\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/849-5.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Bug\u00fcnde sekiz g\u00fcnd\u00fcr devam eden dini merasimlerini anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla yazmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Ba\u015fta \u015funu belirtmek isterim ki \u00cazidilik hakk\u0131nda ciddi bir birikim sahibi de\u011filim. Daha \u00f6nce \u00cazidilik hakk\u0131nda biraz kitap okumu\u015f olsam da pratikte ya\u015fananlar\u0131n kitaplardakinden \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011funu belirtmem gerekiyor. \u00cazidilik ancak onlar i\u00e7inde ya\u015fanarak \u00f6\u011frenilebilir.<\/p>\n
Ezidilerin Hac merasimi Lale\u015f’te yedi g\u00fcn s\u00fcr\u00fcyor. Asl\u0131nda sekiz g\u00fcnd\u00fcr ama yedinci g\u00fcnde hemen hemen halktan hi\u00e7 kimse Lale\u015f’te kalm\u0131yor. Sekizinci g\u00fcn Lale\u015f hizmetk\u00e2rlar\u0131, ocak sahipleri ve dindar adamlar\u0131 Baba \u015eex d\u00e2hil herkes birbirlerini ziyaret ederek sabah semas\u0131yla bitiriyorlar. \u00cazidilerin Hac merasimi tamam\u0131yla \u015eex Adi’nin \u00f6l\u00fcm y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnde tutulan yas merasimidir. Ezidiler \u015eex Adi’yi Arap sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 kendilerini \u00f6ndersiz, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, yok olmakla y\u00fcz y\u00fcze kald\u0131klar\u0131 bir d\u00f6nemde sahiplenip tekrardan koruyup kollayan \u00f6nder olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. \u00d6nderden ziyade bir peygamber olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Onun i\u00e7in \u015eex Adi onlar i\u00e7in olduk\u00e7a kutsald\u0131r.\u00a0 \u015eex Adi 6 Ekim’de vefat etti\u011finde Cenazesini Lale\u015f’in bulundu\u011fu vadiye getirerek Kaniya Sipi’de y\u0131kayarak defnediyorlar. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 Hac merasiminin birinci g\u00fcn\u00fcnde onlar\u0131n Ber\u00ea \u015eibak\u00ea(\u015eex Adi’nin \u00fczerinde y\u0131kand\u0131\u011f\u0131 tahta) dedi\u011fi tahtalar Be\u015fiq-Behzan’dan gelir. Bu tahtalar \u00cazidilerin dindar kesimi olan Kaval’lar e\u015fli\u011finde \u00f6nce ruhani lider Baba \u015eex’in evine gelir. Oradan sabah kahvalt\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra Lale\u015f’e do\u011fru yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. Lale\u015f’e varmadan \u00f6nce “Pira Selat\u00ea”(salavat k\u00f6pr\u00fcs\u00fc) de bekletilir.- \u00cazidi inanc\u0131na g\u00f6re “Pira Selat\u00ea” Lale\u015f’e gelen her kimse bu k\u00f6pr\u00fcden \u00fc\u00e7 defa bir ba\u015ftan di\u011fer ba\u015fa ko\u015farak g\u00fcnahlar\u0131ndan temizlendikten sonra Lale\u015f’e girdi\u011fi k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr.- bir ki\u015fi Lale\u015f’e g\u00f6nderilerek Lale\u015f’te Feq\u00eer, Baba \u00c7avu\u015f, Pir, vb din adamlar\u0131 gelerek her birinin alaca\u011f\u0131 \u015fey dini kurarlara g\u00f6re belirlenmi\u015f. Kimi ipleri, kimi demirleri v.b yani rast gele al\u0131nm\u0131yor. Buradan al\u0131nan Beri \u015eibak\u00ea Kaniya Sipi’ye g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.