{"id":16439,"date":"2026-06-26T08:57:22","date_gmt":"2026-06-26T06:57:22","guid":{"rendered":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/?p=16439"},"modified":"2026-06-26T08:57:22","modified_gmt":"2026-06-26T06:57:22","slug":"hismendiya-diroki-u-kurd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/hismendiya-diroki-u-kurd\/","title":{"rendered":"Hi\u015fmendiya D\u00eerok\u00ee \u00fb Kurd"},"content":{"rendered":"<p>D\u00eerok hem\u00fb \u00e7alakiy\u00ean mirovahiy\u00ea dihew\u00eene. Mirov li ser erdn\u00eegar\u00ee xwe p\u00eak t\u00eene. Civak li ser erdn\u00eegar\u00ee bi bandora d\u00eerok\u00ee di war\u00ea zihniyet, giyan\u00ee, jiyan\u00ee \u00fb avakirina karakter de t\u00ean diyarkirin. D\u00eerok ruh\u00ea p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna mirov \u00fb civakan e. Di d\u00eerok\u00ea de mirov \u00fb hem\u00fb heb\u00fbn guher\u00een \u00fb veguher\u00eena d\u00eerok\u00ee dij\u00een.<\/p>\n<p>Civakeke ku hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya dem \u00fb mekan tune be, di war\u00ea f\u00eamkirin \u00fb t\u00eagihi\u015ftin\u00ea de k\u00eam e. Y\u00ean ku t\u00eagihi\u015ftin\u00ea digirin, bi hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya zind\u00ee dij\u00een. D\u00eerokzan d\u00eerok\u00ea di \u201cniha\u201d de dib\u00eenin. Niha, p\u00eavajoyeke ku d\u00eerok\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb gi\u015ft\u00ee hev bandor dikin, di nav t\u00eakiliy\u00ea de ne \u00fb bi awayek\u00ee gir\u00eaday\u00ee guher\u00een \u00fb veguher\u00een\u00ea dij\u00een e.<\/p>\n<p>F\u00eamkirina d\u00eeroka xwe, taybetmend\u00ee, sedem \u00fb encam\u00ean w\u00ea bi hi\u015fmend\u00ee kirin, bi hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya \u00eeroy\u00een ve gir\u00eaday\u00ee bingeh\u00ea pa\u015feroj\u00ea amadekirin e. Berhevkirina d\u00eerok\u00ee bi awayek\u00ee xweber veguher\u00een\u00ean kal\u00eetey\u00ee t\u00eene.<\/p>\n<p>Pergala kap\u00eetal\u00eest a hey\u00ee, d\u00eerokan xwe re dike \u00fb d\u00eerok, nirx\u00ean daraz \u00fb ked\u00ean civakan pa\u015fguh dike, d\u00eerokan wek\u00ee sermay\u00ea yekdest dike. L\u00ea d\u00eerok, bi dem \u00fb erdn\u00eegar\u00ee re gir\u00eaday\u00ee, p\u00eavajoyeke ku cudahiy\u00ean mirov \u00fb komeliyan hev xwar dikin, p\u00ea\u015fve di\u00e7in \u00fb \u00eero j\u00ee bi awayek\u00ee d\u00eenam\u00eek berdewam dike.<\/p>\n<p>Heta em ji n\u00ear\u00eena \u00eedeoloj\u00eek a kap\u00eetal\u00eest a serdest rizgar nebin, li hember v\u00ea mant\u00eeq\u00ea ku nasname, ked \u00fb nirx\u00ean daraz pa\u015fguh dike, em ten\u00ea bi hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya rast dikarin d\u00eeroka xwe ya rast\u00een bipar\u00eazin. D\u00eerok\u00ea niha j\u00eendar bikin, bi hi\u015fmendiya azadiy\u00ea di navbera pa\u015feroj, \u00eero \u00fb p\u00ea\u015feroj\u00ea de gir\u00eadan \u00e7\u00eabikin \u00fb her roj bipirsin, ev yek qan\u00fbna d\u00eerok\u00ee ya rast p\u00ea\u015f dixe.<\/p>\n<p>Bi hi\u015fmendiya d\u00eeroka kes\u00ean din bij\u00een \u00fb ji nirx\u00ean xwe biyan\u00ee bibin, ev li dij\u00ee d\u00eeroka xwe ye. Jiyana ku nehatibe pirs\u00een, rast nay\u00ea jiy\u00een. Bi d\u00eerok\u00ea k\u00fbr b\u00fbn, d\u00eerok\u00ea rast f\u00eamkirin \u00fb sepandin, li ser dinam\u00eek\u00ean bingeh\u00een \u00ean jiyana rast\u00een p\u00ea\u015fve di\u00e7e.