\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/606-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
K\u00fcrt sorunu kendisini dayatt\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye\u2019deki tabular tek tek y\u0131k\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Bunlardan en \u00f6nemlisi de T\u00fcrkiye\u2019de tek bir halk de\u011fil birden \u00e7ok halk\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, tek bir dil de\u011fil birden \u00e7ok dilin konu\u015fuldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011finin kabul edilmek zorunda kal\u0131nmas\u0131yd\u0131. Y\u0131k\u0131lan bu \u2018tekler\u2019le, tek\u00e7ili\u011fe kurumsal bir yap\u0131 kazand\u0131ran \u00fcniter devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n da sars\u0131lmas\u0131na neden olundu. \u015eu an herkes biliyor ki, T\u00fcrkiye\u2019de tek bir halk, tek bir dil, tek bir k\u00fclt\u00fcr yok. Birden \u00e7ok halk ve birden \u00e7ok dil var. Yani T\u00fcrkiye homojen de\u011fil, heterojen bir toplum. Oysa \u00fcniter devlet anlay\u0131\u015f\u0131 daha \u00e7ok homojen toplumlar\u0131n devlet yap\u0131s\u0131 olarak i\u015flev kazanabiliyor. T\u00fcrkiye\u2019nin y\u0131llard\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 halin en temel nedeni de kendi toplumsal dokusun uymayan, homojenli\u011fe dayanan tek\u00e7i bir devlet yap\u0131s\u0131nda \u0131srar ediliyor olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. <\/p>\n
BDP\u2019liler, T\u00fcrkiye\u2019yi bu k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcden kurtarman\u0131n yolunun, b\u00f6lgesel \u00f6zerklikleri tan\u0131yan ve ademi merkeziyet\u00e7i\u011fi g\u00fc\u00e7lendiren, ama yine \u00fcniter, bir devlet yap\u0131lanmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini iddia ediyorlar. Bu tez BDP\u2019lilerin her zamanki gibi \u2018b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fckle\u2019 itham edilmelerine neden olsa da bu sav\u0131 ileri s\u00fcrmek ve tart\u0131\u015ft\u0131rmak bile T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel devrim niteli\u011findedir. Ama T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu tezin uygulanabilme imkan\u0131 var m\u0131?\u00a0 <\/p>\n
Asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de devlet zihniyetinin taassup yap\u0131s\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fim yapman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcniter yap\u0131y\u0131 tart\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak bile hala \u2018b\u00f6l\u00fcnme, par\u00e7alanma\u2019 paranoyalar\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131yor. Bunlar saplant\u0131d\u0131r, farkl\u0131 hesaplard\u0131r. Kendi durumumuza bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunu rahat g\u00f6rebiliriz. Tek\u00e7i zihniyete i\u015flerlik kazand\u0131rmak i\u00e7in y\u0131llarca K\u00fcrtler yok dedik, ama son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r da var diyoruz. Var dememize ra\u011fmen, \u015fimdiye kadar memleket b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f de\u011fil. \u00dcstelik d\u00fcnyada benzer bir\u00e7ok \u00f6rnek mevcut. \u00d6rne\u011fin Fransa\u2026<\/p>\n
Fransa\u2019da ulus-in\u015fa s\u00fcrecinde dil en \u00f6nemli unsurlardan biri say\u0131ld\u0131. Bu ama\u00e7la \u00fclkede standart bir dilin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flanmak i\u00e7in Frans\u0131zca akademiler kuruldu. Breton, Oksitan, Bask ve Katalan dillerinin kullan\u0131m\u0131 ise engellendi. S\u0131rf ulus in\u015fa etme ve \u00fcniter devlet olma ad\u0131na. <\/p>\n
Frans\u0131zlar da bakt\u0131lar, yasak\u00e7\u0131, tek\u00e7i zihniyetle bu m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. Ondan sonra onlarda de\u011fi\u015fikliklere gittiler. 1951\u2019de dil ve k\u00fclt\u00fcrel haklarla ilgili \u00e7\u0131kar\u0131lan bir kanunla bu alt dillerin okullarda se\u00e7meli olarak okutulmas\u0131na ilk defa izin verdiler. 1974\u2019te ve 1982\u2019de \u00e7\u0131kar\u0131lan kararnamelerle de okullarda Korsika dilinin \u00f6\u011fretimi d\u00fczenlendi ve 300 bin n\u00fcfuslu Korsika\u2019ya \u00f6zel bir stat\u00fc tan\u0131nd\u0131. Buna g\u00f6re Korsika b\u00f6lgesel meclisine di\u011fer b\u00f6lgelerinkine g\u00f6re \u00e7ok daha fazla yetki verildi. Korsika dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fimi i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131 e\u011fitim faaliyetleriyle ilgili yasa \u00e7\u0131karma yetkisi de bu meclise tan\u0131nd\u0131. <\/p>\n
1991\u2019de yetkileri daha da artt\u0131r\u0131lan Korsika, daha ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir konum elde etti. E\u011fitim, ara\u015ft\u0131rma, \u00fcniversite, Korsika dilinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 vb alanlarda pek \u00e7ok yeni yetki kazand\u0131. Buna g\u00f6re Korsika dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn e\u011fitim planlama yetkisi de Korsika Meclisi\u2019ne verildi. Bu \u015fekilde Korsika\u2019ya \u00f6zerk bir yap\u0131 tan\u0131nd\u0131. <\/p>\n
