\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1561-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
\t\t\t\t\t\t\u0130ngiltere’de Robert OWEN (1771-1858) ve Dr. William K\u0130NG (1786-1865) bir t\u00fcketici hareketinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na teorileri ve \u00e7abalar\u0131 ile \u00f6nayak olmu\u015flard\u0131r. 1844’de ba\u015flayan Rochdale Pioneers at\u0131l\u0131m\u0131, bu \u00e7abalar\u0131n ilk ba\u015far\u0131s\u0131 olmu\u015f, sonra da t\u00fcm \u00fclkelere yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Fransa’da Charles FOUR\u0130ER (1772-1837), Lois BLANC (1881-1882) ve Philippe BUCHER (1796-1865) ve daha sonra da Charles G\u0130DE (1847-1932) \u00fcretim ortakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u00dcretim ortakl\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr kooperatiftir ve sonradan Alman Ferdinant LASSALLE (1825-1864)\u2019in teorilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemi\u015ftir. <\/p>\n
Tar\u0131msal kooperatif\u00e7ilik hareketinin ger\u00e7ek ba\u015flama yeri Almanya’d\u0131r. Frederich Wilhelm RA\u0130FFE\u0130SEN (1818-1888) ve Wilhelm HAAS (1839-1913) kredi, al\u0131m ve daha sonra pazarlama alanlar\u0131n\u0131 kapsayan olduk\u00e7a eksiksiz bir k\u0131rsal kooperatif sistemini birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde kurmu\u015flard\u0131r.
Yine o d\u00f6nemde \u0130talya’da Luigi LUZZATT\u0130 (1841-1927), Fransa’da Abbe de LEMMARA\u0130S (1782-18549) tar\u0131m kredi kooperatifleri alan\u0131nda, daha sonraki d\u00f6nemde \u0130rlanda’da Sir Horace BLUNKETT (1854-1932) s\u00fct end\u00fcstrisi alan\u0131nda benzer \u00e7abalar g\u00f6stermi\u015flerdir. \u0130skandinav \u00fclkelerindeki yayg\u0131n tar\u0131msal kooperatif\u00e7ili\u011fin temeli, Psikopos Nikolai GRUNDV\u0130G ‘in (1713-1872) \u00f6nc\u00fcs\u00fc oldu\u011fu \u201cyeti\u015fkinlerin e\u011fitimi ak\u0131m\u0131d\u0131r. <\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck esnaf ve sanatk\u00e2rlar\u0131 aras\u0131nda kooperatif\u00e7ili\u011fin ba\u015far\u0131 kazanmas\u0131na, Alman Herman Schulze-DEL\u0130TSCH (1808-1883)\u2019in halk bankalar\u0131n\u0131 ve kooperatif al\u0131m \u00f6rg\u00fctlerini kurmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Ba\u015fka bir Alman, Victor HUBAR (1800-1869), konut kooperatiflerinin kurulmas\u0131nda ilk \u00e7abay\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n
Bu ilk kooperatiflerin g\u00fcd\u00fcleri, ya dini inan\u00e7lara ya yoksullu\u011fa d\u00fc\u015fen soyda\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 insanc\u0131l sorumlulu\u011fa ya da zaman\u0131n siyasal ak\u0131mlar\u0131na dayanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, LEMMAR\u0130ES ve G\u0130DE, Henri de Saint-S\u0130MON’un H\u0131ristiyan sosyalizminin taraftar\u0131yd\u0131lar. Schulze-DEL\u0130TSCH ve HUBER, John Stuart W\u0130LL’ in liberalizminin izleyicisiydiler. <\/p>\n
Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler g\u00f6\u00e7menler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kuzey ve g\u00fcney Amerika’ya yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kanada’da ve ABD’de \u00f6zellikle RA\u0130FFE\u0130SEN ‘in kredi kooperatifleri, papaz TOMPK\u0130NS, Dr. COADY, E. F\u0130ENNE ve R. BERGENGREN ‘in \u00e7abalar\u0131 sonucunda \u00e7ok benimsenmi\u015ftir. <\/p>\n
\u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6ntemi, RA\u0130FFE\u0130SEN ve LUZZATT\u0130 ‘nin Almanya ve \u0130talya’daki kredi kooperatiflerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde inceledikten sonra, kooperatif\u00e7ili\u011fi 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Hindistan’a tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Kooperatif\u00e7ilik Hindistan’dan baz\u0131 \u00f6teki Asya \u00fclkelerine yay\u0131lm\u0131\u015f, Japonya’da ve daha sonra, 1920’lerde, Do\u011fu Afrika’da \u00f6zellikle ba\u015far\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 1945’den sonra, \u0130ngiliz ve Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgelerin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve bir\u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fclkenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla kooperatif\u00e7ilik hareketi Afrika ve Asya’n\u0131n hemen her taraf\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f ve kooperatiflerin say\u0131s\u0131 h\u0131zla artm\u0131\u015ft\u0131r.
