\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/433-1.jpg\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
0<\/p>\n
21<\/p>\n
TR<\/p>\n
<\/p>\n
\t :” ” <\/p>\n
\t :”” <\/p>\n
\t ” “,” ” <\/p>\n
\t ” ” <\/p>\n
Ve bir kap\u0131 daha aralanacakt\u0131 tarihte\u2026 Sesiyle dillere \u015e\u0131rnak\u2019 \u0131n Dargule K\u00f6y\u00fc\u2019nde 1904 y\u0131l\u0131nda ya\u015fama g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131, Sonra bir g\u00f6\u00e7ten bahsedilmeye ba\u015fland\u0131 civarda. Kulak Ermeni Katliam\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla birlikte ya\u015fan\u0131lan co\u011frafya Meryem, art\u0131k gen\u00e7 bir kad\u0131nd\u0131. G\u00fczelli\u011fiyle, albeniyle, Mehmet Bedirxan, Meryem Xan’\u0131n ba\u015fka insanlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda Meryem Xan hen\u00fcz 20 ya\u015f\u0131ndayken e\u015finden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Uzun bir Ayn\u0131 d\u00f6nemde \u0130ngiliz m\u00fczik \u015firketlerinin, Ba\u011fdat\u2019ta K\u00fcrt\u00e7e, Meryem Xan, Elmas Xan’\u0131n evinde Mihemed Ar\u00eef Cizraw\u00ee, Hasan O d\u00f6nem Beyzafon, Ebolkelp ve \u00dbdyon isminde \u0130ngiliz Plaklar birbiri ard\u0131na gelirken, onun daha fazla halka Sanat ya\u015fam\u0131nda ad\u0131 dilden dile yay\u0131lan bir kad\u0131n olmu\u015ftu Bir s\u00fcre sonra hastaland\u0131 Meryem Xan. A\u011f\u0131r bir b\u00f6brek Onu yak\u0131ndan tan\u0131yan Mihemed Arif Cizrawi \u015f\u00f6yle der: \u201cMeryem K\u00f6lelik tarihinde kad\u0131n olarak, kendin olarak ya\u015famak Meryem Xan\u2019\u0131n e\u015fi Mehmet Bedirxan\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 strandan bir De loy loy Mihemedo Ron\u00ee<\/p>\n Mi \u00e7i goto tu xey\u00eed\u00ee<\/p>\n De g\u00eeyay\u00ea m\u00earga li min \u00fb Mihemed\u00ea mi serid\u00ee<\/p>\n De he\u00e7\u00ee kes\u00ea navbera min \u00fb Mihemed\u00ea min de fesad\u00eek\u00ea bike<\/p>\n De heke jin b\u00ea reb\u00ee newelid\u00ea<\/p>\n De heke m\u00ear b\u00ea reb\u00ee nezewic\u00ee<\/p>\n De heke ke\u00e7 b\u00ea reb\u00ee can\u00eeka xwe\u015fya neb\u00ee<\/p>\n De loy loy loy loy… <\/p>\n \u00a0<\/p>\n pajk-online.com-Zin Evinawelat<\/p>\n K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 \u00a0<\/p>\n \t<\/p>\n
\ndestan bir kad\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na do\u011fru koyulacakt\u0131k yola\u2026 Bu yol s\u00fcresince
\ndinleyece\u011fimiz bir s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn, bir sevdan\u0131n, bir de deng-bejin masal\u0131yd\u0131.<\/strong><\/p>\n
\nMeryem. Y\u00f6rede mertli\u011fiyle tan\u0131nan Mihemet Ehmede Boti\u2019nin k\u0131z\u0131yd\u0131. \u00c7ocukluk
\ny\u0131llar\u0131n\u0131 kendi k\u00f6y\u00fcnde ge\u00e7irdi, O. Dengbejleri dinleyerek uykuya dalar ve her
