\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2210-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Kapitalist moderniteyi nas\u0131l \u00fc\u00e7 \u00f6nemli boyut alt\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnse, benzer bir yakla\u015f\u0131m demokratik modernite i\u00e7in de ge\u00e7erli olabilir. Kapitalist modernite i\u00e7in temel s\u00fcreksizlik ve \u00f6zg\u00fcn nitelikler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen kapitalist \u00fcretim toplumu, end\u00fcstri toplumu ve ulus-devlet toplumuna kar\u015f\u0131l\u0131k, demokratik modernitenin ahlaki ve politik toplum, eko-end\u00fcstriyel toplum ve demokratik konfederalist toplum boyutlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Her iki sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131da boyutlar \u00e7okla\u015ft\u0131r\u0131labilir. Fakat ana hatlar\u0131yla tan\u0131mlanmalar\u0131 i\u00e7in bu \u00fc\u00e7l\u00fc boyutlar yeterli bir anlam verebilir. Kapitalist modernitenin boyutlar\u0131 \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde kapsaml\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelere tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Demokratik modernite ise, tarihsel geli\u015fim, klasik uygarl\u0131k ve modernite ile mukayese ve ana unsurlar\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Temel boyutlara ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131p daha yak\u0131ndan tan\u0131mlamak, anlat\u0131m\u0131 ve pratik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecektir. <\/p>\n
Ahlaki ve politik toplumu demokratik toplum (demokratik kom\u00fcnalite) olarak sunmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Kapitalist topluma kar\u015f\u0131l\u0131k verecek en uygun kategorik yakla\u015f\u0131m bu olabilirdi. Fakat ahlaki ve politik toplumun do\u011fas\u0131nda demokratik toplum da i\u00e7erilmi\u015f oldu\u011fundan, daha temel bir kategorik kavram olan ahlaki ve politik toplumu esas almaktan ka\u00e7\u0131nmad\u0131k. Konu \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerde i\u015flenmi\u015ftir. Burada yapaca\u011f\u0131m \u015fey ana derleme olacakt\u0131r. Ahlaki ve politik toplumu nitelendirmeden \u00f6nce, \u00f6z\u00fcyle ilgili bir hususu ne kadar tekrarlarsam o kadar yerinde olacakt\u0131r. O da ahlaki ve politik toplumun bir yandan iyilik, mutluluk, do\u011fruluk ve g\u00fczellik, di\u011fer yandan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokratiklikle olan \u00f6zsel ili\u015fkisidir. \u0130yilik, mutluluk zaten ahlak\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Do\u011fruluk hakikatle ilgilidir. Hakikati ahlaki ve politik toplumun d\u0131\u015f\u0131nda aramak beyhudedir. Ahlaki ve politik olamayan, hakikati bulamaz. G\u00fczellik ise esteti\u011fin ama\u00e7 kavram\u0131d\u0131r. Ahlaki ve politik toplum d\u0131\u015f\u0131ndaki g\u00fczelli\u011fi g\u00fczellik saym\u0131yorum. G\u00fczellik ahlaki ve politiktir! Di\u011fer \u00fc\u00e7l\u00fc olan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik ve demokrasinin ahlaki-politik toplumla ili\u015fkisi olduk\u00e7a \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmi\u015ftir. Hi\u00e7bir toplum ahlaki ve politik toplum kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, e\u015fitli\u011fi ve demokrasiyi \u00fcretebilme, sa\u011flayabilme g\u00fcc\u00fcnde de\u011fildir. <\/p>\n
Birinci derleme hususu, ahlaki ve politik toplumun de\u011fi\u015febilme ve d\u00f6n\u00fc\u015febilme kapasitesiyle ilgilidir. De\u011fi\u015fme ve d\u00f6n\u00fc\u015fme kapasitesi, ahlaki ve politik boyut temel varolu\u015f olarak ortadan kald\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a, en geni\u015f toplum olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u015e\u00fcphesiz hi\u00e7bir toplumda ahlak ve politika t\u00fcm\u00fcyle ortadan kald\u0131r\u0131lamaz. Ama i\u015flevleri son derece daralt\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin kapitalist modernite toplumunda ulus-devlet tahakk\u00fcm\u00fcnde ahlak ve politika en aza indirgenmi\u015f, hatta yok edilme s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar daralt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun nedenleri ve sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde uzunca durmu\u015ftuk. Bu durumda toplum de\u011fi\u015fmi\u015f mi oluyor? Hay\u0131r. Tersine daralt\u0131lm\u0131\u015f, de\u011fi\u015fimi ve farkl\u0131la\u015fmas\u0131 durdurulmu\u015f, hatta homojenli\u011fe zorlanm\u0131\u015f ve \u00e7ok sert bir hukuki stat\u00fc alt\u0131nda bo\u011funtuya getirilmi\u015f oluyor. De\u011fi\u015fim kapasitesi \u015furada kals\u0131n, tek tip k\u00fclt\u00fcr ve vatanda\u015f yeti\u015ftirmek i\u00e7in homojenle\u015ftirme ad\u0131 alt\u0131nda biz-\u00f6teki ikilemine indirgenmi\u015ftir, daralt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte sanki modern toplum s\u0131n\u0131rs\u0131z bir de\u011fi\u015fimi ya\u015f\u0131yormu\u015f gibi \u00e7ok renkli bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sunulur. Bu tamamen medyatiktir ve propaganda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Alt\u0131ndaki ger\u00e7eklik tek renklidir ya griye yak\u0131n veya karad\u0131r. <\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ahlaki ve politik toplumun \u00e7a\u011fda\u015f modernite hali olan demokratik toplum, ger\u00e7ekten farkl\u0131l\u0131klar\u0131 en geni\u015f ya\u015fayan toplumdur. Her toplumsal grup tek tip k\u00fclt\u00fcre ve vatanda\u015fl\u0131\u011fa mahk\u00fbm k\u0131l\u0131nmadan, kendi \u00f6z k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kimli\u011fi etraf\u0131nda olu\u015facak farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7inde ya\u015fayabilir. Kimlik farkl\u0131la\u015fmas\u0131ndan siyasi farkl\u0131la\u015fmaya kadar topluluklar potansiyellerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131p aktif bir ya\u015fama d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. Hi\u00e7bir toplulu\u011fun homojenle\u015ftirilme endi\u015fesi yoktur. Tek renklilik \u00e7irkinlik, s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k ve fakirlik olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7ok renklilik ise, ba\u011fr\u0131nda zenginlik, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve g\u00fczellik ta\u015f\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck daha \u00e7ok sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Ancak farkl\u0131l\u0131\u011fa dayanan e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck de\u011ferlidir. Zaten ulus-devlet eliyle sa\u011flanm\u0131\u015f olan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik, t\u00fcm d\u00fcnyadaki deneyimlerde de kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 gibi ancak tekeller i\u00e7indir. Ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve e\u015fitlikler iktidar ve sermaye tekelleriyle verilmez. Ancak demokratik toplumun demokratik siyaset tarz\u0131yla kazan\u0131l\u0131r, \u00f6z savunmayla korunur. <\/p>\n
Belki \u015fu soru sorulabilir: Bir sistem bu kadar farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l kald\u0131rabilir? Buna verilecek yan\u0131t, ahlaki ve politik toplum esas\u0131nda birliktir. Her birey ve grubun \u00f6d\u00fcn vermeyece\u011fi tek de\u011fer, ahlaki ve politik toplum olarak kalmaktaki \u0131srard\u0131r. Farkl\u0131l\u0131k i\u00e7in, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in tek ve yeterli ko\u015ful ahlaki ve politik toplumdur. Demokratik toplum bu tarihsel toplumun modern hali olarak kendini gittik\u00e7e daha \u00e7ok kan\u0131tlamaktad\u0131r. <\/p>\n
Modernizmin resmi sisteminin merkezi ideolojisi olan liberalizm bu ger\u00e7e\u011fi tersy\u00fcz etmek i\u00e7in hayli arg\u00fcman kullanmaktad\u0131r. Neredeyse liberalizmi demokrasi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Tam bir kavram karga\u015fas\u0131 yarat\u0131l\u0131r. \u0130deoloji oldu\u011fu halde liberalizmin kendisini siyasi bir sistem olan demokrasi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesi bunun tipik \u00f6rne\u011fidir. \u00d6z\u00fcnde ise liberalizm bireyin toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki dizginsiz tahribat\u0131 anlam\u0131na gelir ki, bunu da tekellerin toplum \u00fczerindeki egemenli\u011fi kan\u0131tlar. Demokratik olmayan her t\u00fcrl\u00fc bireycilik, aileden devlete kadar diktat\u00f6rl\u00fck e\u011filimindedir. Demokratik bireylik ise farkl\u0131d\u0131r. Ortak seslenmesi, toplumun kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak bireyi \u00f6nceler. Birey ancak bu sesi, kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 esas ald\u0131\u011f\u0131nda de\u011fer ta\u015f\u0131r. Toplumda sayg\u0131n yer bulur. O halde liberal bireycilik bir nevi s\u0131n\u0131rs\u0131z ve say\u0131s\u0131z tekel olarak antidemokratiktir. Her bir liberal veya neoliberal lafazanl\u0131k ve kavram karga\u015fas\u0131 bu asli \u00f6zelli\u011fini de\u011fi\u015ftiremez. Kelime anlam\u0131 itibariyle \u00f6zg\u00fcrle\u015fme olarak da kullan\u0131lan liberalizm, uygulamada bunu da tekellerin s\u0131n\u0131rs\u0131z geli\u015fmesinin \u00f6tesine ta\u015f\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte sunulan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, pratikte tarihte firavun rejimlerinde bile g\u00f6r\u00fclmeyen \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ideolojik ve maddi prangalara vurulmu\u015ftur. Ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bir toplumda ancak toplumsal boyutla desteklendi\u011finde anlam kazanabilir. Toplumca desteklenmeyen bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ancak tekellerin insaf\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak anlam bulabilir ki, bu da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ruhuna ayk\u0131r\u0131 bir durumu ifade eder. Liberalizmin e\u015fitlik diye bir sorunu zaten yoktur. <\/p>\n
Ahlaki toplum kapitalist modernite ko\u015fullar\u0131nda tarihinin en daralt\u0131lm\u0131\u015f, i\u015flevsiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, kad\u00fck halini ya\u015far. Yine tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bi\u00e7imde ahlaki kurallar yerine hukuk kodlar\u0131 yerle\u015ftirilir. Burjuvazi s\u0131n\u0131f olarak ahlak\u0131 kad\u00fckle\u015ftirip, hukuk ad\u0131 alt\u0131nda s\u0131n\u0131f egemenli\u011fini en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar kodlayarak topluma dayat\u0131r. Ahlaki toplum yerine hukuki toplum ikame edilir. Burada \u00e7ok \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklikle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Tarihte hukukile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na rastlan\u0131r. Ama hi\u00e7birinde burjuva modernitesinde oldu\u011fu kadar ayr\u0131nt\u0131ya bo\u011fulmam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen, hukuk ad\u0131 alt\u0131nda s\u0131n\u0131f tekelcili\u011fidir, hukuk tekelcili\u011fini yaratmakt\u0131r. Toplum gibi son derece karma\u015f\u0131k bir do\u011fay\u0131 hukukla y\u00f6netmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u015e\u00fcphesiz adil olmak kayd\u0131yla toplumda hukukun yeri vard\u0131r bu anlam\u0131yla vazge\u00e7ilmezdir. Fakat pozitif hukuk ad\u0131 alt\u0131nda devlet\u00e7e topluma dayat\u0131lan adil hukuk de\u011fil, hukuka i\u00e7erilmi\u015f h\u00e2kim s\u0131n\u0131f ve ulus tekelcili\u011fidir, ulus-devlet kuralc\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ahlak\u0131n tahribi toplumun tahribiyle e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. Olup bitenler bu ger\u00e7e\u011fi do\u011frulamaktad\u0131r. Bug\u00fcn ABD veya Rusya gibi g\u00f6zde toplumlar bir saat bile stat\u00fckosuz, yani resmi hukuk kurallar\u0131 olmadan kendilerini ya\u015fatamazlar. Zaman zaman bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, toplum vah\u015fet alan\u0131na d\u00f6ner. <\/p>\n