\u00a0\u0130ngiltere’de Kooperatif\u00e7ili\u011fin Do\u011fu\u015fu ve Geli\u015fimi <\/p>\n
\u00c7a\u011fda\u015f kooperatiflerin ilk \u00f6rne\u011fi say\u0131lan Rochdale T\u00fcketim Kooperatifi \u0130ngiltere’de kuruldu\u011fu gibi, kooperatif\u00e7ilik hareketinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve denemeleri ile besleyen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin de en eskileri \u0130ngiltere’de yeti\u015fmi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin ba\u015f\u0131nda da hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, b\u00fcy\u00fck sosyal reformlar\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 Robert OWEN gelmektedir. <\/p>\n
Kooperatif\u00e7ilik fikrinin babas\u0131 say\u0131lan ve ilk \u201ckooperatif terimini kullanan OWEN: \u201cbir makine nas\u0131l ya\u011flamakla daha iyi i\u015f g\u00f6r\u00fcrse, i\u015f\u00e7ide iyi bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde iyi rand\u0131man verir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015f, kurulu\u015funda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin kar\u0131\u015f\u0131k, bozuk hem de pahal\u0131 ihtiya\u00e7 malzemelerini ald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce bu i\u015f\u00e7ilere iyi, sa\u011flam ve ucuz ihtiya\u00e7 malzemeleri almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. OWEN kendi kurulu\u015funun i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in bir t\u00fcketim ma\u011fazas\u0131-tasarruf sand\u0131\u011f\u0131 meydana getirmi\u015ftir. <\/p>\n
OWEN ilk defa kooperatif kelimesini kullanan ki\u015fidir. Fakat OWEN ‘\u0131n bundan kastetti\u011fi bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan farkl\u0131d\u0131r. Onu tam bir kooperatif\u00e7i saymak yerine, modern kooperatifler i\u00e7in ortam haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir \u0131slahat\u00e7\u0131 olarak kabul etmek daha do\u011frudur. <\/p>\n
OWEN ile birlikte bir ba\u015fka rehber Dr. William K\u0130NG\u2019 DE o devrin \u0130ngiltere’si i\u00e7in \u00f6nemli bir sorun olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n sefaleti kar\u015f\u0131s\u0131nda harekete ge\u00e7mi\u015f Owenist fikirleri ger\u00e7ekle\u015ftirmeye gayret etmi\u015ftir. 1828’de i\u015f\u00e7ilerden toplanan haftal\u0131k taksitlerle \u00f6nce t\u00fcketim kooperatifleri (union shop), sonra \u00fcretim kooperatifleri, daha sonra da elde edilen karlarla arazi sat\u0131n alma b\u00fcy\u00fck sanayi organizasyonlar\u0131 kurma d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerinde durmu\u015ftur.\u00a0 \u0130craata giri\u015fmi\u015f ve 250 kadar t\u00fcketim ma\u011fazas\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f, fakat beklenen sonu\u00e7lar\u0131 elde edememi\u015ftir. <\/p>\n
OWEN ve K\u0130NG’in \u0130ngiltere i\u00e7inde veya d\u0131\u015f\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 deneyimler beklenen sonu\u00e7lar\u0131 her ne kadar vermemi\u015fse de zihinleri b\u00f6yle bir uygulama i\u00e7in al\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olmakla bir nevi e\u011fitim hizmeti g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Denemelerin aksayan taraflar\u0131n\u0131 belirtmi\u015f, yeni uygulamalarda daha farkl\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. <\/p>\n