<\/p>\n<p>Hem\u00fb d\u00eerok her tim zind\u00ee mane \u00fb dij\u00een. P\u00ea\u015fengiya me d\u00eeroka niha ye. D\u00eerok, ti\u015ftek\u00ee ku di k\u00fbrahiya civakan de heta roja me hatiye, ne ten\u00ea bi niv\u00ees an d\u00eeroka ferm\u00ee s\u00eenordar e. Bi taybet\u00ee di nav Kurdan de, bi edet, adet, nirx\u00ean daraz, dengb\u00eaj \u00fb baweriy\u00ean xwe d\u00eerok hewil daye ku zind\u00ee were girtin. Li hember serdestan serhildan, isyan \u00fb stran\u00ean xwe, li ser erdn\u00eegariya xwe parastina heb\u00fbna xwe d\u00eerokek jiyay\u00ee ye.<\/p>\n<p>L\u00ea gel\u00ea Kurd, li Mezopotamya ku mirovahiy\u00ea dayik kiriye, gel\u00ea kevnar e ku be\u015fdariy\u00ean mezin daye d\u00eeroka mirovahiy\u00ea. Ev gel, bi qedexekirina ziman \u00fb \u00e7anda xwe, bi par\u00e7ekirin\u00ean erdn\u00eegar\u00ee \u00fb civak\u00ee re, bi nif\u00fbsa 80 milyon\u00ee li c\u00eehan\u00ea bi awayek\u00ee ferm\u00ee nay\u00ea naskirin. Sermayeya navnetewey\u00ee \u00fb dewlet\u00ean satel\u00eet, aliy\u00ea d\u00eerok\u00ee y\u00ea Kurdan pa\u015fguh dikin.<\/p>\n<p>D\u00eeroka Kurdan bi awayek\u00ee her\u00ee berbi\u00e7av li Gobeklitep\u00ea t\u00ea d\u00eetin. Ev erdn\u00eegar\u00ee dayika her\u00ee kevnar a mirovahiy\u00ea ye. D\u00eerok, p\u00eavajoya f\u00eamkirin, gotin \u00fb ragihandina rastiya mirovahiy\u00ea, ezm\u00fbn\u00ean pa\u015feroj\u00ea ye. Bi pirs\u00ean \u201c\u00c7awa b\u00fb, ji ku hat, ber bi ku di\u00e7e?\u201d hafizey\u00ea \u00e7\u00eadike, nasname, \u00e7and, t\u00eakiliy\u00ean h\u00eaz \u00fb zihniyet\u00ea f\u00eam dike.<\/p>\n<p>L\u00ea d\u00eerok\u00ean hey\u00ee bi piran\u00ee ji aliy\u00ea serdestan ve hatine niv\u00eesandin, lewma al\u00eegirane hatine niv\u00eesandin. Div\u00ea em v\u00ea rastiy\u00ea rast bib\u00eenin \u00fb bi hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya b\u00eaal\u00ee anal\u00eez bikin. R\u00eaber Apo bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser v\u00ea rastiy\u00ea \u00fb dib\u00eaje: \u201cHeta ku ceylan d\u00eeroka xwe neniv\u00eesin, \u015f\u00ear d\u00ea \u00e7\u00eerok\u00ean qehremaniy\u00ea vegotin\u00ea bidom\u00eenin.\u201d Hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee, \u00eero \u00fb siberoj\u00ea, b\u00fbyer \u00fb rastiyan bi t\u00eakiliy\u00ean wan \u00ean hevdu, bi encam\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb felsef\u00ee bi rast\u00ee diyar dike.<\/p>\n<p>D\u00eeroka Kurdan li \u00e7ar dewlet\u00ean cuda bi ziman\u00ean cuda t\u00ea niv\u00eesandin \u00fb c\u00eehan bi b\u00eadengiya siyas\u00ee bersiv dide v\u00ea yek\u00ea. Y\u00ean ku hi\u015fmendiya rastiy\u00ea digirin, rastiya ku div\u00ea ney\u00ea ve\u015fartin, b\u00eay\u00ee nefret \u00fb bi awayek\u00ee objekt\u00eef dib\u00eajin.<\/p>\n<p>D\u00eerok\u00ean civakan \u00ean heta niha hatine niv\u00eesandin, bi piran\u00ee ji aliy\u00ea \u00e7\u00een\u00ean serdest ve hatine r\u00eaber\u00eekirin, k\u00eam \u00fb t\u00ear\u00ea nakin. Qedexekirina ziman \u00fb \u00e7ewisandina d\u00eeroka Kurdan ne tesaduf e. Serdester ji bo xurtkirina desthilatdariya xwe, nasnameya Kurd wek\u00ee gefa ewlehiy\u00ea dib\u00eenin.