Emin Batu mide kanamas\u0131ndan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirince geriye 49 ki\u015fi kald\u0131 ve dava bu say\u0131yla tarihe ge\u00e7ti. 14 ay tutuklu kald\u0131ktan sonra san\u0131klar mahkemeye \u00e7\u0131kar\u0131lmay\u0131 beklerken, 27 May\u0131s darbesi ger\u00e7ekle\u015fti. Darbe sonras\u0131 \u00f6ncelikli i\u015flerinden biri olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc genel af meselesi g\u00fcndeme geldi\u011finde askeri cunta, 49’lar’\u0131 af kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tuttu ve 49’lar aftan yararlanamad\u0131.<\/p>\n
‘Salland\u0131rma’ k\u0131l\u0131fa uymad\u0131<\/p>\n
27 May\u0131s\u00e7\u0131lar\u0131n niyeti tutuklu K\u00fcrt \u00f6\u011frencileri ve ayd\u0131nlar\u0131n\u0131, di\u011ferlerine emsal olmak \u00fczere alelacele yarg\u0131lay\u0131p idam etme d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi. Darbeciler, “Salland\u0131ral\u0131m” da mutab\u0131kt\u0131. Ancak savc\u0131l\u0131k bu y\u00f6nde bir talebi k\u0131l\u0131f\u0131na uyduracak delilden yoksundu. Ve o nedenle iddianame kaleme al\u0131nam\u0131yordu. Daha \u00f6tesi bir-iki istisna d\u0131\u015f\u0131nda K\u00fcrt as\u0131ll\u0131 hukuk\u00e7u milletvekilleri dahil kimse san\u0131klar\u0131n savunmas\u0131n\u0131 \u00fcstlenmeye talip de\u011fildi. Nihayet 3 Ocak 1961’de mahkeme ba\u015flad\u0131. Savc\u0131l\u0131k, 50 san\u0131ktan 15’i i\u00e7in kafi delil bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, 10 san\u0131k hakk\u0131nda mahkumiyete yeterli delil olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in beraat karar\u0131 verilmesini istedi, fakat 24 san\u0131\u011f\u0131n, “Devlet topraklar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yabanc\u0131 bir devletin h\u00e2kimiyeti alt\u0131na koymaya veya devletin birli\u011fini bozmaya veya devletin h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda bulunan topraklardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 devlet idaresinden ay\u0131rmaya matuf bir fiil i\u015fleyen kimse \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131r” h\u00fckm\u00fcn\u00fc getiren TCK’nin 125. maddesine g\u00f6re yarg\u0131lanmas\u0131 istedi. \u0130dam\u0131 istenenler aras\u0131nda \u015eevket Turan, Naci Kutlay, Ali Karahan, Yavuz \u00c7aml\u0131bel, Ziya \u015eerefhano\u011flu, Medet Serhat, Sait El\u00e7i, Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak, Ya\u015far Kaya, Haydar Aksu, Fad\u0131l Budak, A. Efem Dolak, Musa Anter, Canip Y\u0131ld\u0131r\u0131m ve Mehmet Bilgin’inde isimleri bulunuyordu. Ortada delil olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in t\u00fcm san\u0131klar 30 Nisan 1964’te beraat etti, ancak savc\u0131n\u0131n itiraz\u0131 \u00fczerine karar Asker\u00ee Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozuldu. 1965’te su\u00e7 vasf\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek dava yeniden g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu sefer Y. \u00c7aml\u0131bel, \u015e. Turan, M. Serhat, H. Akku\u015f, \u00d6. Akkoyunlu, S. K\u0131l\u0131\u00e7o\u011flu, \u015e. Septio\u011flu, S. El\u00e7i, S. K\u0131rm\u0131z\u0131toprak, Y. Kaya, F. Sava\u015f, F. Budak, A. E. Dolak, C. Y\u0131ld\u0131r\u0131m ve M. Anter TCK’n\u0131n 141 ve 142. maddelerinden yani “yabanc\u0131 devletlerin m\u00fczahereti ile milli duygular\u0131 yok etmeye ve zay\u0131flatmaya matuf cemiyet kurmaktan” 16 ay hapis, 5 ay 10 g\u00fcn s\u00fcrg\u00fcn cezas\u0131 ald\u0131. Asker\u00ee Yarg\u0131tay bu karar\u0131 da bozunca dava Asker\u00ee Yarg\u0131tay Daireler Kurulu’na gitti, ancak karar kesinle\u015fmeden dava zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011frad\u0131 ve T\u00fcrkmenler i\u00e7in yap\u0131lan bir misilleme olan ’49’lar’ davas\u0131n\u0131n seyri yarg\u0131 s\u00fcreci a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonu\u00e7lanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Sivas kamp\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcn<\/p>\n
