\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1183-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Dersim Katliam\u0131n\u0131 ve bug\u00fcn de devam eden asimilasyon s\u00fcrecini Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131ma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olan avukatlardan Erdal Do\u011fan, dava s\u00fcrecinin T\u00fcrkiye\u2019nin ge\u00e7mi\u015fiyle hesapla\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bir f\u0131rsat sunaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. Do\u011fan\u2019a g\u00f6re, \u201ck\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m gerek\u00e7esiyle yap\u0131lacak ba\u015fvuru, asimilasyon ve soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 alana ta\u015f\u0131rken, T\u00fcrk devletinin halktan \u2018\u00f6z\u00fcr dilemesi bile m\u00fcmk\u00fcn olabilecek.<\/p>\n
Berlin\u2019de 24 Kas\u0131m 2010 tarihinde d\u00fczenlenen Dersim 1937\u201338 Konferans\u0131\u2019nda Dersim Katliam\u0131\u2019n\u0131n ve ard\u0131ndan ya\u015fanan geli\u015fmelerle ilgili olarak Uluslar ras\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131nmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Konferans\u0131n \u00fc\u00e7 hukuk\u00e7u panelisti Avukat Erdal Do\u011fan, Eren Keskin ve Barry Fisher mahkeme s\u00fcrecinde g\u00f6rev ald\u0131lar.<\/p>\n
S\u00f6zkonusu karar\u0131n ard\u0131ndan Dersim\u2019de de milletvekili ve belediye ba\u015fkan\u0131yla Demokratik Alevi Akademisi, \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi, sendika ve baro temsilcilerden olu\u015fan bir komisyon olu\u015fturuldu.<\/p>\n
Avukat Erdal Do\u011fan, dava s\u00fcrecine ili\u015fkin ANF\u2019nin sorular\u0131na yan\u0131t verdi. \u201cK\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda a\u00e7\u0131lacak davan\u0131n d\u00fcnyada bir ilk olaca\u011f\u0131n\u0131 belirten Do\u011fan, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin y\u0131llard\u0131r Alevi ve K\u00fcrt halk\u0131 d\u00e2hil olmak \u00fczere farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere kar\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc asimilasyon ve katliam politikalar\u0131 b\u00f6ylece uluslararas\u0131 hukuk platformlar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lacak. Haliyle bu s\u00fcrecin bir y\u00fczle\u015fme f\u0131rsat\u0131n\u0131 yaratmas\u0131n\u0131 umuyoruz. K\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m olgusu devam eden bir s\u00fcre\u00e7tir dedi.<\/p>\n
Tansu \u00c7iller, Mehmet A\u011far, Do\u011fan G\u00fcre\u015f, S\u00fcleyman Demirel gibi isimlere de b\u00f6ylece yarg\u0131lama yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edeceklerini s\u00f6yleyen Do\u011fan, \u201cDevletin i\u015flemi\u015f oldu\u011fu t\u00fcm katliamlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc hem \u00f6z\u00fcr dileme hem de ma\u011fdurlar\u0131n zarar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in i\u00e7 hukukunda d\u00fczenlemeler yapmas\u0131 ama\u00e7lanacak diye konu\u015ftu.<\/p>\n
* Dersim katliam\u0131n\u0131 UCM\u2019ye g\u00f6t\u00fcrme s\u00fcreci nas\u0131l ba\u015flad\u0131? \u00c7\u0131k\u0131\u015f noktan\u0131z ne oldu?<\/p>\n