1816-1828 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130ngiltere i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda OWEN ve K\u0130NG taraf\u0131ndan giri\u015filen deneyimler kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ve Owenci tan\u0131nm\u0131\u015f birka\u00e7 dokuma i\u015f\u00e7isinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc deneme, kooperatif\u00e7ilik tarihinde Rochdale ‘liler ad\u0131 alt\u0131nda tan\u0131nmaktad\u0131r. Manchester yak\u0131n\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir dokumac\u0131l\u0131k kasabas\u0131 olan Rochdale’da 28 dokuma i\u015f\u00e7isi kendi aralar\u0131nda ve pek m\u00fctevaz\u0131 bir ama\u00e7l\u0131 bir t\u00fcketim kooperatifi kurarak i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015f ve 1844’de kasabada bug\u00fcn ziyaret yeri haline gelmi\u015f olan, k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fckk\u00e2n a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Rochdale’lilerin ilk giri\u015fim y\u0131l\u0131 kooperatif kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n propagandalar\u0131na ra\u011fmen \u00fcmit verici olmu\u015ftur. 28 ortak say\u0131s\u0131 74’ e, 28 sterlin olan kapital ise 180 sterline \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiltere’de, 1844-1849 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, bu kooperatifi \u00f6rnek alan y\u00fcze yak\u0131n t\u00fcketim kooperatifi ma\u011fazas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zaten haz\u0131r olan bu ortam \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n idealizmini etrafa yayan bir kooperatif\u00e7ilik cereyan, yay\u0131m ve ayd\u0131nlatma sahalar\u0131nda kuvvetlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz hukuku hayat\u0131n\u0131n bir karakteri burada kendisini g\u00f6stermi\u015f ve bir kooperatif kanunu haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kanun b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ilk \u00f6rnek olmu\u015f ve ba\u015fka yerlerde yap\u0131lan kanunlara modellik etmi\u015ftir.
1862’de \u00e7\u0131kar\u0131lan bir yasa ile yerel kooperatiflerin ortak alacaklar\u0131 ile bir toptanc\u0131 kooperatif ma\u011fazalar\u0131 meydana getirilmi\u015ftir. Bug\u00fcn hala i\u015fleyi\u015flerini devam ettiren bir\u00e7ok toptanc\u0131 kooperatif ma\u011faza bu d\u00f6nemde kurulmu\u015ftur. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc t\u00fcketim kooperatif\u00e7ili\u011fi \u00f6rg\u00fct\u00fcne sahip \u0130ngiltere de, t\u00fcketim kooperatiflerinde 1983’de 221.500 ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015fmakta iken, bug\u00fcn bu kooperatiflerin ortak say\u0131s\u0131 9 milyona ula\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Britanya kooperatif hareketi \u00e7ok geni\u015f oranda \u015fehirli i\u015f\u00e7iler hareketi olarak tan\u0131n\u0131rsa da, daha sonraki y\u0131llarda \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcretim ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla al\u0131m ve tedarik kooperatifleri ve pazarlama kooperatifleri \u015feklinde de geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n
\u0130ngiltere de ilk tar\u0131msal kooperatif 1867’de kurulmu\u015ftur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ve \u00f6zellikle takip eden y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tedarik sekt\u00f6r\u00fcnde ilerlemi\u015f ve tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn pazarlama sekt\u00f6r\u00fcnde geli\u015fmesi yava\u015f olmu\u015ftur.