Asl\u0131nda bu durum bir ger\u00e7e\u011fi ifade eder. Ulus-devleti tan\u0131mlarken, toplumun g\u00f6zeneklerine kadar dayat\u0131lm\u0131\u015f sava\u015f hali olarak belirlemi\u015ftik. Bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde, krizlerde bu ger\u00e7ek kan\u0131tlan\u0131r. En b\u00fcy\u00fck kriz potansiyelini resmi hukuk toplumlar\u0131 ta\u015f\u0131r. Neden de ahlaki ilkeden yoksunlu\u011fudur. E\u011fer \u00e7evre felaket boyutlar\u0131nda kriz ya\u015f\u0131yorsa, bunun nedeni ahlaki boyutun yoksunlu\u011funa kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00e7evre hukukunun da hen\u00fcz geli\u015ftirilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Kald\u0131 ki, \u00e7evre hukukla da korunacak bir konu de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sonsuzdur. Hukuki etkinlik ise son derece s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ekolojik sorunun temelinde ahlaki toplum ilkesinden d\u00fc\u015f\u00fc\u015f yatar. Ahlaki toplum ilkesine hak etti\u011fi yeri veremeyen bir toplumun ne i\u00e7 b\u00fcnyesinde, ne de \u00e7evresinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi kalm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcncel ger\u00e7eklik bunu \u00e7ok iyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor. <\/p>\n
Ayn\u0131 hususlar politik toplum ilkesi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Politika yerine ulus-devletin devasa b\u00fcrokratik iradesi konuldu\u011funda, toplumlar\u0131n demokratik i\u015flerli\u011fi kalmaz. En ince g\u00f6zeneklerine kadar topluma s\u0131zm\u0131\u015f ulus-devlet idarecili\u011fi bu durumuyla toplumun fel\u00e7li halini ifade eder. T\u00fcm ger\u00e7ekle\u015fmelerini, ortak i\u015flerini b\u00fcrokrasiye terk etmi\u015f bir toplum, ger\u00e7ekten hem zihin hem irade olarak a\u011f\u0131r bir fel\u00e7lilik hali ge\u00e7irir. Bunu fark eden Avrupa\u2019n\u0131n t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle demokratik politik ilkeye sar\u0131l\u0131\u015f\u0131 sebepsiz de\u011fildir. Az \u00e7ok geli\u015fmesini de, s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa, b\u00fcrokrasinin yan\u0131 s\u0131ra toplumsal politikaya da saha b\u0131rakm\u0131\u015f olmas\u0131ndand\u0131r. <\/p>\n
Modernitenin ulus-devletine g\u00f6re, politik toplum kendi varl\u0131\u011f\u0131na, birli\u011fine ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 bir tehdittir. H\u00e2lbuki toplumun varolu\u015f hali olarak politik unsuru daraltman\u0131n da \u00f6tesinde, fiilen kullan\u0131lamaz hale getiren ulus-devlet idarecili\u011fi, b\u00fcrokratizmi sadece toplum \u00fczerinde Demokles\u2019in k\u0131l\u0131c\u0131 olarak durmuyor, saat saat toplumu do\u011fruyor. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en temel politik felsefe sorunu bu oldu\u011fu gibi, fa\u015fizm olarak da pratikte ya\u015fam\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engeldir. \u015eunu belirtmi\u015ftim: Hitler \u015fahsen yenildi, ama sistemi zafer kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ulus-devlet\u00e7ilik politik toplumun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131nda (Hitler bunu kat\u0131ks\u0131z ba\u015faran ilk ki\u015fi olmasa da, resmen ilan eden ve sahip \u00e7\u0131kan ki\u015fidir) Hitler fa\u015fizmi ile \u00f6zde\u015ftir.
Politik ilkesi olmayan, i\u015fletilmeyen veya ortadan kald\u0131r\u0131lan bir toplum bir kadavrad\u0131r en iyi hali ise s\u00f6m\u00fcrge toplumu olarak ifade edilebilir. Bu nedenle demokratik toplumun politik ilkeye kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u015flerlik hayati \u00f6neme sahiptir. Sistem olarak \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn en temel kan\u0131t\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Uygarl\u0131k tarihi bir anlamda politik toplumun daralt\u0131lmas\u0131, i\u015flevsiz b\u0131rak\u0131larak kad\u00fckle\u015ftirilmesinin tarihidir. Toplumun s\u0131n\u0131fla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ancak sert ge\u00e7en politik m\u00fccadelenin devlet lehine bast\u0131r\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. Bu hususa \u00e7ok dikkat edilmelidir. S\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi sorunuyla en \u00e7ok u\u011fra\u015fan Marksistler bile s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 do\u011fru belirleyememi\u015flerdir. Sanki s\u0131n\u0131fla\u015fma bir erdemmi\u015f, uygarl\u0131\u011f\u0131n ilerleticisiymi\u015f gibi de\u011ferlendirmekten kendilerini al\u0131koyamam\u0131\u015flard\u0131r. Tarihin mutlaka \u00fczerinden ge\u00e7mesi gereken bir a\u015fama, k\u00f6pr\u00fcsel ili\u015fkisiymi\u015f gibi yakla\u015fmay\u0131 tarihsel materyalizmin gere\u011fi saym\u0131\u015flard\u0131r. Uygarl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcmlememde s\u0131n\u0131fla\u015fmay\u0131 politik ve ahlaki toplumun daralt\u0131lmas\u0131 ve i\u015flevsizle\u015ftirilmesi olarak de\u011ferlendirdim s\u0131n\u0131fla\u015fma geli\u015ftik\u00e7e toplumun daha \u00e7ok iktidar ve devlet hegemonyas\u0131na ge\u00e7ti\u011fini \u00f6nemle belirttim. Tarih bu anlamda sert bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesidir. Ama s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin kendisi bir ilerleme, geli\u015fme olmak \u015furada kals\u0131n, tersine toplumsal bir gerileme ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015ft\u00fcr. Ahlaki olarak iyi de\u011fil, k\u00f6t\u00fc bir geli\u015fmedir. S\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n ilerleme i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durak oldu\u011funun idea edilmesi, hele bunun Marksist bir ifadeymi\u015f gibi belirlenmesi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinde d\u00fc\u015f\u00fclen ciddi bir yanl\u0131\u015fl\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