– Daha \u00e7ok Dersim orijinli Aleviler ve \u00f6rg\u00fctlenmelerinin \u00e7o\u011fu Dersim katliam\u0131 konusunda ortak bir tutum al\u0131\u015f\u0131 var. Hatta baz\u0131lar\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 soyk\u0131r\u0131m \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Fakat Avrupa’da bulunan Demokrat Alevi Akademisi Birli\u011fi en az 3 y\u0131ld\u0131r Avrupa Parlamentosu\u2019nda Dersim Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ve Katliam\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda konferanslar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. 24 Kas\u0131m 2010 tarihinde yap\u0131lan son konferansta hem T\u00fcrkiye’den hem de Avrupa\u2019dan ve di\u011fer k\u0131talardan gelen yazarlar, sanat\u00e7\u0131lar, hukuk\u00e7ular, siyasiler s\u00f6z konusu d\u00f6neme ve i\u015flenen katliama dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini sundular. Oradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 bildirgesine g\u00f6re Dersim Katliam\u0131\u2019n\u0131n bir soyk\u0131r\u0131m olarak Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019ne g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Konferans\u0131n hukuk\u00e7u kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 olarak bu s\u00fcregiden trajik vakay\u0131 Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesine ta\u015f\u0131may\u0131 kabul ettik.<\/p>\n
DERS\u0130M SOYKIRIMI HALA DEVAM ED\u0130YOR<\/p>\n
* Hangi ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda mahkemeye ba\u015fvuruda bulunacaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n
– Dersim Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n 1937-1938\u2019de kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hala devam etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u015eu anda Dersim’de ya\u015fayan K\u0131z\u0131lba\u015f inanc\u0131ndaki halk\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131n yok say\u0131lmas\u0131, yap\u0131lmak istenen HES’lerle iki akarsu vadisi sular alt\u0131nda b\u0131rak\u0131larak b\u00f6lgenin insans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, yani zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutulmas\u0131, do\u011fan\u0131n katledilmesi, Alevi inanc\u0131nda kutsal kabul edilen inan\u00e7 yerlerinin su alt\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131, anadilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n yok say\u0131lmas\u0131 ve bu \u015fekilde asimilasyonun devam etmesi, g\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle ormanl\u0131k alanlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131\u2026 Yani anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere 1937\u201338 tarihlerinde yap\u0131lan katliam\u0131n son halkalar\u0131 devam ediyor.<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE ROMA STAT\u00dcS\u00dcN\u00dc TANIYOR AMA\u2026<\/p>\n
* T\u00fcrkiye\u2019nin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 UCM\u2019ye ba\u015fvuru nas\u0131l olacak?<\/p>\n
– T\u00fcrkiye Roma Stat\u00fcs\u00fc S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni i\u00e7 hukuk d\u00fczenlemelerinde dikkate alsa da, UCM\u2019nin yarg\u0131 yetkisini yani s\u00f6zle\u015fmeyi resmen tan\u0131m\u0131\u015f de\u011fildir. Y\u0131llard\u0131r da tan\u0131mamakta amiyane deyimle ayak diretiyor. Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc dikkate alarak i\u00e7 hukukta d\u00fczenlemeler yapm\u0131\u015f. 2005 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 76. ve 77. maddelerinde normlar\u0131 ile uluslararas\u0131 ceza mahkemesinin kurucu antla\u015fmas\u0131 olan Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn soyk\u0131r\u0131m ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7lar\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f, tan\u0131mlam\u0131\u015f ve yer vermi\u015f. Gerek\u00e7esinde de UCM’in Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc dikkate ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bir taraftan hukuken tan\u0131yor di\u011fer taraftan yarg\u0131 yetkisini tan\u0131m\u0131yor b\u00f6yle abs\u00fcrt bir durum s\u00f6z konusu.<\/p>\n
* Neden imza koymuyorlar peki?<\/p>\n