Fransa’da Kooperatif\u00e7ili\u011fin Do\u011fu\u015fu ve Geli\u015fimi <\/p>\n
Fransa’daki kooperatif d\u00fc\u015f\u00fcnceleri daha \u00e7ok \u00fcretim kooperatif\u00e7ili\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015fmi\u015ftir. OWEN’in yan\u0131 s\u0131ra en \u00f6nemli kooperatif teorisyenlerinden biri de FOUR\u0130ER ‘dir. <\/p>\n
FOUR\u0130ER’e g\u00f6re kapitalist ekonominin yaratt\u0131\u011f\u0131 rekabet sonucunda g\u00fc\u00e7l\u00fcler g\u00fc\u00e7s\u00fczleri yok etmekte ve kapitalist ekonomide giderek tekelle\u015fme h\u00e2kim duruma ge\u00e7mektedir. Ancak insanlar\u0131n kendi r\u0131zalar\u0131 ile kuracaklar\u0131 dernekler ile insanl\u0131k aleyhine i\u015fleyen rekabeti ortadan kald\u0131rabilir. Bunun i\u00e7in \u201cphalenstere denilen b\u00fcy\u00fck \u00fcretim ortakl\u0131klar\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r. \u201cPhalenstere lerden elde olunan \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131n 5\/12 si eme\u011fe, 4\/12 si sermayeye ve 3\/12 si de kabiliyete verilmelidir. <\/p>\n
FOUR\u0130ER’in kooperatif\u00e7ilik konusunda aktif bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak eserlerini yay\u0131nlam\u0131\u015f, g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. FOUR\u0130ER den etkilenerek Fransa da baz\u0131 kooperatifler kurulmu\u015ftur. <\/p>\n
Bir ba\u015fka Frans\u0131z Philipe RUCHEZ ise insanlardaki bencilli\u011fin ve toplumlardaki inan\u00e7s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yeni fikirlerle yenilebilece\u011fini i\u015faret ederek ekonomide, fakir halk tabakalar\u0131n\u0131n kalk\u0131nmas\u0131 u\u011fruna \u00e7al\u0131\u015ft\u0131racak bir mekanizman\u0131n kurulmas\u0131 gerekti\u011fini dile getirmi\u015ftir. Bunun ise herkese \u00fcretimde adil bir pay verilecek \u015fekilde ekonomik bir \u00f6rg\u00fctlenme ile m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 bunun da emek\u00e7ilerin kooperatiflerde toplanmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini ifade etmi\u015ftir. <\/p>\n
Bu iki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr d\u0131\u015f\u0131nda Louis BLANC ve G\u0130DE de Frans\u0131z kooperatif\u00e7ili\u011finin geli\u015fmesinde fikirleriyle katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Fransa’da tar\u0131msal kooperatif\u00e7ili\u011fin tarihsel k\u00f6keni 12. y\u00fczy\u0131la kadar uzanmaktad\u0131r. Alplerin ve Jura da\u011flar\u0131ndaki k\u00f6yl\u00fck y\u00f6relerde gravyer peyniri \u00fcreten \u201cfruitiere ler kooperatif niteli\u011fine \u00e7ok yak\u0131n bir grupla\u015fma \u015feklidir. Tar\u0131mda ger\u00e7ek kooperatif\u00e7ilik hareketinin do\u011fu\u015fu 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n son y\u0131llar\u0131nda kurulan tar\u0131msal sendikalar, ortaklar\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu g\u00fcbre ve di\u011fer girdileri temin ederek onlar\u0131n piyasada dengelerini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f ve kooperatifler i\u00e7in ilk hareket organizasyonlar\u0131 olmu\u015ftur. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi y\u0131llar \u00f6nemli geli\u015fmelere tan\u0131k olmu\u015ftur tar\u0131msal teknikler m\u00fckemmelle\u015fmi\u015f, tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin pazarlar\u0131 \u00e7o\u011falm\u0131\u015f ve geni\u015flemi\u015ftir. S\u00fct ve \u015farap sekt\u00f6rlerindeki kriz nedeniyle ilk modern tar\u0131msal kooperatifler bu sekt\u00f6rlerde do\u011fup geli\u015fmi\u015flerdir. <\/p>\n