- Kaniya Sipi \u00cazidilerin kendi \u00fcslubu ile kendilerini m\u00fch\u00fcrledikleri \u00e7e\u015fmedir. T\u00fcm i\u015flemleri H\u0131ristiyanl\u0131kta ki vaftiz gibidir. Onlara g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n neresinde olursa olsun d\u00fcnyaya gelen bir \u00cazidi Kaniya Sipi’de m\u00fch\u00fcrlenmedi mi tamam de\u011fildir. Ya\u015f\u0131 ne olursa olsun ne zaman gelip m\u00fch\u00fcrlenirse kabul olur. \u2013 ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcnlerde farkl\u0131 bir \u015fey yap\u0131lmaz. Yaln\u0131z yedi g\u00fcn boyunca sabah daha g\u00fcne\u015f do\u011fmadan \u00f6nce Beyta Cindi, sabah saat sekiz dolaylar\u0131nda Beyta Sib\u00ea, ak\u015fam saat d\u00f6rt dolaylar\u0131nda Beyta \u00cavar\u00ea okunur. Yaln\u0131z Beyta Sib\u00ea ve Beyta \u00cavar\u00ea okunduktan sonra simat diye \u00f6zel bir yemek da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Bu yemek d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f bu\u011fday ve etten yap\u0131l\u0131r. K\u00fcrt\u00e7e ismi “kelle do\u015f”dur. Ayr\u0131ca her gece simat olarak “pa\u015fe \u015f\u00eev” denilen mercimek ve d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f bu\u011fdaydan yap\u0131lan \u00e7orba da verilir. Bu simat yeme\u011fi \u015eex Adi t\u00fcrbesinin bah\u00e7esinde bir tabak Mir Hac, biri P\u00ee\u015f\u00eemam, biri Kaval, ikisi kutsal a\u011fa\u00e7 Kalender(ko\u00e7ek ve adam\u0131\u015flar\u0131n alt\u0131nda oturdu\u011fu a\u011fa\u00e7t\u0131r), biri Bav\u00ea \u015eex, di\u011feri Bav\u00ea Gavan bunlar resmi ve zorunlu olarak indirilmesi gerekenlerdir. Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda da halk\u0131n yemesi i\u00e7in bir ba\u015fka tabakalarda indirilir. Ayr\u0131ca bo\u011fa derisinde yap\u0131lm\u0131\u015f bir sofra i\u00e7inde kurutulmu\u015f ekmek ise bu tabaklar \u00fczerine tewarik olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Sofray\u0131 Fekir, ekmek tabakas\u0131n\u0131 da Bav\u00ea \u00c7avu\u015f ta\u015f\u0131mak zorundad\u0131r. Bu yemek yoksul ve a\u00e7 olan insanlar i\u00e7in da\u011f\u0131t\u0131lan yemektir.\u00a0 Ak\u015fam duas\u0131ndan sonra ise havan\u0131n kararmas\u0131 beklenir hava tam karard\u0131\u011f\u0131nda her gece semah \u00e7ekilir. Semah kimilerine g\u00f6re \u015eex Adi\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yas\u0131d\u0131r. (\u015eex Adi \u00f6l\u00fcrken -\u00cazidiler \u00f6ld\u00fc demiyorlar bunu hakaret say\u0131yorlar onlar \u201ckiras guhart diyor.- yedi g\u00fcn boyunca onun ruhu Lale\u015f vadisi \u00fczerinde kalm\u0131\u015f bu yedi g\u00fcn boyunca buraya gelen bu dini merasimlere kat\u0131lan herkes o ruhtan faydalan\u0131rm\u0131\u015f.) kimilerine g\u00f6re ise semah d\u00fcnyan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 kutsayan bir dini t\u00f6rendir. Zaten semah yaparlarken ortada yak\u0131lan me\u015fale yan\u0131nda elinde fitil tutu\u015fturarak duran ki\u015finin ise g\u00fcne\u015f oldu\u011funu \u00fc\u00e7 defa g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nerek semalar\u0131n\u0131 bitiriyorlar. Semaha s\u0131radan insanlar kat\u0131lam\u0131yor. En ba\u015fta y\u00fcz\u00fc kapal\u0131 siyah h\u0131rka i\u00e7inde \u015eex Adi\u2019yi temsilen bir din adam\u0131 arkas\u0131nda P\u00ea\u015f\u00eemam-\u015eex Hasan, P\u00ea\u015f\u00eemam-M\u00eer\u00ea \u015eerfedin onun arkas\u0131nda \u00cazidilerin ruhani lideri Baba \u00c7avu\u015f- M\u00eer Hac onlar\u0131n arkas\u0131nda Bav\u00ea Gavan- Ko\u00e7ak Nun onlar\u0131n arkas\u0131nda \u015eex Fetteh ile P\u00eer\u00ea \u00cesibbiya ve en sonda ise Bav\u00ea \u00c7avu\u015f dizilir. <\/p>\n