27 May\u0131s\u00e7\u0131lar\u0131n K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck bir di\u011fer uygulamas\u0131 ise insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalarla tarihe ge\u00e7en Sivas Kamp\u0131 idi. 31 May\u0131s 1960’ta, Cumhuriyet gazetesinde, “Sab\u0131k iktidar, \u015eeyh Said’in o\u011flunun Rus yap\u0131s\u0131 ciple Do\u011fu’da propaganda yapmas\u0131na g\u00f6z yummu\u015ftur” iddialar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bir habere yer verilmi\u015fti. Yine o g\u00fcnlerde Hakkari, Van, Siirt, Mardin, Diyarbak\u0131r gibi b\u00f6lgenin s\u0131n\u0131r kentlerinde Barzani hareketine destek eylemleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde iddialara bas\u0131nda yer veriliyordu. Haberden bir g\u00fcn sonra 1 Haziran 1960’ta, b\u00f6lgelerinde etkili olan toprak a\u011falar\u0131ndan, a\u015firet reislerinden, \u015feyhlerden ve K\u00fcrt milliyet\u00e7isi oldu\u011fu iddia edilen toplam 485 ki\u015fi tutuklanarak, Sivas-Kabakyaz\u0131’da a\u00e7\u0131k arazide kurulan bir kampa kapat\u0131ld\u0131. D\u00f6nemin gazetelerinde, K\u00fcrtler hedef g\u00f6sterilirken, bu kampa ili\u015fkin ise herhangi bir habere yer verilmedi. Olay ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda gerek Milli Birlik Komitesi (MBK) ad\u0131na yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalarda, gerekse de gazetelerde yazd\u0131r\u0131lan yaz\u0131larda, “a\u011fal\u0131k ve \u015feyhlik d\u00fczeninin y\u0131k\u0131lmas\u0131” haberlerine yer veriliyordu. Konuya ili\u015fkin MBK bildirisinde ise, “T\u00fcrkiye’nin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yaln\u0131z T\u00fcrklerin vatan\u0131 oldu\u011fu, ba\u015fka gayeler ta\u015f\u0131yan birka\u00e7 ki\u015fiye benimsetilecektir” denilerek, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen her kesime bir tehdit mesaj\u0131 g\u00f6nderiliyordu. Yine Sivas Kamp\u0131’n\u0131n dikkat \u00e7eken bir yan\u0131 ise, tutuklananlar\u0131n CHP’li a\u011fa ve \u015feyhler de\u011fil de, DP’li olmalar\u0131 kafalarda, “a\u011fal\u0131k ve \u015feyhlik d\u00fczeninin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan” \u00f6te ba\u015fka soru i\u015faretlerine neden oluyordu.<\/p>\n
Kampta tutulan K\u00fcrtlerin hepsinin b\u00fct\u00fcn mallar\u0131na el konulmu\u015ftu. Sivas Kamp\u0131’nda tutulanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, s\u00fcrg\u00fcn ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. S\u00fcrg\u00fcne gidecek 54’\u00fc DP’li, biri Cumhuriyet\u00e7i K\u00f6yl\u00fc Millet Parti’li 55 K\u00fcrt, “Babam \u015eark\u0131n cell\u00e2d\u0131yd\u0131, ben de sizin cell\u00e2d\u0131n\u0131z olaca\u011f\u0131m” s\u00f6zleriyle \u00f6v\u00fcnen \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Muharrem \u0130hsan K\u0131z\u0131lo\u011flu taraf\u0131ndan se\u00e7ildi. 55 ki\u015fi, Antalya, \u0130zmir, Burdur, Mu\u011fla, Afyon, Isparta, Manisa, \u00c7orum ve Denizli’ye g\u00f6nderilerek, s\u00fcrg\u00fcne tabi tutuldu. 21 Kas\u0131m 1960’ta 193 ki\u015fi tahliye edildi. Geriye kalanlar dokuz ay kampta kald\u0131ktan sonra, \u00fc\u00e7 aylar\u0131n\u0131 sekiz vilayetin nezarethanelerinde ge\u00e7irip, \u00fcst\u00fcne de iki bu\u00e7uk y\u0131l s\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131 ya\u015fad\u0131ktan sonra, 55 s\u00fcrg\u00fcnle birlikte Ekim 1963’te \u00e7\u0131kar\u0131lan “genel afla” serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131.-D\u0130HA<\/p>\n
\u0130brahim Aslan<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\t<\/p>\n