<\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee ji koma ziman\u00ean H\u00eendo-Ewrop\u00ee ye. Kurd ji kevintir\u00een gel\u00ean Rojhilata Nav\u00een in, li \u00c7iyay\u00ean Zagros\u00ea li ser bingeha Med, Hur\u00ee \u00fb M\u00eetan\u00ee y\u00ean kevnar ava b\u00fbne. Bi leh\u00e7ey\u00ean wek\u00ee Kurmanc\u00ee, Zazak\u00ee, Soran\u00ee, Lor\u00ee, bi baweriy\u00ean wek\u00ee \u00cazid\u00eet\u00ee, Alev\u00eet\u00ee, S\u00fbn\u00ee \u00fb bi kevne\u015fopiya dengb\u00eajiya xurt, yek ji \u00e7and\u00ean her\u00ee dewlemend \u00ean Mezopotamya \u00fb Zagros\u00ea p\u00eak t\u00eenin. Ji serdema Neol\u00eet\u00eek\u00ea vir ve be\u015fdariy\u00ean mezin daye mirovahiy\u00ea, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee li \u00e7ar dewletan rast\u00ee qirkirin\u00ean s\u00eestemat\u00eek hatiye.<\/p>\n<p>B\u00fbyer\u00ean j\u00ear\u00een nim\u00fbney\u00ean t\u00eep\u00eek \u00ean van hewldan\u00ean qirkirin\u00ea ne:<\/p>\n<p>-Beriya Serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed a 1925\u2019an komkujiy\u00ean plankir\u00ee,<\/p>\n<p>-Komkujiya Z\u00eelan a 1930,<\/p>\n<p>-Komkujiya Dersim\u00ea ya 1937-38 (bi balafir \u00fb gaz\u00ea j\u00ee),<\/p>\n<p>-Hilwe\u015fandina Komara Kurd a Mehabad\u00ea (1946) \u00fb darvekirina Qaz\u00ee Mihemed,<\/p>\n<p>-Komkujiya Heleb\u00e7ey\u00ea \u00fb gelek hewldan\u00ean qirkirin\u00ea y\u00ean din.<\/p>\n<p>Van serhildan \u00fb komkujiyan hewl dane di nav gel\u00ea Kurd de \u015fikestin \u00fb b\u00eah\u00eav\u00eetiy\u00ea \u00e7\u00eabikin, l\u00ea naveroka d\u00eerok\u00ea neguherandine. Kurd, tev\u00ee k\u00eamasiy\u00ean yek\u00eetiya hundir, cudahiy\u00ean e\u015f\u00eer \u00fb mezheb, k\u00eamb\u00fbna stratejiya hevpar \u00fb hwd., bi d\u00eeroka xwe ve gir\u00eaday\u00ee mane. Dayikan li mal\u00ea, dengb\u00eajan bi \u00e7anda devk\u00ee, bavan bi \u00e7\u00eerok\u00ean Kurd\u00ee ji neviy\u00ean xwe re ziman \u00fb d\u00eerok zind\u00ee girtine.<\/p>\n<p>Serdest xwestine ji b\u00eer bikin, as\u00eem\u00eelasyona \u00e7and\u00ee bikin, l\u00ea Kurd qeb\u00fbl nekirine. Hin helwest\u00ean ney\u00een\u00ee y\u00ean wek\u00ee \u201cem \u00e7i bikin j\u00ee nay\u00ea guhertin\u201d, \u201cji derve rizgarker li bend\u00ea bin\u201d, \u00ear\u00ee\u015fkirina ser qehreman \u00fb r\u00eaber\u00ean xwe h\u00een j\u00ee hene. L\u00ea berpirsiyariya xwe girtin, yek\u00eetiya hundir, stratejiya hevpar \u00fb bi hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee tevgerr ketin \u015fert e.<\/p>\n<p>Li Iraq\u00ea avahiya federal, li S\u00fbriyey\u00ea modela konfederal\u00eezma demokrat\u00eek p\u00ea\u015f dikeve, l\u00ea dewlet\u00ean her\u00eam\u00ea \u00fb destwerdan\u00ean derve asteng dikin. Li Tirkiyey\u00ea j\u00ee t\u00eako\u015f\u00eeneke d\u00eerok\u00ee berdewam dike, p\u00ea\u015fniyar\u00ean \u00e7areseriya demokrat\u00eek bi h\u00ead\u00ee p\u00ea\u015f di\u00e7in. Li \u00ceran\u00ea j\u00ee pol\u00eet\u00eekay\u00ean komkuj\u00ee \u00fb darvekirin\u00ea didomin.