\ngece r\u00fcyas\u0131nda hep ayn\u0131 \u015feyi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. O da bir dengbej olmu\u015ftu ve Dengbej
\nDivan\u0131nda s\u00f6yl\u00fcyordu. Ne kadar da \u00e7ok seviniyordu r\u00fcyalar\u0131na. Sanki ger\u00e7ekten
\nde dengbej divan\u0131nda s\u00f6ylemi\u015f gibi hissediyordu. Oysa O, ses ve s\u00f6ylemin yayg\u0131n
\noldu\u011fu co\u011frafyada kad\u0131nlar\u0131n divana \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n yasak oldu\u011funu \u00e7ok iyi
\nbiliyordu. B\u0131rak\u0131n divana \u00e7\u0131kmak, dinlemek bile \u00e7ok g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu onlara. Buna
\nra\u011fmen kendisine sorulan her soruda \u0131srarla, \u201cBen bir g\u00fcn Dengbej Divan\u0131\u2019nda
\ns\u00f6yleyece\u011fim demeyi b\u0131rakm\u0131yordu.<\/p>\n
\nmisafiri olurken, s\u00f6ylenenlere anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n
\ndaha da karma\u015f\u0131k bir hal alm\u0131\u015ft\u0131. K\u00fcrtler bir \u00e7ok yerde isyan ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Bu
\nisyanlar en a\u011f\u0131r \u015fekilde bast\u0131r\u0131l\u0131yor, halk\u0131n bir\u00e7o\u011fu zorunlu g\u00f6\u00e7e maruz
\nb\u0131rak\u0131l\u0131yordu. \u0130\u015fte b\u00f6yle bir d\u00f6nemde Dargul\u00ea K\u00f6y\u00fc de yolakoyulanlardan
\nolmu\u015ftu. Meryem de ailesi ile birlikte g\u00f6\u00e7etti. Topraklar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131\u015f,
\n\u00e7ocuklu\u011fundan kopu\u015f gibi geliyordu ona. O g\u00fcnden sonra ne varsa \u00f6zleme, \u00fclkeye,
\ns\u0131laya dair, y\u00fcre\u011fine kaz\u0131d\u0131 Meryem. Ve de sesine\u2026Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re \u00f6nce Diyarbak\u0131r’a
\nyerle\u015fir, kimilerine g\u00f6re ise Musul’a.<\/p>\n
\nsesiyle, ya\u015farken efsane bir kad\u0131n. Bir g\u00fcn Meryem, Musul\u2019da ya\u015fayan ve kendisi
\ngibi s\u00fcrg\u00fcn nedeniyle yerinden olmu\u015f Mehmet Bedirxan ile tan\u0131\u015f\u0131r. Memet
\nBedirxan, onu ilkg\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc mekanda s\u00f6yledi\u011fi strana hayran kalm\u0131\u015f ve Meryem Xan\u2019a
\ng\u00f6n\u00fcl vermi\u015fti. Meryem ise, kendisine kar\u015f\u0131 geli\u015fen bu ilgiyi hemen anlam\u0131\u015f ve
\no da Mehmet Bedirxan\u2019a ilk tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 andan itibaren a\u015f\u0131k olmu\u015ftu. Meryem ve
\nMehmet, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra da evlenmeye karar verirler. A\u015fklar\u0131 bir s\u00fcreye
\nkadar etrafta s\u0131k s\u0131k konu olan bu \u00e7iftin mutlulu\u011fu uzun s\u00fcrmez.<\/p>\n
\n\u015fark\u0131 s\u00f6yleyip, dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekmesini kabul etmedi. \u201cKoskoca Bedirxanlar\u0131n
\ngelini, herkesin \u00f6n\u00fcnde \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor dedirtemezdi. Sonu\u00e7ta o bir kad\u0131nd\u0131.