Be\u015finci g\u00fcnde Per\u00ee Suwarkirin denilen dini t\u00f6ren yap\u0131l\u0131r. Bu t\u00f6renle \u00cazidilerin yedi kutsal mele\u011fi temsilen Lale\u015f\u2019te bulunan t\u00fcrbeler \u00fczerinde ki kuma\u015flar yenilenirken o g\u00fcn tek tek bu melekler ad\u0131na hay\u0131rlar i\u015flenir.\u00a0 Onlar ad\u0131na dualar okunur ve halaylar \u00e7ekilerek son bulur. Kimilerine g\u00f6re Per\u00ee Suwarkirin \u00cazidilerin oru\u00e7 tuttu\u011fu zaman kimsenin g\u00f6rmemesi i\u00e7in ba\u015f\u0131na bir kuma\u015f par\u00e7as\u0131 ge\u00e7irdikleri ibadet \u015feklini temsilen yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Bu g\u00fcn her mele\u011fi temsilen bir renk ta\u015f\u0131n\u0131r. K\u0131rm\u0131z\u0131, sar\u0131, ye\u015fil, beyaz ve siyah renkler vard\u0131r. Siyah renk \u201cXerke oldu\u011fu i\u00e7in ona dokunmak g\u00fcnah say\u0131l\u0131r. Di\u011fer renklere dokunmak sevapt\u0131r. Bu kuma\u015flar Kaniya Sipi\u2019de ta\u015f\u0131n\u0131rken hay\u0131r i\u015flemek isteyen ki\u015fi belli bir para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu hay\u0131r\u0131 kendisine al\u0131r. Kuma\u015f alt\u0131nda da \u015eex Adi t\u00fcrbesine kadar getirilir. <\/p>\n
Alt\u0131nc\u0131 g\u00fcnde ise Qebak (Gakuj) bu merasimde ise bir bo\u011fa \u015eex Adi t\u00fcrbesinden al\u0131narak \u015e\u00ea\u015fems t\u00fcrbesine g\u00f6t\u00fcrerek orada kesilir. Ertesi g\u00fcn simat yeme\u011fi olarak ziyaret\u00e7ilere da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Bo\u011fa b\u00fcy\u00fck bir halk kitlesi i\u00e7inde korunarak ge\u00e7irirken onda bir t\u00fcy koparmak b\u00fcy\u00fck bir sevap say\u0131l\u0131r. Onun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir izdihama sebep te\u015fkil etmektedir. <\/p>\n
Yedinci g\u00fcn ise alt\u0131 g\u00fcn boyunca Kaniya Sipi\u2019de bekletilen Beri \u015eibak\u00ea gece ge\u00e7 saatlerde kimse g\u00f6rmeden ruhani lider ve meclisi ile birlikte \u015eex Adi’nin t\u00fcrbesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Yedinci g\u00fcn\u00fcnde ise Beri \u015eibak\u00ea t\u00fcrbeden \u00e7\u0131kar\u0131larak bah\u00e7ede ki \u00e7e\u015fmede y\u0131kand\u0131ktan sonra tekrar t\u00fcrbeye konulur. Bu Beri \u015eibak\u00ea asl\u0131nda \u015eex Adi \u00f6l\u00fcrken \u00fczerinde y\u0131kand\u0131\u011f\u0131 tahtad\u0131r. Bu tahtan\u0131n i\u00e7inde y\u0131kand\u0131\u011f\u0131 su insanlar taraf\u0131nda y\u00fczlerine, ba\u015flar\u0131na at\u0131larak sevap kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Yedinci g\u00fcnden sonra ziyarete gelen halk neredeyse tamam\u0131 Lale\u015f\u2019i terk eder. <\/p>\n
Sekizinci g\u00fcn ise yedi g\u00fcn boyunca geceleri yap\u0131lan semah bu sefer g\u00fcnd\u00fcz s\u0131rayla \u015e\u00ea\u015fems t\u00fcrbesi, Kaniya Sipi ve \u015eex Abdulkadir t\u00fcrbelerinde \u00e7ekilir. Daha sonra S\u00fbk\u00ea Mar\u00eefet\u00ea\u2019de kaval ve def e\u015fli\u011finde halaylar \u00e7ekilerek Hac merasimi resmi olarak son bulur. <\/p>\n
\u00cazidili\u011fin t\u00fcm dini merasimleri olduk\u00e7a otantik ve etkileyiciydi. T\u00fcm merasimlerin ortak yan\u0131 (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tahrip edilmi\u015f olsa da) do\u011faya, g\u00fcne\u015fe, aya yakar\u0131\u015f ve minnet borcudur.<\/p>\n
Yusuf Ziyad<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n