– Bir \u00fclke uluslararas\u0131 hukuku dikkate alarak -ki almak zorunda- d\u00fczenlemelerini yap\u0131yorsa, Birle\u015fmi\u015f Milletler te\u015fkilat\u0131n\u0131n aktif \u00fcyesiyse b\u00f6yle \u00e7ok canal\u0131c\u0131 bir s\u00f6zle\u015fmenin yarg\u0131 yetkisini tan\u0131masa da uluslararas\u0131 camiaya yani insanl\u0131k ailesine kar\u015f\u0131 hukuken sorumlulu\u011fum yoktur, demesi art\u0131k \u00e7ok zorlamad\u0131r. Deve ku\u015fu misali ba\u015f\u0131n\u0131 kuma g\u00f6mmektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7lar, t\u00fcm d\u00fcnya insanl\u0131k ailesinin hukuki meselesidir, kimse kay\u0131ts\u0131z kalamaz. T\u00fcrkiye’deki bir halk\u0131n ya da bir grubun katli, Latin Amerika’daki bir \u00fclke halk\u0131n\u0131n ve devletini de sorunudur. Bu nedenle onlarca \u00fclke UCM\u2019nin yarg\u0131 yetkisini tan\u0131m\u0131\u015f. Tan\u0131mayanlar ise, ABD, T\u00fcrkiye, \u0130srail, \u0130ngiltere gibi \u00fclkeler. Bunlar \u00f6zellikle insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7larda ciddi bir bi\u00e7imde sicilleri bozuk \u00fclkelerdir, \u00e7ekiniyorlar ve korkuyorlar.<\/p>\n
* Bu durumda ba\u015fvuru konusunda nas\u0131l bir y\u00f6ntem olu\u015fturacaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n
– Roma Stat\u00fcs\u00fc, bir grubun inanc\u0131n\u0131 ya\u015fayamamas\u0131, engellenmesi, ona sayg\u0131 duyulmamas\u0131 veya anadilini kamusal alanda kullanamamas\u0131 gibi k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 i\u00e7eren 7\/h bendi, ayn\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin 6.maddesinde yer alan soyk\u0131r\u0131m unsurlar\u0131ndan be\u015f tanesinden biri ile birlikte ger\u00e7ekle\u015firse bu durumu \u201ck\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m olarak addediyor. Soyk\u0131r\u0131m\u0131n unsurlar\u0131 ise bir grubun mensuplar\u0131na ciddi surette bedensel veya zihinsel zarar verilmesi, bir grubun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle veya k\u0131smen, fiziksel varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 hesaplanarak ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131 kasten de\u011fi\u015ftirilmesi, grup i\u00e7inde do\u011fumlar\u0131 engellemek amac\u0131yla tedbirler al\u0131nmas\u0131 ya da bir gruba mensup \u00e7ocuklar\u0131 zorla bir ba\u015fka gruba nakletmek\u2026<\/p>\n
K\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m vakalar\u0131 mevcutsa bu durumda ki\u015filer ya da gruplar UCM\u2019ye ba\u015fvurabilirler. Bizler de 1937\u201338 Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019yla birlikte 1998\u2019den sonra Dersim\u2019de bu su\u00e7 olu\u015fturmaya devam eden bu \u00f6zel duruma dikkat \u00e7ekece\u011fiz. Dersim\u2019de halen g\u00fcvenlik bahanesiyle asker taraf\u0131ndan ormanlar yak\u0131l\u0131yor, Dersim\u2019i insans\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve aralar\u0131ndaki ba\u011f\u0131 koparmak amac\u0131yla 1870\u2019li y\u0131llarda planlanan havuz sistemi bug\u00fcn yap\u0131lan ve yap\u0131lacak barajlarla hayata ge\u00e7irilmeye ba\u015fland\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc barajlar, orman yakmalar bu 1870\u2019lerdeki zihniyetin devam\u0131.<\/p>\n
\u2018Dersim\u2019e sefer olunur ama zafer olunmaz\u2019 i\u015fgal ve yok etme mant\u0131\u011f\u0131 1923\u2019te kurulan yeni cumhuriyete aktar\u0131ld\u0131. Kendi dillerini, inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ve ya\u015fam k\u00fclt\u00fcrlerini koruyarak ya\u015famak isteyen Dersim halk\u0131n\u0131n, ge\u00e7mi\u015f imparatorluklar\u0131n asimilasyon politikalar\u0131na direndikleri gibi cumhuriyetin asimilasyon politikas\u0131n\u0131 da kabullenmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu durum t\u00fcm y\u00f6netimleri rahats\u0131z etmi\u015f. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulurken T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve S\u00fcnni ideolojik kimlik alt\u0131nda modernle\u015ftirme hareketi yap\u0131l\u0131yor ve Dersimliler, K\u00fcrtler haliyle bunu kabul etmiyorlar. Bu nedenden dolay\u0131 da, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu planlar, cumhuriyet kurulduktan sonra da s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