\u0130ki D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 aras\u0131ndaki y\u0131llarda tar\u0131msal \u00f6rg\u00fctlerle kamu iktidarlar\u0131 i\u015fbirli\u011fi geli\u015fmi\u015ftir. Bu d\u00f6nem kooperatiflerin \u00e7o\u011falmas\u0131 ve yap\u0131salla\u015fmas\u0131 d\u00f6nemi olmu\u015ftur. 1930’daki ekonomik kriz bu\u011fday pazar\u0131n\u0131 \u00e7ok olumsuz etkilemi\u015f bu kriz hububat kooperatiflerinin geli\u015fmesi ve 1936’da bu\u011fday ofisinin kurulmas\u0131nda \u00f6nemli bir etken olmu\u015ftur. <\/p>\n
\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n sonras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan k\u0131tl\u0131k, \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcretimini art\u0131rmaya itmi\u015f ve i\u015fletme yap\u0131lar\u0131n\u0131n ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimine neden olmu\u015ftur. Tar\u0131msal kooperatifler bu d\u00f6nemden itibaren say\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015flar ve \u00e7ift\u00e7ilere girdi tedarikinde, tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin i\u015flenmesi ve pazarlanmas\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Bu safhay\u0131 tar\u0131msal kooperatif\u00e7ili\u011fin yeniden yap\u0131lmas\u0131 ve yeniden grupla\u015fmas\u0131 d\u00f6nemi izlemi\u015ftir. <\/p>\n
Almanya’da Kooperatif\u00e7ili\u011fin Do\u011fu\u015fu ve Geli\u015fimi <\/p>\n
\u0130ngiltere ve Fransa ile modern kooperatif\u00e7ili\u011fin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan bir di\u011fer \u00fclke Almanya olmu\u015ftur. T\u00fcketim kooperatif\u00e7ili\u011finde \u0130ngiltere, \u00fcretim kooperatif\u00e7ili\u011finde Fransa nas\u0131l d\u00fcnyaya \u00f6rnek olmu\u015flarsa, esnaf ve tar\u0131m kredi kooperatif\u00e7iliklerinde de Almanya ayn\u0131 rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Alman esnaf ve tar\u0131m kredi kooperatifleri \u0130ngiliz t\u00fcketim kooperatifleri ile Frans\u0131z \u00fcretim kooperatiflerinden daha fazla yank\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015f ve daha \u00e7ok \u00fcn kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, \u00f6zellikle esnafa kredi bulmak ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn tar\u0131msal kredi ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla Almanya da kooperatif\u00e7ilik hareketi do\u011fmu\u015ftur. Bu harekete iki ki\u015fi \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir. Kooperatif\u00e7ilik tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yer i\u015fgal eden bu iki \u015fah\u0131s, Herman Schulze DEL\u0130TZSCH ve Frederich Wilhemm RA\u0130FFE\u0130SEN ‘dir. <\/p>\n
Herman Schulze, b\u00fcy\u00fck end\u00fcstrinin rekabetinden etkilenen esnaf\u0131n kredi ve himaye ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla ba\u015fta esnaf grubu olmak \u00fczere marangozlar\u0131 ve ayakkab\u0131c\u0131lar\u0131 kooperatifle\u015ftirmeye karar vermi\u015ftir. Bu maksatla esnaflar i\u00e7in hammadde tedarik kooperatifi kurmu\u015ftur. Bu kooperatifin kurulmas\u0131ndan bir y\u0131l sonra esnaf kredi kooperatifini olu\u015fturmu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda baz\u0131 i\u015fadamlar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi yaparak bir \u201cEsnaf Kredi Bankas\u0131 ve ayr\u0131ca bir t\u00fcketim kooperatifi kurmu\u015ftur. Az zamanda Almanya’da Schulze DEL\u0130TZSCH ‘in kurmu\u015f oldu\u011fu tipte kredi kurulu\u015flar\u0131 \u00e7o\u011falmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