Politik toplumu s\u0131n\u0131fsal toplumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda en do\u011fru tan\u0131mlama, kendisinin s\u0131n\u0131fla\u015ft\u0131rmaya kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli direnmesidir. Kendini en az s\u0131n\u0131fsalla\u015ft\u0131ran toplum en iyi toplumdur. Politik m\u00fccadelenin ba\u015far\u0131s\u0131 kendini s\u0131n\u0131fla\u015ft\u0131rmaya u\u011fratmayarak belirlenebilir. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir politik m\u00fccadele ancak kendi toplumunu s\u0131n\u0131fla\u015ft\u0131rmayarak, dolay\u0131s\u0131yla kendini iktidar ve devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n tek tarafl\u0131 zoru alt\u0131na sokmayarak kan\u0131tlanabilir. G\u0131rtla\u011f\u0131na kadar iktidar ve devlet zorunun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 toplumlarda ba\u015far\u0131l\u0131 bir politik m\u00fccadeleden bahsetmek ciddi bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Kendini iktidar ve devlet zorunun (\u0130\u00e7 veya d\u0131\u015f, milli veya gayri milli olmas\u0131 bu anlamda pek \u00f6nemli de\u011fildir) alt\u0131na ya hi\u00e7 sokmam\u0131\u015f veya sert m\u00fccadeleyle belirlenen bir uzla\u015fma sonucu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 r\u0131zaya dayanan bir iktidar ve devlet tan\u0131nmas\u0131 politik toplum i\u00e7in idealdir. <\/p>\n
Kapitalist modernite politik toplumun en daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve i\u015flevsizle\u015ftirildi\u011fi son uygarl\u0131k a\u015famas\u0131d\u0131r. Bu hususun iyi kavranmas\u0131 gerekir. \u0130deolojik hegemonya olarak liberalizme g\u00f6re politik m\u00fccadele, hatta demokratik siyaset kendi d\u00f6neminde son derece geli\u015fkindir. Y\u00fczeyden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda do\u011fru g\u00f6r\u00fcnen bu idea, \u00f6zde tersini ifade eder. Ahlaki ve politik toplumun tarihte bireycilik ve tekelcili\u011fin azami geli\u015ftirilmesi sonucunda en i\u015flevsiz halini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Azami iktidar olarak ulus-devlet, azami politik olmayan toplumdur. Ulus-devlet \u00f6ylesi bir toplumu do\u011furur. Hatta ortada toplum diye bir \u015fey kalmaz. Toplum ulus-devlet ve k\u00fcreselle\u015fen \u015firketler i\u00e7inde adeta eritilmi\u015ftir. Michel Foucault bu noktada toplumun savunulmas\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn temeli olarak g\u00f6r\u00fcr. Toplumun yitirilmesini (a\u015f\u0131r\u0131 bireycilik ve tekeller taraf\u0131ndan, modernitenin ta kendisi olarak) sadece \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, insan\u0131n da yitirilmesi olarak de\u011ferlendirir.<\/p>\n
Demokratik modernite bu anlamda toplum savunuldu\u011fu oranda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn de kazan\u0131lmas\u0131nda tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yoludur. Demokratik siyasetle kendini (bireycili\u011fe, ulus-devlete ve tekellere kar\u015f\u0131) savunan toplum, politik dokusunu i\u015flevselle\u015ftirerek kendini modern demokratik topluma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Modern demokratik toplum ise, kendi t\u00fcm toplumsal i\u015fleri \u00fczerinde hem d\u00fc\u015f\u00fcnen, s\u00f6yleyen, hem de kendini kararla\u015ft\u0131rarak eyleme ge\u00e7iren toplum olarak farkl\u0131la\u015fmay\u0131, \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, bu temelde e\u015fitli\u011fi ya\u015famsalla\u015ft\u0131rarak \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlar. B\u00f6ylelikle demokratik modernite s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadeleyi do\u011fru temelde vermekle kalm\u0131yor yeni bir iktidar veya devletle kendi toplumunu (reel sosyalizmin tarihsel trajik yanl\u0131\u015f\u0131) bo\u011fmuyor, bu tarihsel tuza\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fcyor. Ne kadar iktidarla\u015f\u0131r ve devletle\u015firse s\u0131n\u0131fsall\u0131\u011f\u0131n da o oranda geli\u015fti\u011finin, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadelenin kaybedildi\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. Bu fark\u0131nda olmay\u0131 temel \u00f6zelliklerinden biri olarak belirleyebilmelidir. <\/p>\n
Anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, demokratik modernite ile ne kapitalizm ne de sosyalizm olarak yeni bir toplum tipi yarat\u0131lm\u0131yor. Bu kavramlar\u0131n toplumu nitelendirmekten uzak propaganda kavramlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 belirtiyor. \u015e\u00fcphesiz bir toplum ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Ama bu toplum ahlaki ve politik ilkenin azami rol oynad\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131fsalla\u015fman\u0131n pek geli\u015fme imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla iktidar ve devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n ya zorlar\u0131n\u0131 dayatamad\u0131klar\u0131 ya da kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uzla\u015fmayla bir tan\u0131man\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi, farkl\u0131l\u0131k i\u00e7inde birlik, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn hem bireyselli\u011fin (bireycili\u011fin de\u011fil) hem de toplumsall\u0131\u011f\u0131n \u00f6zelli\u011fi olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir modern demokratik toplumdur. Daha fazla e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi bu toplumun do\u011fas\u0131 gere\u011fi demokratik siyaset kurumunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimin sonucudur.<\/p>\n
<\/p>\n
Ekolojik End\u00fcstriyel Toplum Boyutu <\/p>\n