1937\u2019DEN BU YANA T\u00dcM S\u00dcRE\u00c7 UCM\u2019YE TA\u015eINACAK<\/p>\n
* Yani ba\u015fvuru yaparken 1937\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcre\u00e7 mi ele al\u0131nacak?<\/p>\n
– 1937\u2019den bug\u00fcne t\u00fcm bu zaman dilimini hepsini ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak verece\u011fiz. B\u00f6lgede bu planlar\u0131n \u00e7ok sistematik olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc az \u00f6nce anlatt\u0131m. 1870\u2019lerden beri devletin planlar\u0131 ve ar\u015fivleri var. Bu plan\u0131n en vah\u015fi bi\u00e7imi 1937-38\u2019deki ger\u00e7ekle\u015fitirilen soyk\u0131r\u0131md\u0131r. D\u00f6nemin halen sa\u011f kurtulan canl\u0131 tan\u0131klar\u0131 var, kay\u0131tlar\u0131 var, devletin kamuoyuna yans\u0131yan ar\u015fivleri var, belgeleri var. Bu katliamla birlikte y\u00fczlerce k\u0131z \u00e7ocu\u011funun ba\u015fka ailelere -\u00f6zellikle asker ailelerine- evlatl\u0131k verildi\u011fi, halen de ak\u0131betlerinin ne oldu\u011funun belli olmad\u0131\u011f\u0131 trajik bir durum var.<\/p>\n
\u00d6te yandan zorunlu g\u00f6\u00e7e tabii tutulmu\u015f binlerce insan var, topra\u011f\u0131ndan, suyundan, a\u011fac\u0131ndan, evinden, da\u011f\u0131ndan kopar\u0131l\u0131p bamba\u015fka ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcp hapsedilen binlerce, onbinlerce insan halen d\u00f6nebilmi\u015f de\u011fil. Bu olay 1993-94\u2019te ikinci halka olarak devam etmi\u015f, Mehmet A\u011far\u2019\u0131n o d\u00f6nem i\u00e7in dillendirdi\u011fi \u201cbin operasyon vakas\u0131, J\u0130TEM\u2019in tek ba\u015f\u0131na uygulamalar\u0131 ile o b\u00f6lgede binlerce insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6yler yine yak\u0131lm\u0131\u015f, bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f ve insanlar \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ya da aylarca g\u0131da ambargosu uygulanm\u0131\u015f. Bu hususlar farkl\u0131 bi\u00e7im ve y\u00f6ntemlerle bug\u00fcn de devam ediyor. Yani zincirleme olarak 1937-38\u2019den bug\u00fcne kadar bu soyk\u0131r\u0131m farkl\u0131 tarzlarda da olsa devam ediyor. Halen b\u00f6lge yat\u0131l\u0131 okullar\u0131nda okuyan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n subay ailelerince evci \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilgisi iletildi bize. Bu durum ger\u00e7ekse \u00e7ok vahim bir tablo ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n
* Nas\u0131l bir tablo bu?<\/p>\n
– Hafta sonlar\u0131 yat\u0131l\u0131 okuldan al\u0131nan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n, subay ailelerinin evinde kald\u0131\u011f\u0131 bilgisi bize iletildi. En masumane ama\u00e7 subay \u00e7ocu\u011funa arkada\u015f olma bahanesi olsa dahi bu dev\u015firme, asimilasyon politikas\u0131d\u0131r ve vahimdir.<\/p>\n
B\u00dcT\u00dcN KANIKLAR TOPLANIYOR<\/p>\n
* Bu deliller ve ar\u015fivlerin yan\u0131 s\u0131ra bu yeni ortaya \u00e7\u0131kan ve 1937-38 d\u00f6nemine ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen toplu mezarlar\u0131 da delil olarak sunacak m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n