\u00dcniter devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019de dahil t\u00fcm d\u00fcnyaya ihra\u00e7 merkezi olan Fransa, bu tek\u00e7i zihniyetten vazge\u00e7mesine ra\u011fmen hala \u00fcniter bir devlet ve hala tek par\u00e7a dimdik ayakta duruyor. O zaman BDP\u2019lilerin iddia etti\u011fi gibi \u00fcniter yap\u0131y\u0131 reddetmeyen ama b\u00f6lgesel \u00f6zerklikleri de g\u00f6z ard\u0131 etmeyen bir uygulama T\u00fcrkiye i\u00e7in de m\u00fcmk\u00fcn olamaz m\u0131? <\/p>\n
T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin \u2018b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u2019 ve \u00fcniter yap\u0131s\u0131 yine esas olur. Fakat T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde ya\u015fayan onlarca halk\u0131n tan\u0131nmas\u0131 da gerekir. B\u00f6ylesi bir tan\u0131ma her \u015feyden \u00f6nce her \u015feyi tekle\u015ftiren zihniyetin a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Ki \u00fcniterlik tek vatan, tek devlet, tek millet, tek bayrak, tek dil diyen ve her \u015feyin tekle\u015ftiren yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. Devletin yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 gibi egemenlik organlar\u0131n\u0131n ortakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu organlar\u0131n biraz daha dikey bir tarzda \u00f6rg\u00fctlendirilmesidir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131 ortak vatan\u0131, birden \u00e7ok milleti ama ortak bir \u00fcst kimli\u011fi, ortak bir ulusal bayra\u011f\u0131 ama herkesin sembollerinin de serbestisini, resmi bir dili ama herkesin kendi dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kullanmas\u0131na ve geli\u015ftirmesine imkan sunulmas\u0131n\u0131 da kapsayabilir. Her \u015feyi tekle\u015ftirme, arta kalanlar\u0131 da inkar etme \u00fcniter yap\u0131y\u0131 taassup bir tarzda ele al\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Oysa farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 zay\u0131fl\u0131k de\u011fil zenginlik sayan, tek tiple\u015ftirmeyi de\u011fil renklili\u011fi esas alan \u00fcniter bir devlet yap\u0131lanmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, i\u00e7 asayi\u015f gibi konularda yerel y\u00f6netimlerin yetkilerini artt\u0131r\u0131p, b\u00f6lgesel \u00f6zerklik vermekle bu m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her b\u00f6lgenin kendi dil, k\u00fclt\u00fcr gibi \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini korumas\u0131na ve geli\u015ftirmesine imkan sunan bu t\u00fcr \u00f6zerk olu\u015fumlar \u00fcniterli\u011fi bozmaz. T\u00fcrkiye gibi t\u00fcm halklar\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f, herhangi bir s\u0131n\u0131rla ay\u0131rman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede \u00f6zerklik tan\u0131nsa dahi bunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 nas\u0131l tespit edilecek diye bir soru hemen akla gelebilir. <\/p>\n
Zaten \u00f6zerk veya farkl\u0131 bir yap\u0131lanma g\u00fcndeme girdi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019de akla gelen ilk husus, s\u0131n\u0131rlarla oynanaca\u011f\u0131 veya T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6l\u00fcnece\u011fi paranoyas\u0131 oluyor. \u00d6zerklik denilirken s\u0131n\u0131rlar olu\u015fturulmaktan s\u00f6z edilmiyor. Ki, b\u00f6ylesi bir ayr\u0131m\u0131 yapmak da imkans\u0131z. S\u00f6z\u00fc edilen \u00f6zerklik anlay\u0131\u015f\u0131, K\u00fcrtler kendi farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 Hakkari\u2019de oldu\u011fu gibi bir arada bulunduklar\u0131 \u0130stanbul\u2019un herhangi bir semtinde de isterlerse ya\u015fabilecekler. Ama istemedikleri taktirde de\u011fil \u0130stanbul\u2019da, Hakkari\u2019de de K\u00fcrt kimli\u011fiyle ya\u015famak zorunda de\u011filler. Kom\u015fu ama k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131 farkl\u0131 olan iki k\u00f6y bile ayn\u0131 dili konu\u015fmak, ayn\u0131 e\u011fitimi g\u00f6rmek zorunda de\u011fildir. Her k\u00f6ye kendi dilini konu\u015fsun, kendi e\u011fitim sistemini olu\u015ftursun. Bunun zarar\u0131 olmaz. Tam tersi olursa husumet do\u011far. <\/p>\n
B\u00f6ylesi bir \u00f6zerk yap\u0131lanman\u0131n ne mevcut s\u0131n\u0131rlar\u0131 par\u00e7alama ne de yeni s\u0131n\u0131r \u00e7izme gibi bir derdi yok. Sadece her toplulu\u011fun kendi tercihleri do\u011frultusunda ya\u015fam\u0131n\u0131 d\u00fczenleme durumu s\u00f6z konusudur. Her toplumun kendi meclisleri arac\u0131l\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclecek olan bu \u00f6zerk anlay\u0131\u015f, \u00fcniter yap\u0131n\u0131n alttan \u00fcste do\u011fru \u00f6rg\u00fctlenme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve egemenlik unsurlar\u0131n\u0131 reddetmiyor.\u00a0 <\/p>\n
BDP\u2019nin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zerklik anlay\u0131\u015f\u0131, mevcut durumda Fransa\u2019da da benzer \u015fekilde uygulan\u0131yor. Bunu uygulamakla da \u015fimdiye kadar Fransa b\u00f6l\u00fcnmedi. \u00d6yleyse T\u00fcrkiye neden b\u00f6l\u00fcns\u00fcn ki?<\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n