\nSesi de ay\u0131pt\u0131. Ailesinin ve geleneklerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu tart\u0131\u015fmalar her ge\u00e7en
\ng\u00fcn daha \u015fiddetli bir boyuta ula\u015ft\u0131. Kabul edemiyordu Meryem Xan, bir k\u00f6\u015fede,
\nhayallerinden uzak ya\u015fayamayacakt\u0131. Ancak, Mehmet Bedirxan karar\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.
\nBir g\u00fcn son s\u00f6z\u00fcn\u00fc bir soruyla sorar Meryem Xan\u2019a: \u201cYa a\u015f\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fin
\nben, ya da sanat Meryem Xan \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ne korkun\u00e7 bir tercih zorunlulu\u011fudur
\nbu. Bir yanda s\u00f6ylemekten b\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 \u015fark\u0131lar\u0131, di\u011fer yanda ise a\u015f\u0131k oldu\u011fu,
\ng\u00f6zlerine bakt\u0131\u011f\u0131nda ona kimsenin yazamad\u0131\u011f\u0131 \u015fark\u0131lar\u0131 yazd\u0131ran e\u015fi. \u0130kisinden
\nde ayr\u0131lmak istemedi\u011fini s\u00f6yledi. Ancak e\u015fi bu durumu kabul etmeyerek Meryem
\nXan\u2019 dan ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\ns\u00fcre divana \u00e7\u0131kmad\u0131, O. Sadece a\u011flad\u0131\u011f\u0131 yay\u0131ld\u0131 dilden dile\u2026<\/p>\n
\nArap\u00e7a, Fars\u00e7a, Ermenice ve Suryanice \u015fark\u0131lar\u0131 kaydedip, Ortado\u011fu\u2019da
\nda\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylendi. Bunu duyan Meryem Xan da Ba\u011fdat\u2019a gitmeye karar
\nverdi. O kadar \u00e7ok ki\u015fi vard\u0131 ki sesini kayda ald\u0131rmak isteyen, Meryem bu kadar
\nki\u015fi aras\u0131ndan sesinin duyulup, duyulmama ihtimalini bile hesaba katmad\u0131. Ancak
\nistedi\u011fi anda da gidemedi Ba\u011fdat\u2019a. 1924 y\u0131l\u0131nda gitti\u011fi Zaxo’da 12 y\u0131l kald\u0131.
\nBo\u015fanmak ay\u0131p g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, sesine hayranl\u0131k duyan ve yan\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 Yusif
\n\u015eemd\u00een Axa, onu civardan kimseyle tan\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131. Eve kapand\u0131 Meryem Xan. Buna
\nra\u011fmen halk i\u00e7indeki sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir zaman azalmad\u0131. Ac\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7ine ve
\n\u015fark\u0131lar\u0131na ak\u0131tt\u0131 Meryem Xan. S\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fi D\u00eargul\u00ea, kendini anlamayan e\u015fi
\ni\u00e7in yakt\u0131 t\u00fcrk\u00fclerini. Stran\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, her zaman bir g\u00fcn sesinin kayda
\nal\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Ve 1936 y\u0131l\u0131nda Ba\u011fdat’a gitti. Orada amcas\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131 Elmas
\nXan’\u0131n (1874-1974) evine yerle\u015fti. Elmas Xan’\u0131n evi o d\u00f6nem sanat\u00e7\u0131, siyaset\u00e7i,
\nayd\u0131nlar\u0131n u\u011frak yeriydi. Evi bir okul niteli\u011findeydi Elmas Xan’\u0131n. M\u00fczi\u011fin
\notoriteleri, bu evde sanat\u00e7\u0131lar\u0131 dinler ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini aktar\u0131rd\u0131. Elmas Xan’\u0131n
\ne\u015fi de varl\u0131kl\u0131 bir \u0130ngiliz’di.<\/p>\n
\nCizraw\u00ee, Nesr\u00een \u015eerwan (\u015eirnaq\u00ee), Al\u00ee Merdan, Tah\u00eer Tofik, Sa\u00eed Axay\u00ee Ciz\u00eer\u00ee,
\nFewz\u00eey\u00ea Mihemed ve bir\u00e7ok ki\u015fiyle tan\u0131\u015ft\u0131. Ve birg\u00fcn onlar\u0131n yan\u0131nda s\u00f6ylemeye