– B\u00fct\u00fcn hepsini kan\u0131t olarak verece\u011fiz. Yani 1937\u201338 ve 1993-94\u2019de yap\u0131lan toplu katliamlar\u0131 ve bug\u00fcn de devam eden s\u00fcre\u00e7teki b\u00fct\u00fcn delilleri ba\u011flant\u0131l\u0131 sunaca\u011f\u0131z. Zaten Dersim\u2019deki komisyon da bu ama\u00e7la olu\u015fturuldu. B\u00fct\u00fcn bu delilleri toplamak ve verileri g\u00fcncellemek \u00fczere. Komisyon \u00fcyelerinin hepsi hem b\u00f6lgeye hem de s\u00fcrece \u00e7ok h\u00e2kim ve kendi alanlar\u0131nda uzmanlar. Mesela komisyon \u00fcyelerinden avukat Bar\u0131\u015f Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n toplu mezarla ilgili o \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bilinen toplu mezarlar ile ilgili yerler tespit edilecek, ge\u00e7mi\u015fte ve bug\u00fcn i\u00e7in savc\u0131l\u0131\u011fa yap\u0131lm\u0131\u015f ba\u015fvurular de\u011ferlendirilecek, \u00e7\u0131kan toplu mezarlarla ilgili verilerin hepsi UCM\u2019 ye kan\u0131t olarak sunulacak.<\/p>\n
* Bug\u00fcne kadar Dersim\u2019de \u00c7emi\u015fgezek d\u0131\u015f\u0131nda ka\u00e7 tane toplu mezar tespit edildi?<\/p>\n
– \u00dc\u00e7 tane daha tespit edildi\u011fini biliyoruz. Bir tane de P\u00fcl\u00fcm\u00fcr\u2019de var. Ancak do\u011fru bir tespit yap\u0131ld\u0131ktan sonra bunlar\u0131 net s\u00f6ylememiz daha do\u011fru olur. Bir\u00e7ok yerde de \u00e7\u0131kaca\u011fa benziyor. 1937-38\u2019in de var, 1993-94\u2019e ait olanlar da var. Hangi d\u00f6neme ait oldu\u011funu savc\u0131 ve bilirki\u015filer kemik ve ya\u015f tespiti yaparak, tan\u0131klar\u0131 dinleyecek belirleyecek.<\/p>\n
KATL\u0130AMI BA\u015eBAKAN DA KABUL ETT\u0130<\/p>\n
* Peki, UCM\u2019dan \u00e7\u0131kacak karar T\u00fcrkiye\u2019yi ba\u011flar m\u0131?<\/p>\n
– \u015eimdi 1937\u201338\u2019de katliam yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair devletin resmi ar\u015fivleri ve s\u00f6ylemleri var. Ba\u015fbakan Erdo\u011fan da bunu ink\u00e2r etmiyor ve \u201cDersim Katliam\u0131\u2019nda 50 bin insan \u00f6ld\u00fc diyor. Buna ili\u015fkin de ayr\u0131ca ana muhalefet lideri K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu\u2019nun da d\u00f6nemin emniyet m\u00fcd\u00fcr\u00fc \u0130hsan Sabri \u00c7a\u011flayangil\u2019le yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7ok \u00f6nemli bir r\u00f6portaj var. \u00c7a\u011flayangil, K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu\u2019na sesli kay\u0131tla vermi\u015f oldu\u011fu hem o r\u00f6portajda hem de an\u0131lar\u0131nda Dersim\u2019deki halk\u0131 nas\u0131l bombalad\u0131klar\u0131n\u0131, \u201cma\u011faralara att\u0131klar\u0131 gaz bombalar\u0131yla insanlar\u0131 nas\u0131l fare gibi zehirlediklerini f\u00fctursuzca a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k anlat\u0131yor. Seyit R\u0131za\u2019ya kurulan tuza\u011f\u0131, O\u2019nu, \u00e7ocu\u011funu ve \u00e7evresini nas\u0131l oldubittiye getirerek ast\u0131klar\u0131n\u0131 da s\u00f6yl\u00fcyor. T\u00fcm bunlar\u0131n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bilgisi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131lan\u0131n hemen \u00f6rtbas edilmesi i\u00e7in infaz an\u0131na dair foto\u011fraflara kadar kan\u0131tlar\u0131n yok edilmesini emretti\u011fini, hepsini anlat\u0131yor.<\/p>\n
\u015eimdi gelelim sizin sorunuza. Evet, T\u00fcrkiye UCM\u2019\u0131n yarg\u0131 yetkisini tan\u0131m\u0131yor ancak hukukunu tan\u0131yor. Uluslararas\u0131 hukuk dura\u011fan bir \u015fey de\u011fildir. Siz dersiniz ki hitap etti\u011finiz d\u00fcnya co\u011frafyas\u0131nda \u00e7ok yak\u0131n tarihte b\u00f6yle bir soyk\u0131r\u0131m olmu\u015f ve bu soyk\u0131r\u0131m k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m olarak halen devam ediyor. B\u00f6lge halk\u0131n\u0131n konu\u015ftu\u011fu K\u00fcrt\u00e7e ve BM UNESCO\u2019da kaybolan dilleri aras\u0131nda yer alan Zazaca anadil olarak e\u011fitimde ve kamuda kullan\u0131lm\u0131yor. Yani co\u011frafyanda b\u00f6yle bir insanl\u0131k dram\u0131 var ve hala devam ediyor. Onlarca \u00fclkenin kabul etti\u011fi s\u00f6zle\u015fmeyi, bu insanl\u0131k trajedisini s\u00fcrd\u00fcren \u00fclkede i\u00e7 hukukuna aktarm\u0131\u015f. Onun i\u00e7in olaya \u015fekli olarak bakmaks\u0131z\u0131n, s\u00f6zle\u015fmenin i\u00e7eri\u011fi ve manas\u0131yla bu ba\u015fvuruyu ciddiyetle ele al\u0131p sonu\u00e7land\u0131rmak zorundad\u0131r.<\/p>\n