Demokratik modernitenin ekonomik ve end\u00fcstriyel boyutunun temeli ekolojiktir. Ekonominin \u00f6zellikle tan\u0131m\u0131n\u0131 do\u011fru yapmak \u00f6nemlidir. Bu konuda ekonomi-politi\u011fin muazzam bir sapt\u0131rma ve k\u00f6reltme arac\u0131 oldu\u011funu kavramak \u00f6ncelik ta\u015f\u0131r. \u00d6zellikle \u2018kapitalist ekonomi\u2019 kavram\u0131 tam bir propaganda oyunu ve safsatad\u0131r. \u00d6nceki ciltlerde \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011fimiz gibi, kapitalizmin kendisi ekonomi olmay\u0131p, ekonominin can d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r. Tekel k\u00e2r\u0131 i\u00e7in yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ya\u015fanmaz hale (bir avu\u00e7 Firavun ve Nemrut d\u0131\u015f\u0131nda) getiren ve \u00f6z\u00fcnde toplumsal de\u011ferleri (sadece art\u0131k-de\u011fer de\u011fil) talan etmeye dayal\u0131 sistemli (ideolojik ve maddi k\u00fclt\u00fcr hegemonyal\u0131) \u015febeke \u00f6rg\u00fctlenmesidir. K\u0131rk haramiler ve korsanlardan fark\u0131, bunlar\u0131n kendilerine \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir ideolojik me\u015fruiyet, yasal k\u0131l\u0131f ve iktidarsal dayanaklar olu\u015fturmalar\u0131d\u0131r. Bu ara\u00e7larla kendi ger\u00e7ek y\u00fczlerini ve \u00f6zlerini gizlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ba\u015fta ekonomi-politik olmak \u00fczere, bir\u00e7ok s\u00f6zde bilimsel disiplinlerle kendilerini hakikatin kendisiymi\u015f gibi sunarlar. Muazzam bir ideoloji ve zordan \u00f6r\u00fcl\u00fc z\u0131rh olmazsa, varl\u0131klar\u0131n\u0131 bir g\u00fcn bile s\u00fcrd\u00fcremezler. Bu yap\u0131sall\u0131klar\u0131yla toplumun temel varolu\u015fu olan \u00e7evre anlam\u0131n\u0131 da i\u00e7eren ekonomik eylemini (ahlaki ve politik toplumun temel faaliyet bi\u00e7imi) bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc alt\u0131na alarak hem geli\u015fmesini \u00f6nlerler, hem de bir avu\u00e7 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n mutluluk kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. <\/p>\n
Fernand Braudel\u2019in ekonomi tan\u0131mlamas\u0131nda, temel insan ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 zemin kat, tekel ve fiyat istismar\u0131n\u0131 i\u00e7ermeyen pazar etraf\u0131ndaki meta faaliyetlerini esas ekonomi alan\u0131n\u0131 belirleyen birinci kat, bu iki kat\u0131n \u00fczerindeki tekel a\u011flar\u0131 ve fiyat istismar\u0131yla olu\u015fan \u00fcst kat\u0131 ise as\u0131l kapitalizm alan\u0131 olarak belirlemesi ve pazar kar\u015f\u0131t\u0131 saymas\u0131 (I. Wallerstein bu saptamay\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bulur) b\u00fcy\u00fck bir \u00f6\u011fretici de\u011fere sahiptir. Liberalizmin \u0131srarla kapitalizmi piyasa-pazar ekonomisi saymas\u0131n\u0131n bu tan\u0131mlama \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tam bir safsata oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kapitalizmin pazarla ili\u015fkisi, ancak fiyat oyunlar\u0131yla tekel k\u00e2r\u0131 elde etmekten, bunun i\u00e7in gerekirse sava\u015flar ve bunal\u0131mlar \u00e7\u0131kartmaktan tutal\u0131m, t\u00fcm ekonomiyi temel ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layan bir faaliyet olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p en \u00e7ok k\u00e2r getiren alanlara (azami k\u00e2r kanunu) kayd\u0131rmas\u0131na kadar, her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 oynamaktan \u00e7ekinmeyen vah\u015fi bir oyun sistemidir. Oyun diyoruz, yani insan toplumunu temel varolu\u015f nedenlerinden kopartacak kadar ya\u015fam kar\u015f\u0131t\u0131 bir eylem, sald\u0131r\u0131 tarz\u0131 olarak oyundur.<\/p>\n
Genelde uygarl\u0131k tekelleri \u00f6zelde kapitalist tekeller (tar\u0131m, ticaret, finans, iktidar ve ulus-devlet ayg\u0131tlar\u0131) tarih boyunca t\u00fcm ekonomik \u00e7arp\u0131tmalar\u0131n, bunal\u0131mlar\u0131n, sorunlar\u0131n, a\u00e7l\u0131k ve yoksulluklar\u0131n, \u00e7evre felaketlerinin temel etkenidir. Bu temel etken \u00fczerinde ayr\u0131ca her t\u00fcr sosyal-siyasal s\u0131n\u0131fla\u015fmalar, iktidarlar, a\u015f\u0131r\u0131 kentle\u015fmeler (bunlara dayal\u0131 t\u00fcm hastal\u0131klar), ideolojik sapt\u0131rmalar (her t\u00fcr dinsel, metafizik ve bilimci dogmalar), \u00e7irkinlikler (sanat\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131) ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckler (ahlaki yoksulluk ve bozulmalar) y\u00fckselir. Kapitalist modernitenin son d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l\u0131 bu saptamalara ili\u015fkin say\u0131s\u0131z \u00f6rnek sunmaktad\u0131r. <\/p>\n
Demokratik modernitede ekonomi ger\u00e7ek anlam\u0131na kavu\u015fur. Hem zemin kat\u0131n\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131 olarak kullan\u0131m de\u011ferlerini (en \u00f6nemli ihtiya\u00e7lar\u0131 giderme \u00f6zelli\u011fi), hem ger\u00e7ek bir piyasa-pazar ekonomisi olarak de\u011fi\u015fim de\u011ferini (metalar\u0131n birbiriyle de\u011fi\u015fim oranlar\u0131) ortaya \u00e7\u0131karan anlaml\u0131 sistematik yap\u0131y\u0131 ifade eder. Ekonomi, \u00fczerinde k\u00e2r hesaplar\u0131 yap\u0131lan bir alan olmaktan \u00e7\u0131kar. Temel ihtiya\u00e7lar\u0131n s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131na yol a\u00e7madan ve ekolojiye zarar vermeden nas\u0131l ve hangi y\u00f6ntemlerle en verimli k\u0131l\u0131naca\u011f\u0131 netle\u015fir bir toplumsal eylem alan\u0131 olarak ekonomi ger\u00e7ek anlam\u0131na kavu\u015fur. Ahlaki ve politik toplumun hem \u00fczerinde geli\u015fece\u011fi, hem geli\u015ftirece\u011fi temel faaliyet bi\u00e7imi olarak anlam kazan\u0131r. <\/p>\n
