\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/591-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
Devlet yetkilileri y\u0131llarca K\u00fcrt sorununun nedenlerini
\nekonomik ve sosyal geri kalm\u0131\u015fl\u0131kla ili\u015fkilendirdiler. Hala da ili\u015fkilendirmeye
\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu iddiayla, Cumhuriyet\u2019in ilk d\u00f6nemlerinde, 1925 ila 1937 aras\u0131
\nd\u00f6nemde, do\u011fu ve bat\u0131 illeri veya K\u00fcrtler ile T\u00fcrkiye\u2019nin geri kalan\u0131 aras\u0131nda
\nciddi bir ekonomik ve sosyal fark\u0131n oldu\u011funu da ima ediliyor. Oysa ger\u00e7eklik
\n\u00f6yle de\u011fil. <\/p>\n
Y\u0131k\u0131lan \u0130mparatorlu\u011fun kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ve uzun s\u00fcren sava\u015flardan
\ndolay\u0131 t\u00fcm T\u00fcrkiye ciddi bir yokluk i\u00e7indeydi ve feodalizmden kapitalist
\nsisteme ge\u00e7i\u015fin sanc\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ekiyordu. K\u0131sacas\u0131 T\u00fcrk\u00fc, K\u00fcrd\u00fc, Arab\u0131, \u00c7erkezi,
\nErmenisi ve S\u00fcryanisiyle hi\u00e7 kimsenin bir di\u011ferinden ekonomik ve sosyal alanda
\nciddi bir fark\u0131 yoktu. Ama yine de K\u00fcrt sorunu vard\u0131 ve bir ayaklanma
\nhalindeydi. <\/p>\n
Sosyal bir olgu olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 olan, k\u0131sa bir s\u00fcre
\n\u00f6ncesine kadar \u00c7anakkale\u2019de, Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta, Mara\u015f\u2019ta, Urfa\u2019da, Sakarya\u2019da
\nemperyalist sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 omuz omuza \u00e7arp\u0131\u015fan, duyguda\u015f iki toplum nas\u0131l
\noldu da emperyalist sald\u0131r\u0131lar bertaraf edilip, Cumhuriyet kurulduktan sonra bu
\n\u015fekilde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelebildiler? Sorunun k\u00f6keninin sosyal ve ekonomik geri
\nkalm\u0131\u015fl\u0131kla izah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. O zaman soruna bir de siyasal a\u00e7\u0131dan
\nbakmak gerekiyor. <\/p>\n
T\u00fcrkler, Anadolu\u2019ya girdikleri ve devletle\u015ftikleri her
\nd\u00f6nemde K\u00fcrt a\u015firetlerinin \u00f6zerk yap\u0131lar\u0131n\u0131 tan\u0131ma suretiyle, Sel\u00e7uklulardan
\nba\u015flay\u0131p Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funa kadar her d\u00f6nemde K\u00fcrtlerin deste\u011fini almay\u0131
\nba\u015fard\u0131lar. Bin y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n devam eden bu ili\u015fki ve dayan\u0131\u015fma Osmanl\u0131
\n\u0130mparatorlu\u011funun son d\u00f6nemlerine, 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar devam etti.
\nBu d\u00f6nem tam da Frans\u0131z devriminin t\u00fcm d\u00fcnyada ulusal kurtulu\u015f r\u00fczgarlar\u0131n\u0131
\nestirdi\u011fi d\u00f6nemdi. Feodalizmin en \u00f6nemli mevzilerinden biri olan Osmanl\u0131n\u0131n
\nbundan etkilenmemesi beklenemezdi. Osmanl\u0131 d\u0131\u015f sald\u0131r\u0131lardan daha \u00e7ok i\u00e7erdeki
\nayaklanmalar kar\u015f\u0131s\u0131nda zorlanmaya ve her ge\u00e7en g\u00fcn gerilemeye ba\u015flad\u0131. Fakat
\nen \u00f6nemlisi sava\u015f ganimetine dayal\u0131 \u015fekillendirilen \u0130mparatorluk ekonomisi,
\nartan i\u00e7 sava\u015flar y\u00fcz\u00fcnden d\u0131\u015f fetihler ve istilalar yapamamaktan, kendini
\nfinanse edememeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bundan dolay\u0131 da sava\u015f\u0131n faturas\u0131 K\u00fcrtler ba\u015fta
\nolmak \u00fczere t\u00fcm halka kesildi. Fakat sorun K\u00fcrtlerden veya di\u011fer halklardan
\nvergi al\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. <\/p>\n
Merkezi idareyle mahalli idareler aras\u0131nda \u00f6zerklik
\ntemelinde bir devlet yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 esas alan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, merkezi
\nidareyi g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in Sened-i \u0130ttifak (1808), Tanzimat Ferman\u0131 (1839) ve
\nIslahat Ferman\u0131\u2019yla (1856) mahalli idarelerin \u00f6zerkliklerini s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya
\nba\u015flad\u0131. Bu fermanlarla birlikte mahalli idarelere vergi ve asker vermenin yan\u0131
\ns\u0131ra, merkezi idarenin istemi do\u011frultusunda sava\u015fa girme zorunlulu\u011fu
\ngetiriliyordu. Merkezi otoriteyi daha da kat\u0131 bir hale getiren bu fermanlar ilk
\nK\u00fcrt a\u015firet ayaklanmalar\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131na ve bug\u00fcn K\u00fcrt sorunu diye tabir
\netti\u011fimiz sorunun da ba\u015flamas\u0131na neden oldu. <\/p>\n
Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde K\u00fcrt-T\u00fcrk Sorunun s\u00fcrmesinin temel nedeni, ulus-devlet olma ad\u0131na T\u00fcrk devletinin K\u00fcrt sorunun siyasal boyutlar\u0131n\u0131 inkar edip Tarihsel ve sosyolojik ger\u00e7eklikler T\u00fcrkiye\u2019de tek\u00e7i bir Bunun yerine t\u00fcm T\u00fcrkiye halklar\u0131n\u0131 kucaklayacak olan ortak Ali G\u00fcndo\u011fdu<\/p>\n \u00a0K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\nittifak\u0131 yeniden geli\u015fti. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131 da Mustafa Kemal bu ittifaka
\ndayanarak geli\u015ftirdi. Hatta Erzurum ve Sivas kongrelerinde Mustafa Kemal\u2019in
\nK\u00fcrtlere \u2018muhtariyet\u2019 s\u00f6z\u00fcn\u00fc verdi\u011fi tarihi belgelerden biliniyor. Ki
\nCumhuriyet\u2019in ilan\u0131ndan hemen sonra bile Mustafa Kemal\u2019in mahalli idarelere
\n\u2018muhtariyet\u2019 verme fikrinde oldu\u011fu, Cizre komutan\u0131 Nihat pa\u015faya yazd\u0131\u011f\u0131
\ntalimatnamede ve \u0130zmit\u2019teki bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda gazeteci Ahmet Hamdi beye
\nverdi\u011fi beyanda mevcuttu. Fakat her ne olduysa K\u00fcrt sorunu veya etnik sorunlar
\nFrans\u0131z devriminin etkisi alt\u0131nda \u015fekillenen Cumhuriyet d\u00f6neminde de
\n\u00e7\u00f6z\u00fclemedi.\u00a0 <\/span><\/p>\n
\nFrans\u0131z merkezi \u00fcniter devlet modelinin \u015fablonik bir \u015fekilde T\u00fcrkiye halklar\u0131na
\ndayat\u0131lmas\u0131ndan ileri geliyordu. Tek\u00e7ili\u011fi temel bayarak edinen \u00fcniter devlet
\nanlay\u0131\u015f\u0131, devlet organlar\u0131n\u0131n tekli\u011finin haricinde siyasal ve sosyal a\u00e7\u0131dan da
\ntopluma tek\u00e7ili\u011fi dayat\u0131yor. Tek devlet, tek bayrak, tek vatan, tek dil, tek
\nk\u00fclt\u00fcr vb yakla\u015f\u0131mlar bellenen tek politika oldu. Oysa b\u00f6ylesi tek\u00e7i bir
\nsiyasal yap\u0131 veya devlet \u015fekillenmesi T\u00fcrkiye gibi k\u00fclt\u00fcrler ve halklar mozai\u011fi
\nolan bir \u00fclkenin toplumsal dokusuna uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyor. Tek\u00e7i ve red\u00e7i politikaya
\nen b\u00fcy\u00fck direni\u015fin K\u00fcrtlerden yana geli\u015fece\u011fi a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir. Bunun
\na\u015firetsel yap\u0131n\u0131n hala kendini koruyor olmas\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011f\u0131 var. \u00c7\u00fcnk\u00fc
\na\u015firet ger\u00e7ekli\u011finde de\u011fil bir halk\u0131n ba\u015fka bir halka benze\u015fmesi, bir a\u015firetin
\ndahi bir ba\u015fka a\u015firete benze\u015fmesi pek benimsenen bir durum de\u011fildir. A\u015firet
\nger\u00e7e\u011findeki bu direni\u015f\u00e7i y\u00f6n K\u00fcrtlerin y\u0131llarca ayakta kalmalar\u0131n\u0131n, hatta \u015fu
\nan bile direni\u015f halinde olmalar\u0131n\u0131n temel nedenlerinden biridir.\u00a0 <\/span><\/p>\n
\n\u0131srarla sosyal bir sorun demesinin alt\u0131nda da a\u015firet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc sosyal bir yap\u0131
\nolarak \u015fehir k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde eritmek ve bu sayede toplumdaki devlet alternatifli
\nsiyasal boyutunun da ayaklar\u0131n\u0131 yerden kesmek yat\u0131yor. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131,
\nK\u00fcrtlerin k\u00f6yden \u015fehre g\u00f6\u00e7\u00fcyle, obeze d\u00f6nen \u015fehirle\u015fmeye bile devlet kay\u0131ts\u0131z
\nkalabilmektedir.<\/p>\n
\nsiyasal yap\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bunun ismi ister \u00fcniter devlet
\nolsun, ister \u00fclke b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olsun farketmiyor. Yap\u0131lanlar da ister
\nk\u0131rm\u0131z\u0131\u00e7izgiler ad\u0131na, ister hassasiyetler ad\u0131na yap\u0131ls\u0131n sonucu de\u011fi\u015ftirmiyor.
\nHi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fil. Sonu\u00e7ta \u015fimdiye kadar ortaya \u00e7\u0131kan realite, topluma tek
\ntiple\u015fmeyi dayatan merkezi \u00fcniter devlet yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye toplumsal
\nger\u00e7ekli\u011fiyle uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ve \u015fu ana kadarki toplumsal huzursuzluklar\u0131n da
\nesas nedeni oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
\ndevlet, ortak cumhuriyet, ortak vatan ile yine \u00fcniter, ama herkesin kendi dil,
\nk\u00fclt\u00fcr, din gibi farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da koruyabilmesine imkan sunacak ba\u015fka bir
\ndevlet yap\u0131lanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil midir? <\/p>\n
\nwww.lekolin.info<\/p>\n