\nba\u015flad\u0131. Onu dinleyen ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n y\u00fcre\u011finde yer etmi\u015f sanat\u00e7\u0131lar, Meryem
\nXan\u2019 \u0131n sesinden ve s\u00f6yledi\u011fi \u015fark\u0131lar\u0131n de\u011feri kar\u015f\u0131s\u0131nda olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rd\u0131lar
\nve ona b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 duydular. Her zaman tahmin etti\u011fi gibi, k\u0131sa s\u00fcrede
\nBa\u011fdat\u2019da tan\u0131nan ve sevilen bir dengbej haline geldi. Elmas Xan’\u0131n evinden
\nayr\u0131larak, Bab El\u015ferq\u00ee mahallesinde bir ev kiralad\u0131.<\/p>\n
\n\u015firketleri Ba\u011fdat’ta \u015fark\u0131 kaydetmeye devam etmekteydi. Meryem Xan da k\u0131sa sure
\ni\u00e7inde m\u00fczik \u015firketleri ile ili\u015fkilendi. B\u00f6ylece ilk pla\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131. Her
\npla\u011fa bir \u015fark\u0131 kaydediliyordu. Meryem Xan, Kurmanci sanat\u00e7\u0131lardan plak \u00e7\u0131karan
\nilk kad\u0131n ses sanat\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n
\nula\u015fmas\u0131nda ayr\u0131 bir yeri olan Ba\u011fdat Radyosu a\u00e7\u0131ld\u0131. Y\u0131l 1939\u2019du. Ayn\u0131 y\u0131l
\nBa\u011fdat Radyosu taraf\u0131ndan kadrolu sanat\u00e7\u0131 bulmak amac\u0131 ile ses yar\u0131\u015fmas\u0131
\nd\u00fczenlendi. Meryem Xan\u2019\u0131n da ba\u015fvuruda bulundu\u011fu bu yar\u0131\u015fmaya, \u00e7ok say\u0131da \u00fcnl\u00fc
\nsanat\u00e7\u0131 da kat\u0131ld\u0131. Yar\u0131\u015fma sonucu a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda ise Meryem Xan, tarifsiz bir
\nmutluluk ya\u015fad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, yar\u0131\u015fman\u0131n birincisi olmu\u015ftu. \u015eark\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken
\nbunu t\u00fcm bedeni ve ruhuyla hissetmesi ve hissettirmesiydi O\u2019 nu birinci yapan.
\nVe radyonun kadrolu sanat\u00e7\u0131s\u0131 oldu. Meryem Xan, radyoya girdikten sonra
\n\u015fark\u0131lar\u0131 toplamaya devam etti. Halk aras\u0131nda s\u00f6ylenen \u015fark\u0131lar\u0131 Ba\u011fdat
\nradyosunda yay\u0131nlatt\u0131. 200’\u00fcn \u00fczerinde \u015fark\u0131y\u0131 da kendi s\u00f6yledi.<\/p>\n
\nMeryem Xan. Ancak ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 a\u015fk\u0131, onun i\u00e7indeki en b\u00fcy\u00fck s\u0131z\u0131
\nolmay\u0131 b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6lene dek bir daha sevmemeye s\u00f6z vermi\u015fti. Kalabal\u0131klar
\ni\u00e7inde yaln\u0131zd\u0131. G\u00f6\u00e7ettirildi\u011fi k\u00f6y\u00fcn\u00fc, halk\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 katliamlar\u0131
\nd\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e, onlara y\u00f6nelik s\u00f6yledi\u011fi t\u00fcm stranlar\u0131 a\u011flayarak tamamlard\u0131. T\u00fcm
\nsesler i\u00e7inde, sesi hemen fark edilen Meryem Xan, ac\u0131y\u0131, a\u015fk\u0131, hasreti ve
\ns\u00fcrg\u00fcn\u00fcn b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izi y\u00fcre\u011finde ta\u015f\u0131d\u0131. O, art\u0131k kendini erkeklerle \u00f6zde\u015fleyen
\ndengb\u00eajler divan\u0131nda ispatlam\u0131\u015f usta bir sesti. Onun \u015fark\u0131lar\u0131nda otantizm,
\nasalet, orijinal K\u00fcrt g\u0131rtla\u011f\u0131 ve ezilen K\u00fcrt kad\u0131n\u0131n\u0131n sesi vard\u0131.<\/p>\n
\nhastal\u0131\u011f\u0131yd\u0131 bu. Mir \u0130lyas Hastanesi’ne kald\u0131r\u0131larak, \u00fcst \u00fcste ameliyat oldu.