BA\u015eVURU \u00d6NEML\u0130 GEL\u0130\u015eMELERE KAPI ARALAYAB\u0130L\u0130R<\/p>\n
* Buradan ne \u00e7\u0131kabilir peki?<\/p>\n
– \u015eimdilik bir \u015fey s\u00f6ylemek \u00e7ok zor. Bilebildi\u011fim kadar\u0131yla \u201cK\u00fclt\u00fcrel Soyk\u0131r\u0131m ad\u0131na d\u00fcnyada ilk defa yap\u0131lacak bir ba\u015fvuru olacak. \u00dcstelik bu ba\u015fvuru yarg\u0131 yetkisini tan\u0131mayan bir \u00fclkeye kar\u015f\u0131 yap\u0131lacak. Buradan sonu\u00e7 alamazsak bile uluslararas\u0131 bir ceza mahkemesinde tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z. Uluslararas\u0131 hukuk ve diplomaside hem mahkemenin yarg\u0131 yetkisi tart\u0131\u015f\u0131lacak hem de T\u00fcrkiye\u2019nin bu konuyla ilgili sorumluklar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lacak. Bunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 bile \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m olacak. Burada UCM\u2019\u0131n yarg\u0131 yetkisini tan\u0131mamakta direnen T\u00fcrkiye\u2019nin bu yarg\u0131 yetkisini tan\u0131ma zorunlulu\u011fu g\u00fcndeme gelecek. En k\u00f6t\u00fc halde dahi T\u00fcrkiye\u2019de UCM\u2019ye benzer insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7lara bakacak bir mahkemenin kurulmas\u0131 i\u00e7in zorlay\u0131c\u0131 bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
* Bu dava sonra Z\u00eelan katliam\u0131n\u0131n gibi K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f benzer katliamlar\u0131n sorgulanmas\u0131na da yol a\u00e7abilecek mi?<\/p>\n
– Belki yapaca\u011f\u0131m\u0131z bu ba\u015fvuruyla T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 hukukunda t\u00fcm katliamlarla ilgili devlet \u00f6z\u00fcr dileyecek. Kendi ar\u015fivlerini a\u00e7acak, sorumluluklar\u0131n\u0131 bilecek ve \u00f6z\u00fcr dileyecek. Bu mahkemenin a\u00e7aca\u011f\u0131 ba\u015fka bir tart\u0131\u015fma. Dedi\u011fim gibi T\u00fcrkiye\u2019de insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7larla ilgili bir mahkemenin kurulmas\u0131na bile varabilir ve T\u00fcrkiye\u2019nin K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada yapm\u0131\u015f oldu\u011fu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalarla y\u00fczle\u015fmesi konusunda bir kap\u0131 aralayabilir. Zaten Dersim Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sadece bir alan\u0131 de\u011fil, bir co\u011frafyay\u0131 temsil eder. Bitlis Mutki, Diyarbak\u0131r gibi \u00e7evresinde \u00e7\u0131kan toplu mezarlar\u0131 zaten belge olarak g\u00f6sterece\u011fiz. T\u00fcrkiye\u2019nin eninde sonunda hem siyaseten hem de hukuken ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015febilece\u011fi i\u00e7 yans\u0131malara kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z kalamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. O zaman \u00c7orum, Mara\u015f, Z\u00eelan gibi katliamlarla devam\u0131 olan J\u0130TEM katliamlar\u0131 konusunda ger\u00e7ekleri ink\u00e2r siyaseti, de\u011fil y\u00fczle\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha cesur davranmak durumunda kal\u0131r.<\/p>\n
* O zaman burada korunan Tansu \u00c7iller, Mehmet A\u011far, Do\u011fan G\u00fcre\u015f gibi bir d\u00f6nemin esas sorumlular\u0131 uluslararas\u0131 arenada yarg\u0131lanabilecek mi?<\/p>\n