1850 den itibaren esnaf kredi kooperatifleri a\u011f\u0131r fakat emin geli\u015fme a\u015famas\u0131 ge\u00e7irmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler devam ederken Schulze, k\u00fc\u00e7\u00fck sanatk\u00e2rlar\u0131n \u00fcretimlerini satmak \u00fczere kooperatif ma\u011fazalar\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 1859 y\u0131l\u0131nda ise o zamana kadar kurulmu\u015f olan b\u00fct\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck sanat kooperatiflerini \u201cAlman K\u00fc\u00e7\u00fck Sanat ve \u0130ktisat Kooperatifleri Birli\u011fi ad\u0131 alt\u0131nda bir araya toplam\u0131\u015ft\u0131r. 1846 y\u0131l\u0131nda ilk \u201cAlman Kooperatif Bankas\u0131 n\u0131 kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. 1867 y\u0131l\u0131nda Prusya daha sonra b\u00fct\u00fcn Almanya’y\u0131 kapsam\u0131na alan bir kooperatif kanunu kabul etmi\u015ftir. Bu kanuna g\u00f6re kooperatif ortaklar\u0131n\u0131n sorumluluklar\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z olmu\u015ftur. <\/p>\n
RA\u0130FFE\u0130SEN ise ilk kooperatif\u00e7ilik giri\u015fimini, 1847’de hasad\u0131 az alarak zor duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f k\u00f6yl\u00fcleri bu g\u00fc\u00e7 durumdan kurtarmak amac\u0131yla, mali durumu yerinde olan birka\u00e7 ailenin yard\u0131m\u0131 ile \u201cGe\u00e7im Komitesi meydana getirmi\u015ftir. Bu komite k\u00f6yl\u00fcye o k\u0131\u015f hububat ve patates temin etmi\u015ftir. B\u00f6ylece \u00e7ift\u00e7ilerin zor durumdan kurtulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu komite bir araya gelmenin faziletini g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n
RA\u0130FFE\u0130SEN 1864 y\u0131l\u0131nda Schulze’un deneyimlerinden de faydalanarak k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn kooperatif arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kalk\u0131nmas\u0131 yolunda kurdu\u011fu ortakl\u0131klar\u0131na son \u015feklini vermi\u015f ve \u201c\u0130kraz Sand\u0131klar\u0131 Birli\u011fi ne \u00e7evirmi\u015ftir. Fakat birli\u011fin sermaye ihtiyac\u0131 art\u0131nca 1872’de Kooperatif Bankalar\u0131, 1877’de de Merkezi Banka Kurulu\u015funa giri\u015fmi\u015ftir. <\/p>\n
Danimarka’da Kooperatif\u00e7ili\u011fin Do\u011fu\u015fu ve Geli\u015fimi <\/p>\n
1850’li y\u0131llarda Danimarka’da ba\u015far\u0131l\u0131 kooperatif\u00e7ilik \u00f6rnekleri sergilenmi\u015ftir. Baz\u0131 kaynaklar bu uygulamay\u0131, d\u00fcnyada kooperatif pazarlaman\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc olarak kabul etmektedirler. Pratik felsefecisi ve papaz Nikolai F. Severin GRUNDTW\u0130G ile e\u011fitimci Kriston KOLD taraf\u0131ndan kurulan \u201cHalk Liseleri \u00f6nceleri gen\u00e7 \u00e7ift\u00e7ileri sonra da k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 e\u011fiterek, \u00fclke halk\u0131n\u0131 birbirlerine g\u00fcvenir, d\u0131\u015f d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131k fikirli bir hale getirmi\u015ftir.