<\/p>\n<p>Di encam de, bi hestek d\u00eerok\u00ee ya xurt, naskirina pirsgir\u00eakan \u00fb nirxandina bi baldar\u00ee ya hevsengiy\u00ean navxwey\u00ee \u00fb dervey\u00ee, tevger\u00eena bi tifaqek Kurd \u00fb hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya hevpar li her \u00e7ar be\u015f\u00ean Kurdistan\u00ea gavav\u00eatina her\u00ee mezin a ber bi p\u00ea\u015f ve ye.Di v\u00ea dem\u00ea de nirx\u00ean R\u00eabert\u00ee moral \u00fb baweriyeke mezin afirandine.<\/p>\n<p>Kurd xwed\u00ee li d\u00eerok, ziman, \u00e7and \u00fb erdn\u00eegariya xwe derdikevin. Nirx\u00ean afirand\u00ee \u00fb bedel\u00ean hatine day\u00een v\u00ea rastiy\u00ea n\u00ee\u015fan didin. Perwerdeya bi ziman\u00ea dayik\u00ea ji zarokan re, perwerdeya Kurd\u00ee ya hevpar, partiy\u00ean siyas\u00ee li dora nirx\u00ean civak\u00ee yek bibin, r\u00fbbir\u00fbb\u00fbn \u00fb diyalog bi hi\u015fmendiya d\u00eeroka hevpar, ne\u00e7ar e.<\/p>\n<p>Y\u00ea ku d\u00eeroka xwe winda bike, her ti\u015ft\u00ea xwe winda dike. Ji ber v\u00ea yek\u00ea l\u00eakol\u00een, vekol\u00een \u00fb helwesteke hi\u015fmend n\u00ee\u015fandan li ser d\u00eeroka xwe, peywira ontoloj\u00eek a her Kurdek\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>\u015eiyar ADIYAMAN<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/lekolin.org\/ku\/\"><strong>Navenda L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek A Kurdistan\u00ea<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00eerok hem\u00fb \u00e7alakiy\u00ean mirovahiy\u00ea dihew\u00eene. Mirov li ser erdn\u00eegar\u00ee xwe p\u00eak t\u00eene. Civak li ser erdn\u00eegar\u00ee bi bandora d\u00eerok\u00ee di war\u00ea zihniyet, giyan\u00ee, jiyan\u00ee \u00fb avakirina karakter de t\u00ean diyarkirin. D\u00eerok ruh\u00ea p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna mirov \u00fb civakan e. Di d\u00eerok\u00ea de mirov \u00fb hem\u00fb heb\u00fbn guher\u00een \u00fb veguher\u00eena d\u00eerok\u00ee dij\u00een. Civakeke ku hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya dem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16440,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","jnews_video_option_group":[[]],"override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"archive-right","second_sidebar":"archive-right","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Bi hestek d\u00eerok\u00ee ya xurt, naskirina pirsgir\u00eakan \u00fb nirxandina bi baldar\u00ee ya hevsengiy\u00ean navxwey\u00ee \u00fb dervey\u00ee, tevger\u00eena bi tifaqek Kurd \u00fb hi\u015fmendiya d\u00eerok\u00ee ya hevpar li her \u00e7ar be\u015f\u00ean Kurdistan\u00ea gavav\u00eatina her\u00ee mezin a ber bi p\u00ea\u015f ve ye."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[777,883,3902,637,4450,467,4077,3593,156,977],"class_list":["post-16439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politik-analiz","tag-bakur","tag-basur","tag-cand","tag-dirok","tag-hismendi","tag-kurd","tag-perwerde","tag-reber-apo","tag-rojava","tag-ziman"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16439"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16442,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16439\/revisions\/16442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}