– Mahkeme, cesur davran\u0131p da ba\u015fvuruyu kabul edip yarg\u0131lamaya ge\u00e7erse tabii ki bu ki\u015filer de yarg\u0131lanacaklar. Mesela 1993\u201394 y\u0131llar\u0131ndaki siyasiler kimler onlara bak\u0131lacak. Ba\u015fbakan Tansu \u00c7iller, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Mehmet A\u011far, d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 S\u00fcleyman Demirel. Bu gibi ki\u015filerle birlikte halen bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc, bu inan\u00e7 sistemini kabul etmeyen, barajlara \u201colur diyen, insanlar\u0131n anadilinde konu\u015fmas\u0131na engel olan bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmetin Ba\u015fbakan\u0131 Erdo\u011fan ve h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin de bu asimilasyonun devamc\u0131s\u0131 olarak sorumluklar\u0131n\u0131 belirtece\u011fiz ve hat\u0131rlataca\u011f\u0131z. Her birisinin bu s\u00fcre\u00e7teki sorumluluklar\u0131 bildirilecek. 1937\u201338 katliam\u0131 i\u00e7in ise ya\u015famayan ama o d\u00f6nem devleti y\u00f6neten tek parti y\u00f6neticileri ya\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in devlet onlar ad\u0131na \u00f6z\u00fcr dilemek ve ma\u011fdurlar\u0131n maddi ve manevi zararlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak zorundad\u0131r.<\/p>\n
* Bu dava bug\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti\u011finiz asimilasyon politikalar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in bir vesile olabilir mi?<\/p>\n
– Ama\u00e7lardan en \u00f6nemlisi bu farkl\u0131 etnik k\u00fclt\u00fcrlerin asimilasyon politikas\u0131na tabii tutulmamas\u0131d\u0131r. Bu gibi asimilasyonlar\u0131 ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olan kimliklere tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nlemek. Ayn\u0131 zamanda anadilde e\u011fitim ve inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6n\u00fcne konulan engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yerel y\u00f6netimlerini olu\u015fturmalar\u0131, kendi kararlar\u0131n\u0131 alabilmeleri y\u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131. Bu konuya ilgili h\u00fck\u00fcmetlerin politikalar\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik yaratmak. Bu bir s\u00fcre\u00e7 kolay olmayan hukuki bir s\u00fcre\u00e7, sab\u0131r isteyen ve halk\u0131n deste\u011fine de muhta\u00e7 bir s\u00fcre\u00e7.<\/p>\n
ULUSLARASI CEZA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi, 1998’de Roma Stat\u00fcs\u00fc ad\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fme ile Birle\u015fmi\u015f Milletler b\u00fcnyesinde kurulmu\u015f bir mahkemedir. \u00d6zellikle 1915 Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sonras\u0131nda uluslar aras\u0131 hukuk arenas\u0131nda ilk defa \u201cinsanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 kavram\u0131 olu\u015fturulmu\u015f ve bu t\u00fcr toplu katliamlara kar\u015f\u0131 \u00f6nleyici olmas\u0131 bab\u0131nda sorumlular\u0131n cezaland\u0131r\u0131labilece\u011fi bir mahkeme kurulmas\u0131 bir fikri tart\u0131\u015falagelmi\u015ftir. Mahkeme insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7larla, soyk\u0131r\u0131m ve sava\u015f esnas\u0131nda i\u015flenmi\u015f su\u00e7lara bakmakla kendini g\u00f6revli addetmi\u015ftir. Bu su\u00e7lardan dolay\u0131 ki\u015filer, gruplar bir devlete kar\u015f\u0131 mahkemeye ba\u015fvurma hakk\u0131na sahiptirler. Ancak 1998’den sonra bu ba\u011flamda i\u015flenmi\u015f su\u00e7lar\u0131 ba\u015fvuru kapsam\u0131 i\u00e7ine alm\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6ncesinde ya\u015fanm\u0131\u015f olanlar i\u00e7in de\u011fil.-ANF<\/p>\n
Zeynep Kuray<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info
\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\t<\/p>\n