{"id":16446,"date":"2026-06-29T09:40:30","date_gmt":"2026-06-29T07:40:30","guid":{"rendered":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/?p=16446"},"modified":"2026-06-29T09:40:30","modified_gmt":"2026-06-29T07:40:30","slug":"52-salen-endezyariya-demografik-kembera-erebi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/52-salen-endezyariya-demografik-kembera-erebi\/","title":{"rendered":"52 Sal\u00ean Endezyariya Demograf\u00eek: Kembera Ereb\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>Proje ya ku di sala 1974\u2019an de li S\u00fbriy\u00ea hat sepandin \u00fb bi rasterast an j\u00ee bi nerasterast bandor li sed hezaran kesan kir, yek ji mijar\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean got\u00fbb\u00eaj\u00ean adalet\u00ea y\u00ean dema veguhestin\u00ea ye ku pi\u015ft\u00ee rej\u00eema Be\u015far Esad dest p\u00ea kir. <a href=\"https:\/\/stj-sy.org\/en\/syria-facts-and-recommendations-on-the-arab-belt-project-52-years-later\/\">Rapora ku ji aliy\u00ea R\u00eaxistina Dad \u00fb Heq\u00eeqet\u00ea ji bo Suriyan (STJ) hatiye we\u015fandin<\/a>, dixwaze ku desteserkirin\u00ean ax\u00ea, pol\u00eet\u00eekay\u00ean bic\u00eehbun\u00ea y\u00ea mecb\u00fbr\u00ee \u00fb nakokiy\u00ean milk\u00ee y\u00ean ku wan afirandine bi awayek\u00ee berfireh b\u00eane got\u00fbb\u00eajkirin \u00fb maf\u00ean mexd\u00fbran b\u00ean parastin.<\/p>\n<p><strong>PROJE YA \u201cKEMBERA EREB\u201d \u00c7I B\u00db?<\/strong><\/p>\n<p>Proje ya \u201cKembera Ereb\u201d, yek ji pol\u00eet\u00eekay\u00ean endezyariya demograf\u00eek \u00ean her\u00ee berfireh \u00ean ku beriya 2011\u2019an li S\u00fbriy\u00ea hatine sepandin t\u00ea d\u00eetin. Tev\u00ee ku sepana fi\u00eel\u00ee di 1974\u2019an de dest p\u00ea kir, p\u00eavajoya amadekariya projey\u00ea li ser r\u00eazikname \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean dewlet\u00ea y\u00ean ku deh sal ber\u00ea vedigerin p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>Proje di 24\u2019\u00ea Hez\u00eerana 1974\u2019an de bi biryara hejmara 521 ya Fermandariya Her\u00eam\u00ee ya Partiya Baas\u00ea bi awayek\u00ee ferm\u00ee hatib\u00fb p\u00eakan\u00een. Li gor\u00ee biryar\u00ea, bi hezaran malbat\u00ean Ereb \u00ean ku ji ber avakirina Bendava Tebqay\u00ea ji cih\u00ean xwe b\u00fbb\u00fbn, li gund\u00ean n\u00fb y\u00ean li ser xeta s\u00eenor a S\u00fbriye-Tirk\u00eeyey\u00ea hatin bicihkirin. Ji ber ku ew ji gund\u00ean di bin av\u00ean Bendava Firat\u00ea de manhatin, ev malbat wek\u00ee \u201cEreb\u00ean el-Gamr\u201d (Ereb\u00ean di bin av\u00ea de man) hatin binavkirin.<\/p>\n<p>Di \u00e7ar\u00e7oveya pol\u00eet\u00eekaya bicihkirin\u00ea de li Hesek\u00ea li dever\u00ean ku nif\u00fbsa Kurd l\u00ea z\u00eade b\u00fb, li hin dever\u00ean gundewar\u00ean Reqay\u00ea \u00fb li zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean fireh \u00ean bakur\u00ea Heleb\u00ea ax hatin desteserkirin \u00fb dever\u00ean iskana n\u00fb hatin afirandin.<\/p>\n<p><strong>DI \u00c7AR QONAXAN DE \u201cKEMBERA EREB\u201d <\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee rapor a STJ, proje di \u00e7ar qonax\u00ean bingeh\u00een de hate te\u015fegirtin:<\/p>\n<p>Qonaxa amadekariy\u00ea (1931-1962): P\u00ea\u015fniyar \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean ferm\u00ee y\u00ean yekem\u00een \u00ean ji bo guhertina avahiya demograf\u00eek a her\u00eam\u00ean ser s\u00eenor \u00ean ku nif\u00fbsa Kurd l\u00ea z\u00eade b\u00fb hatin p\u00ea\u015fxistin.