Marksist ekonomi-politik de d\u00e2hil, modernitenin ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131, s\u0131n\u0131fsal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan (burjuvazinin hegemonik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131) kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r. De\u011feri i\u015f\u00e7i ve patron ikilisine ba\u011flayarak, t\u00fcm tarihsel-toplum zeminini ihmal ve \u00f6rtbas etme durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. De\u011fer tarihsel toplumun bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Patron ve tavizci i\u015f\u00e7i, bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 olmalar\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakal\u0131m, temelde gasp\u00e7\u0131s\u0131 konumundalar. Bunun kan\u0131t\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00dccretsiz kad\u0131n eme\u011fi olmadan bir tek patron ve tavizci i\u015f\u00e7isi karn\u0131n\u0131 bile doyuramaz g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 \u00e7eviremez. Bu \u00f6rnek bile kapitalizmin gayri-ekonomik \u00e7ehresini net\u00e7e g\u00f6stermektedir. Kald\u0131 ki, tarihsel-toplum olmadan genelde uygarl\u0131\u011f\u0131n, \u00f6zelde resmi modernitenin varl\u0131k kazanamayaca\u011f\u0131n\u0131 kapsaml\u0131ca g\u00f6stermi\u015f bulunuyoruz. <\/p>\n
Demokratik modernitenin ekonomik boyutunda kullan\u0131m ve de\u011fi\u015fim de\u011ferlerinin end\u00fcstriyel ve ekolojiksel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc esast\u0131r. End\u00fcstrinin s\u0131n\u0131r\u0131 ekolojiye ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131na dayan\u0131r. Bu iki s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famaz. Bu durumda ortaya \u00e7\u0131kacak end\u00fcstri eko-end\u00fcstridir. Ekolojik olmayan end\u00fcstri, ekonomik olmayan end\u00fcstridir. Ekoloji ile ba\u011f\u0131n\u0131 yitiren end\u00fcstrinin makinele\u015fmi\u015f (s\u00fcrekli \u00e7evreyi yiyerek imha eden) bir canavardan fark\u0131 yoktur. Yine temel ihtiya\u00e7lar ekonomisiyle ba\u011f\u0131n\u0131 yitiren bir end\u00fcstrinin k\u00e2r amac\u0131ndan ba\u015fka bir de\u011feri yoktur. Eko-end\u00fcstri bu gerek\u00e7elerle temel ilke durumundad\u0131r. T\u00fcm ekonomik faaliyetlerin ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 gereken ana ilkedir. Bu durumda ekonomik eylem ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131 bulur i\u015fsizlik, fazla ve eksik \u00fcretim, az ve \u00e7ok geli\u015fmi\u015f \u00fclke ve b\u00f6lgeler, k\u00f6y-kent z\u0131tl\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131f u\u00e7urumlar\u0131, ekonomik bunal\u0131m ve sava\u015flar\u0131n toplumsal zemini de ortadan kalkm\u0131\u015f olur. <\/p>\n
\u0130\u015fsizlik tamamen k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 ekonomik yap\u0131lanma \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sonucudur. Demokratik modernitenin ekonomik boyutunda bu \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011fa yer yoktur. \u0130\u015fsizlik en insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 bir toplumsal durumdur. <\/p>\n
Fazla ve eksik \u00fcretim de yine k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 ekonomik yap\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonucudur. Temel ihtiya\u00e7lar dururken ve end\u00fcstri bu kadar geli\u015fmi\u015fken, ne eksik \u00fcretimin, ne fazladan \u00fcretimin bir anlam\u0131 vard\u0131r. \u0130klimsel, do\u011fal ko\u015fullar d\u0131\u015f\u0131nda insan eliyle eksik ve fazla \u00fcretimin en az i\u015fsizlik kadar insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 bir durumu ifade etti\u011fini \u00f6nemle belirtmek durumunday\u0131m. <\/p>\n
Az veya \u00e7ok geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler ve b\u00f6lgeler meselesi de yine ayn\u0131 k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 ekonominin olu\u015fturdu\u011fu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 durumun ba\u015fka bir ifadesidir. B\u00f6ylelikle \u00fclkeler ve b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n tohumlar\u0131n\u0131 ekerek, bitmez t\u00fckenmez yerel, ulusal ve uluslararas\u0131 bunal\u0131m ve sava\u015flara yol a\u00e7ar. \u0130nsan toplumunun hizmetindeki bir ekonominin asla bu durumlara yol a\u00e7mayaca\u011f\u0131, a\u00e7mamas\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
Tarihsel-toplum boyunca bir uyumun ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00fczerine kurulu k\u00f6y-kent ili\u015fkilerinin gittik\u00e7e derinle\u015fen \u00e7eli\u015fkilere d\u00f6n\u00fc\u015fmeleri ve dengenin k\u00f6y-tar\u0131m toplumunun aleyhine bozulmas\u0131, yine temelde ekonominin k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 d\u00fczenlemelere tabi tutulmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Kent ve k\u00f6y\u00fcn, tar\u0131m, zanaat ve end\u00fcstrinin birbirlerini beslemeye dayal\u0131 ili\u015fkilerinin yerini birbirlerini tasfiye eden ili\u015fkilere b\u0131rakmas\u0131, azami k\u00e2r kanununun vahim sonu\u00e7lar\u0131ndan bir ba\u015fkas\u0131d\u0131r. K\u00f6y ve tar\u0131m toplumu adeta tasfiyenin e\u015fi\u011fine getirilirken, kent ve end\u00fcstri kanserolojik bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Sadece ekonomi de\u011fil, tarihsel-toplumun kendisi tasfiye ile y\u00fcz y\u00fcze b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Azami k\u00e2r kanununa dayal\u0131 ekonominin bu y\u00f6nl\u00fc \u00e7arp\u0131tmalara u\u011frat\u0131lmas\u0131 beraberinde s\u0131n\u0131fla\u015fmay\u0131 ve politik \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 getirmi\u015f yerel, ulusal ve uluslararas\u0131 her t\u00fcr sava\u015fa yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Uygarl\u0131k anlat\u0131lar\u0131nda sanki insanl\u0131\u011f\u0131n kaderiymi\u015f gibi sunulan t\u00fcm bu olumsuzluklar\u0131n temelinde, a\u00e7\u0131k ki ekonominin ekonomi kar\u015f\u0131t\u0131 kapitalist bireycilik ve tekelcilik taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi ve talan\u0131 yatmaktad\u0131r. <\/p>\n