\n\u0130yile\u015fmesi i\u00e7in tek yol, moralli olmas\u0131yd\u0131. Ancak bunu kabul etmedi. Ac\u0131
\n\u00e7ekmenin soyluluk oldu\u011funa inand\u0131. Ve 1949\u2019da her\u015feye ra\u011fmen kendi ya\u015famlar\u0131
\nhakk\u0131nda s\u00f6z sahibi olabilen erdemli bir kad\u0131n olarak, d\u00fcnyaya veda etti.
\nMeryem Xan, Ba\u011fdat’ta \u015eex Maaruf Mezarl\u0131\u011f\u0131’na defnedildi.<\/p>\n
\nXan\u2019\u0131n elbiseleri moderndi. Ama ruhu, ya\u015fam\u0131, sanat\u0131 K\u00fcrt\u00e7e\u2019ydi. K\u00fcrt
\nadetlerine ba\u011fl\u0131yd\u0131. \u015eark\u0131 s\u00f6ylerken i\u00e7ten ve g\u00f6n\u00fclden s\u00f6ylerdi. O an t\u00fcm
\nbedeni \u015fark\u0131 ile dolard\u0131 .<\/p>\n
\nelbetteki zor i\u015fti. Meryem Xan, i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumun ne dedi\u011fine
\nald\u0131rmadan, b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara maruz kalsa da ba\u015faran kad\u0131nlardan biriydi. O
\ny\u00fcre\u011fine i\u015fleyen ne halk ac\u0131s\u0131na ne s\u00fcrg\u00fcn olgusuna, ne de a\u015fk\u0131na kar\u015f\u0131 vurdum
\nduymaz yakla\u015fmad\u0131. K\u00fcrt tarihini yazd\u0131rmayanlara inat, s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131n pe\u015finden
\nko\u015ftu. K\u00fcrtlerin yi\u011fitliklerini, kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ac\u0131lar\u0131 belki erke\u011fin
\nyazd\u0131\u011f\u0131 tarihin tozlu sayfalar\u0131na yazamazd\u0131 ama dilden dile, kulaktan kula\u011fa
\nanlat\u0131lan bir ezgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilme g\u00fcc\u00fcne sahipti. Ve o yapt\u0131. Ba\u015fard\u0131 bunu.
\nHemde kocaman y\u00fcrekli bir kad\u0131n olarak. Bug\u00fcn bile K\u00fcrt kad\u0131nlar\u0131, onun enfes
\nsesinden aktar\u0131lanlar\u0131, bebeklerinin kulaklar\u0131na f\u0131s\u0131ldamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Ve
\nger\u00e7ek tarih, bu \u015fekilde varolmaya, bug\u00fcne akmaya devam ediyor.<\/p>\n
\nb\u00f6l\u00fcm <\/p>\n
\nwww.lekolin.info<\/p>\n