<\/p>\n<p>Qonaxa desteserkirina ax\u00ea (1958-1973): Di \u00e7ar\u00e7oveya Qan\u00fbna Reforma Ax\u00ea ya hejmar 161 de zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean fireh hatin desteserkirin. Ji v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea xwediy\u00ean ax\u00ea Kurd \u00fb hin xwediy\u00ean milk \u00ean Suryan\u00ee \u00fb Ereb j\u00ee bandor b\u00fbn.<\/p>\n<p>Qonaxa iskaniy\u00ea (1974-1980\u2019\u00ee): Proje ya \u201cKembera Ereb\u201d bi awayek\u00ee fi\u00eel\u00ee dest bi sepandin\u00ea kir. Malbat\u00ean ku ji ber Bendava Firat\u00ea ji cih\u00ean xwe b\u00fbb\u00fbn, li gund\u00ean ku di \u00e7ar\u00e7oveya projey\u00ea de hatib\u00fbn avakirin hatin bicihkirin.<\/p>\n<p>Qonaxa xurtkirin\u00ea: Bandor\u00ean pol\u00eet\u00eekay\u00ea di dema Hafiz Esad de berdewam kirin \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean milk\u00ee \u00fb hemwelatiy\u00ea y\u00ean derketine pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena rej\u00eem\u00ea j\u00ee nehatine \u00e7areserkirin.<\/p>\n<p><strong>XAL\u00caN BERBI\u00c7AV \u00caN PROJEY\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee rapor\u00ea, raman a guhertina avahiya demograf\u00eek a xeta s\u00eenor a ku nif\u00fbsa Kurd l\u00ea dij\u00ee heta sal\u00ean 1930\u2019\u00ee vedigere, l\u00ea sepana pergal\u00ee bi biryara hejmar 521 a sala 1974\u2019an dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p>L\u00eakol\u00een n\u00ee\u015fan dide ku beriya pol\u00eet\u00eekaya bicihkirina nif\u00fbs\u00ea p\u00eavajoyeke desteserkirina ax\u00ea ya bi salan dom kiriye. Bi taybet\u00ee li her\u00eama Cez\u00eer\u00ea be\u015fek\u00ee gir\u00eeng a ax\u00ean desteserkir\u00ee pa\u015f\u00ea ji e\u015f\u00eer\u00ean Ereb \u00ean her\u00eam\u00ee re an j\u00ee ji malbat\u00ean ku di \u00e7ar\u00e7oveya projey\u00ea de hatine bicihkirin re hatine veqetandin.<\/p>\n<p>Proje ji D\u00earik\u00ea dest p\u00ea dikir, di navbera Qami\u015flo, Ser\u00eakaniy\u00ea \u00fb Gir\u00ea Sp\u00ee re derbas dib\u00fb \u00fb li hin plansaziyan de j\u00ee heta Efr\u00een\u00ea dihat firehkirin; xeta s\u00eenor a z\u00eadetir\u00ee 300 k\u00eelometrey\u00ee digirt. Li hin deveran firehiya kember\u00ea digih\u00ee\u015ft 10 heta 15 k\u00eelometreyan.<\/p>\n<p>Her \u00e7end gotara ferm\u00ee projey\u00ea li ser bingeha ewlehiy\u00ea dipar\u00eaze j\u00ee, gelek l\u00eakol\u00een\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb rapor\u00ean maf\u00ean mirovan v\u00ea p\u00eakan\u00een\u00ea wek\u00ee pol\u00eet\u00eekayeke endezyariya demograf\u00eek dib\u00eenin ku armanc dike t\u00eakiliy\u00ean di navbera nif\u00fbsa Kurd a li S\u00fbriyey\u00ea \u00fb civak\u00ean li aliy\u00ea din \u00ea s\u00eenor de qels bike.<\/p>\n<p><strong>GIR\u00caDANA BI SERJIM\u00caRIYA 1962\u2019AN<\/strong><\/p>\n<p>Rapor destn\u00ee\u015fan dike ku projeya \u201cKembera Ereb\u201d nikare ji serjim\u00eariya awarte ya 1962\u2019an a ku li Hesek\u00ea deh hezaran Kurd ji hemwelatiy\u00ea hatine derxistin serbixwe were nirxandin.<\/p>\n<p>Kes\u00ean ku ji hemwelatiy\u00ea hatine derxistin di qeydkirina milk\u00ean xwe, ispatkirina tap\u00fbyan \u00fb s\u00fbdwergirtina ji parastina hiq\u00fbq\u00ee de windahiy\u00ean mezin \u00ean mafan d\u00eetin. Li gor\u00ee rapor\u00ea ev rew\u015f b\u00fb yek ji h\u00eaman\u00ean ku pol\u00eet\u00eekay\u00ean desteserkirin \u00fb iskana pa\u015feroj\u00ea h\u00easantir kir.<\/p>\n<p><strong>HEM\u00db NI\u015eTEC\u00ceHAN PI\u015eTGIRIYA NEDAN PROJEY\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00een\u00ean qada ku STJ ber\u00ea we\u015fandib\u00fb, ne hem\u00fb malbat\u00ean Ereb \u00ean ku di \u00e7ar\u00e7oveya projey\u00ea de li her\u00eam\u00ea hatib\u00fbn bicihkirin v\u00ea sepandin\u00ea wek\u00ee rewa dib\u00eenin. Hin malbatan nerehetiya xwe ya ji jiyana li ser ax\u00ean ku dizan\u00een y\u00ean kes\u00ean din in an\u00een ziman.