Demokratik modernite ekonomiyi bu kar\u015f\u0131 e\u011filimlerden kurtarmakla kalmaz. Daha geli\u015fmi\u015f ko\u015fullarla i\u015fsizli\u011fi ve yoksullu\u011fu tan\u0131mayan, fazla ve eksik \u00fcretime yer vermeyen, az ve \u00e7ok geli\u015fmi\u015f \u00fclke ve b\u00f6lge farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 asgariye indiren, k\u00f6y-kent \u00e7eli\u015fkisini birbirini besleyen ili\u015fkilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir sistemati\u011fe sahiptir. Kendi sistemati\u011fi i\u00e7erisinde toplumsal ve ekonomik farkl\u0131l\u0131klar s\u0131n\u0131fsal s\u00f6m\u00fcr\u00fc boyutlar\u0131na ta\u015f\u0131nmaz. S\u0131n\u0131fsal geli\u015fmeler derinle\u015fmez. Bunal\u0131m ve sava\u015f nedeni olabilecek ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve sosyal \u00e7eli\u015fkiler boyutlanmaz. End\u00fcstriyalizm ve kentle\u015fmenin sadece k\u00f6y ve tar\u0131m\u0131 de\u011fil, ger\u00e7ek, ya\u015fan\u0131r boyutlu kent ve end\u00fcstri faaliyetlerini yutmas\u0131na da demokratik modernite sistemi izin vermez. Bunun mekanizmas\u0131 demokratik modernitenin temel boyutlar\u0131nda b\u00fct\u00fcnsellik halinde verilidir. T\u00fcm topluluklar ekonomik faaliyetlerinde ahlaki ve politik boyutla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, ekolojik ve end\u00fcstriyel unsurlar\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde ele al\u0131r. Bunlar birbirlerine kopmaz ba\u011flarla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bireycilik ve tekelcili\u011fin par\u00e7alay\u0131c\u0131 pen\u00e7elerine bir \u015fey b\u0131rak\u0131lmaz. Eko-ekonomi ve eko-end\u00fcstri, t\u00fcm toplumsal faaliyetlerde g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulur. Bu temelde sadece \u00e7evreyi yeniden onarma ve tar\u0131m\u0131 canland\u0131rma, k\u00f6y\u00fc en sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7evreye sahip ya\u015fam alan\u0131na \u00e7evirme projeleri bile tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm i\u015fsizli\u011fi ve yoksullu\u011fu ortadan kald\u0131rma potansiyeline sahiptir. \u0130\u015fsizlik insan\u0131n do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bu kadar geli\u015fmi\u015f bir zek\u00e2ya sahip insano\u011flunun, k\u0131z\u0131n\u0131n i\u015fsiz kalmas\u0131, ancak insan\u0131n zoraki eli ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve nitekim \u00f6yle olmaktad\u0131r. Bir kar\u0131ncan\u0131n bile i\u015fsiz g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fi do\u011fa, nas\u0131l en geli\u015fmi\u015f varolu\u015funu i\u015fsiz ve \u00e7aresiz b\u0131raks\u0131n? \u0130nsan prati\u011finin harika \u00fcr\u00fcn\u00fc olan teknoloji ve ona dayal\u0131 end\u00fcstri \u00e7a\u011f\u0131nda nas\u0131l yoksulluk kader olsun? <\/p>\n
A\u00e7\u0131k ki, gerekli olan, sistemik yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Demokratik modernitenin hem tarihsel hem g\u00fcncel ger\u00e7ekli\u011fi, insan\u0131 kendi prati\u011fine, eme\u011fine yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmayan \u00f6zelliktedir. End\u00fcstri devrimi, bu prati\u011fin en b\u00fcy\u00fck a\u015famalar\u0131ndan biri olarak, toplum ve ekonomisi i\u00e7in bir zaferdir. Sorun kapitalist modernitenin bu e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f zaferi daha ba\u015f\u0131ndan itibaren kendi k\u00e2r kanununun hizmetine koymas\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir bireycilik ve tekelcilik (ticari, s\u0131na\u00ee, finans, iktidar ve ulus-devlet) in\u015fa ederek, tarihsel toplumu tasfiyenin e\u015fi\u011fine getirmesidir. Demokratik modernite bir anlamda bu \u00e7arp\u0131k modernite anlay\u0131\u015f ve uygulamalar\u0131nda sistematik ve yap\u0131sal devrimin ad\u0131d\u0131r. Eko-end\u00fcstri bu devrimin en temel boyutlar\u0131ndan biridir. Yaln\u0131z ba\u015f\u0131na bu gerek\u00e7e bile demokratik modernitenin hayatiyetini kan\u0131tlar. <\/p>\n
Resmi modernitenin klasik ekonomik birimi, aile ve profesyonel yap\u0131l\u0131 \u015firketler olarak sunulsa da, bunlar amac\u0131 k\u00e2r olan birimlerdir. Hi\u00e7birinin k\u00e2r d\u0131\u015f\u0131nda temel bir kayg\u0131s\u0131 yoktur. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ahtapot gibi kollar\u0131n\u0131 yaymad\u0131klar\u0131 bir ekonomik alan b\u0131rakmamalar\u0131na ra\u011fmen, ilgilendikleri tek sorun azami k\u00e2r\u0131n nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131na ili\u015fkindir. \u0130\u015fsizli\u011fin devasa boyutlara ula\u015fmas\u0131, yoksullu\u011fun ve gelir u\u00e7urumunun \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcmesi, bir yandan a\u00e7l\u0131k i\u00e7inde y\u00fczen y\u00fcz milyonlarca insan k\u0131r\u0131l\u0131rken, di\u011fer yandan muazzam \u00fcretim potansiyelinin bo\u015f b\u0131rak\u0131lmas\u0131, fazla ve eksik \u00fcretimli bunal\u0131mlara yol a\u00e7\u0131lmas\u0131, tar\u0131m\u0131n iflas ettirilmesi ve k\u00f6y toplumunun tasfiyesi hep azami k\u00e2r kanununa dayal\u0131 \u015firketle\u015fmenin, ekonomik -daha do\u011frusu ekonomi d\u0131\u015f\u0131- birimlerin faaliyetlerinin sonucudur. Demokratik modernitenin temel ekonomik birimi, zihniyet ve yap\u0131 olarak, elbette bu k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 \u015firket birimlerine kar\u015f\u0131t olacakt\u0131r. <\/p>\n
Ekonomi tarih boyunca hep hassas bir konu olarak ahlaki ve politik toplumun ba\u015f kayg\u0131s\u0131n\u0131 te\u015fkil etmi\u015ftir. \u0130\u015fin ucunda k\u0131tl\u0131k, a\u00e7l\u0131k, \u00f6l\u00fcm gibi toplumu topyek\u00fbn tehdit eden olgular vard\u0131r. Birikim gibi k\u00e2r da hi\u00e7bir zaman toplumlarca me\u015fru kabul edilmemi\u015f, hep k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin, h\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve f\u0131rsat bulunduk\u00e7a m\u00fcsadere edilmekten \u00e7ekinilmemi\u015ftir. B\u00f6yle bir amaca ba\u011fl\u0131 olarak ekonominin in\u015fa edilemeyece\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zaten a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6z\u00fc gere\u011fi ekonomi kar\u015f\u0131t\u0131 bir faaliyet i\u00e7in ekonomiden bahsetmek \u00e7eli\u015fkinin ta kendisidir. <\/p>\n