\u015eimdiki s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri kooperatif hareketi 1882’de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1882’de sa\u011flam ekonomik esaslara dayal\u0131 bir i\u015fletme kooperatifi kurulmu\u015ftur. Bu ilk uygulamada b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 kazan\u0131lm\u0131\u015f ve kooperatif i\u015fletme \u00fcnitelerinin say\u0131s\u0131 h\u0131zla artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkede mevcut s\u00fct \u00fcreticilerinin %90’\u0131 \u00fcr\u00fcnlerini bu kooperatif organizasyonlara vermektedirler. <\/p>\n
1980’de Danimarka’da 641’i yerel, 21’i b\u00f6lgesel, 19’u ulusal d\u00fczeyde olmak \u00fczere 681 kooperatif organizasyon mevcuttur. <\/p>\n
ABD’de Kooperatif\u00e7ili\u011fin Do\u011fu\u015fu ve Geli\u015fimi <\/p>\n
ABD de \u00e7ift\u00e7i organizasyonlar\u0131ndan Grange 1867’de kurulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu genel \u00f6rg\u00fctle\u015fme olay\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, bu olay ta\u015f\u0131ma, depolama ve pazarlama ile ilgili kooperatif \u00f6rg\u00fctlerinde te\u015fvik\u00e7isidir. Di\u011fer bir \u00e7ift\u00e7i \u00f6rg\u00fct\u00fc 1872’lerde g\u00f6r\u00fclen \u201c\u00c7ift\u00e7i Birlikleri dir. \u0130lk \u00f6rneklerden 1902 y\u0131l\u0131nda Teksas’ta kurulan \u201c\u00c7ift\u00e7i E\u011fitim ve Kooperatif Birli\u011fi say\u0131labilir. Bunlar ve bundan sonraki \u00e7ift\u00e7i kurulu\u015flar\u0131 hem al\u0131m hem de pazarlama kooperatiflerinin geli\u015fmesinde aktif bir etki yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130lk kooperatiflerin bir\u00e7o\u011fu k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc baz\u0131lar\u0131 ise ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Zaman i\u00e7erisinde yerel kooperatifler, y\u00f6resel b\u00f6lgesel ve ulusal d\u00fczeyde geli\u015fmi\u015flerdir. Kooperatiflerle ilgili yasal d\u00fczenlemenin ba\u015flang\u0131c\u0131 1857’li y\u0131llard\u0131r. Ondan sonra bir\u00e7ok kanun daha \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
1870’li y\u0131llarda s\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fck, meyve, pamuk ve hayvanc\u0131l\u0131k kesiminde kurulan kooperatiflerin bir\u00e7o\u011fu, \u00f6zel kesimin kuvvetli muhalefeti ve ger\u00e7ek kooperatif\u00e7ilik ilkelerinin uygulanamay\u0131\u015f\u0131 nedenleri ile ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131r. Bu olumsuz gidi\u015f 1870-1890 aras\u0131 s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1895-1920 d\u00f6nemi kooperatiflerin geli\u015fmesinin giderek artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde bir\u00e7ok kooperatif hububat silolar\u0131 veya depolama ofisleri, s\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fck kooperatifleri kurulmu\u015ftur. 1920-1930 d\u00f6neminde \u00f6zellikle birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131 s\u00fcresince kooperatifler h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015flerdir. 1930 sonras\u0131 yeni d\u00fczenlemelerin de etkisi ile belki say\u0131sal olarak \u00e7ok fazla bir art\u0131\u015f olmasa da kooperatif organizasyonu geni\u015flemi\u015f ve g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. <\/p>\n
ABD de pazarl\u0131k kooperatifleri daha fazla fiyat pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc sa\u011flayabilmede \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde etmi\u015flerdir. <\/p>\n
\u0130lk d\u00f6nemler ve sonras\u0131nda kredi ve hizmet kooperatifleri kayda de\u011fer bir \u00f6nemde olmu\u015ftur. <\/p>\n
ABD de tar\u0131msal kooperatiflerin i\u015f hacmi 1950 de 8,1 milyar dolar iken bu miktar 1980 de 66 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu rakamlar ABD ekonomisinde kooperatif\u00e7ili\u011fin ne kadar \u00f6nemli bir yer tuttu\u011funu g\u00f6stermektedir. <\/p>\n
Al\u00ee Welat<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\t<\/p>\n