<\/p>\n<p><strong>SERDEMA VEGUHESTIN\u00ca YEK JI MIJAR\u00caN KR\u00ceT\u00ceK E<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee rapor\u00ea, pol\u00eet\u00eekay\u00ean desteserkirin \u00fb bic\u00eehbun\u00ea ku bi dehan salan dom kirine, nakokiy\u00ean milk\u00ee y\u00ean tevlihev \u00ean heta roja me ya \u00eero didomin afirandine. Li hember\u00ee v\u00ea m\u00eeras\u00ea r\u00fbbir\u00fbb\u00fbn di dema n\u00fb ya pi\u015ft\u00ee rej\u00eema Esad de wek\u00ee yek ji h\u00eaman\u00ean bingeh\u00een \u00ean adaleta dema veguhestin\u00ea t\u00ea d\u00eetin.<\/p>\n<p>STJ dib\u00eaje ku dosyaya \u201cKembera Ereb\u201d div\u00ea bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean serjim\u00eariya 1962\u2019an a awarte \u00fb derxistina ji hemwelatiy\u00ea re bi hev re were girtin \u00fb ev yek ji aliy\u00ea dewleta hiq\u00fbq\u00ea, hemwelatiya wekhev \u00fb lihevkirina netewey\u00ee ve kr\u00eet\u00eek e.<\/p>\n<p><strong>P\u00ca\u015eNIYAR\u00caN DI RAPOR\u00ca DE DERKETINE P\u00ca\u015e<\/strong><\/p>\n<p>Rapor p\u00ea\u015fniyar dike ku dosyaya \u201cKembera Ereb\u201d bi l\u00eapirs\u00eeneke serbixwe \u00fb berfireh di mekan\u00eezmay\u00ean adaleta dema veguhestin\u00ea de b\u00ea girtin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee v\u00ea, maf\u00ea mexd\u00fbran \u00ea vegerandina milk\u00ean xwe an j\u00ee wergirtina tazm\u00eenata adilane div\u00ea were garant\u00eekirin, binp\u00eakirin\u00ean milk\u00ee bi awayek\u00ee h\u00fbrgil\u00ee werin belge kirin \u00fb kom\u00eesyoneke serbixwe ya ku ji hiq\u00fbqnas, l\u00eakol\u00eener \u00fb n\u00fbner\u00ean civaka her\u00eam\u00ee p\u00eak t\u00ea were damezrandin.<\/p>\n<p>Rapor her wiha p\u00ea\u015fniyar dike ku n\u00eaz\u00eekatiyeke n\u00fb li ser bingeha wekhev\u00ee \u00fb qedexekirina cudakariy\u00ea were pejirandin, encam\u00ean pol\u00eet\u00eekay\u00ean cudakar \u00ean di pa\u015feroj\u00ea de hatine sepandin b\u00ean \u00e7areserkirin \u00fb ji bo malbat\u00ean ku ji ber Bendava Firat\u00ea ji cih\u00ean xwe b\u00fbne l\u00ea di projey\u00ea de wek\u00ee am\u00fbr hatine bikaran\u00een j\u00ee \u00e7areseriy\u00ean bic\u00eehbuna alternat\u00eef an tazm\u00eenat\u00ea b\u00ean p\u00ea\u015fxistin.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Proje ya ku di sala 1974\u2019an de li S\u00fbriy\u00ea hat sepandin \u00fb bi rasterast an j\u00ee bi nerasterast bandor li sed hezaran kesan kir, yek ji mijar\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean got\u00fbb\u00eaj\u00ean adalet\u00ea y\u00ean dema veguhestin\u00ea ye ku pi\u015ft\u00ee rej\u00eema Be\u015far Esad dest p\u00ea kir. Rapora ku ji aliy\u00ea R\u00eaxistina Dad \u00fb Heq\u00eeqet\u00ea ji bo Suriyan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Proje ya \u00e7ar qonax\u00ee ya \u201cKembera Ereb\u201d; ji dema amadekariy\u00ea, desteserkirina ax\u00ea, bic\u00eehbun\u00ea \u00fb qonaxa xurtkirin\u00ea p\u00eak t\u00ea. Di tevahiya p\u00eavajoy\u00ea de li her\u00eam\u00ean ser s\u00eenor pol\u00eet\u00eekay\u00ean ku d\u00ea avahiya demograf\u00eek a nif\u00fbsa Kurd biguher\u00eenin hatine hilberandin."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[4633,785,4632,467,156,480],"class_list":["post-16446","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dis-basindan","tag-demografi","tag-firat","tag-kembera-erebi","tag-kurd","tag-rojava","tag-suriye"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16446"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16449,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446\/revisions\/16449"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}