Bu \u00e7eli\u015fkiden kurtulman\u0131n yeg\u00e2ne yolu eko-topluluk ekonomisidir. Binlerce eko-toplum ko\u015fullar gere\u011fi bir ekonomik birim olarak kendini \u00f6rg\u00fctleyebilir. Tar\u0131mda aileler taraf\u0131ndan par\u00e7alana par\u00e7alana birim \u00f6zelli\u011fini kaybetmi\u015f topraklar\u0131n, eko-end\u00fcstri ilkesi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesi, \u00e7oktan ivedilik kazanm\u0131\u015f bir sorundur. Tar\u0131mda eko-topluluklar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 demokratik modernitenin en esasl\u0131 ekonomik ilkelerinden biridir. Bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak serflik ve k\u00f6lelikten kalma \u00e7iftlik anlay\u0131\u015flar\u0131 da ger\u00e7ekli\u011fini yitirmi\u015ftir. Ekolojik \u00f6l\u00e7ekte tar\u0131m birlikleri olu\u015fturularak ger\u00e7ekle\u015ftirilecek eko-topluluklar k\u00f6y modernitesinin de temelidir. Yani k\u00f6y veya modern k\u00f6y bir eko-topluluk olarak, ekolojik \u00f6l\u00e7ekli ekonomik birimler olarak varolu\u015funu yeniden kazanabilir. <\/p>\n
\u015eehirlerde de benzer eko-topluluklar olu\u015fturulabilir. Ekoloji eksenli kent planlamas\u0131nda ekonomi, genel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak d\u00fczenlenir. T\u0131pk\u0131 kenti yutan b\u00fcrokrasi olmamas\u0131 gerekti\u011fi gibi, kenti yutan ekonomi de olamaz. Her kentin do\u011fas\u0131na uygun ekonomik faaliyetler, k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 olmayan, \u015fehir halk\u0131n\u0131n i\u015fsizli\u011fini, yoksullu\u011funu ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefleyen, optimal b\u00fcy\u00fckl\u00fckte birimler olarak \u00f6rg\u00fctlenir. N\u00fcfus yap\u0131 ve yeteneklerine uygun olarak bu birimlere da\u011f\u0131t\u0131labilir. <\/p>\n
Belki de sosyalist planl\u0131 bir ekonomiden bahsediyoruz gibi gelebilir. Fakat bahsetti\u011fimiz model farkl\u0131d\u0131r. Bu modelin merkezi planlama ve kumanda ekonomisiyle alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, vah\u015fi, k\u00e2r ama\u00e7l\u0131, ekonomi d\u0131\u015f\u0131 s\u00f6zde ekonomik \u015firketlerle de alakas\u0131 yoktur. Yerel ahlaki ve politik toplumun karar ve eylemini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir yap\u0131d\u0131r. Elbette ulusal, b\u00f6lgesel, hatta uluslararas\u0131 ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getiren bir koordinasyon her zaman gereklidir. Ama bu, karar\u0131n ve eylemin yerel toplumun inisiyatifinde olmas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Tekrarlamal\u0131y\u0131m ki, ekonomi teknik bir altyap\u0131 sorunu de\u011fildir toplumlar\u0131n temel varolu\u015f yap\u0131s\u0131 olarak toplumun t\u00fcm\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f, tart\u0131\u015fma, karar ve \u00f6rg\u00fctsel eylemiyle, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir faaliyettir. \u0130nsan\u0131n ekonomiden kopart\u0131lmas\u0131 b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131n temelidir. Bunun \u00f6nlenmesi \u015fart oldu\u011fu gibi, yeg\u00e2ne yolu da ekonomiyi t\u00fcm topluluklara mal etmekten ge\u00e7er. \u201cBiri yer, biri bakar dan k\u0131yamet koptu\u011fu gibi, \u201cBiri \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, biri bo\u015fta gezer den de k\u0131yamet kopar. Ekonomi mutlaka topluluk eksenli, ekolojik ve verimlilik esaslar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctlenmesi gereken toplumun temel varolu\u015f ko\u015fuludur. Toplumdan, topluluklardan ba\u015fka hi\u00e7 kimse bu varolu\u015f hakk\u0131na ne sahip olabilir, ne de ortadan kald\u0131rabilir. Birimler ister ticari, ister s\u0131na\u00ee, ister tar\u0131m, hatta sadece arac\u0131 rol oynamak kayd\u0131yla finansal olsun, bu temel ilkelere uymak durumundad\u0131r. Devasa bir fabrikan\u0131n da, bir k\u00f6y-tar\u0131m biriminin de temelinde bu ilkeler olmal\u0131d\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Demokratik modernitede ekonomik birimlerin m\u00fclkiyeti \u00f6nemini yitirir ve ikinci planda kal\u0131r. M\u00fclkiyet elbette ilkelere uygun tasarrufta bulunan topluluklara ait olacakt\u0131r. Ne aile m\u00fclkiyeti, ne devlet m\u00fclkiyeti modern ekonomiye yan\u0131t olu\u015fturabilir. Hiyerar\u015fiden kalma devlet ve aile m\u00fclkiyeti, kapitalist modernitede bile varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez durumdad\u0131r. Hatta \u015firketler bile ekonomik gerek\u00e7elerin zorlamas\u0131 nedeniyle gittik\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ortak m\u00fclkiyetine girmektedir. Fakat yine de m\u00fclkiyet normlar\u0131n\u0131 birbirlerinden kal\u0131n \u00e7izgilerle ay\u0131rmamak gerekir. T\u0131pk\u0131 iki uygarl\u0131k sistemi i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fad\u0131klar\u0131 gibi, m\u00fclkiyet sistemleri de uzun s\u00fcre i\u00e7 i\u00e7eli\u011fini koruyacakt\u0131r. Topluluk m\u00fclkiyetinde bile aile m\u00fclkiyeti varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu\u011fu gibi, devletin de varl\u0131\u011f\u0131 etkisini ve pay\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir. \u00d6nemli olan \u00e7evreye, \u00fcretkenli\u011fe, i\u015fsizli\u011fe yan\u0131t olabilecek esnek m\u00fclkiyet normlar\u0131na a\u00e7\u0131k olmakt\u0131r. Bireyin varl\u0131\u011f\u0131na, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, iyilik ve g\u00fczelli\u011fine hizmet edecek her tasarruf m\u00fclkiyet de olsa de\u011ferlidir. Fakat topluluksuz bu de\u011ferler olu\u015famayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, yine optimal s\u0131n\u0131rlarda sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek en do\u011frusudur. Demokratik modernite, tarih boyunca kom\u00fcnal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman yitirmemi\u015f topluluk temelli m\u00fclkiyeti modern ko\u015fullarda yeniden ahlaki ve politik toplumun temeline yerle\u015ftirerek, tarihsel rol\u00fcn\u00fc bu konuda da ba\u015far\u0131yla oynayabilecek durumdad\u0131r. <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\t<\/p>\n