Uluslararas\u0131 politikada sava\u015f, genellikle iki veya daha fazla devlet aras\u0131ndaki silahl\u0131 m\u00fccadele durumu olarak tan\u0131mlan\u0131r. \u201c\u00d6rg\u00fctl\u00fc ve amaca y\u00f6nelik bir eylem olarak sava\u015f\u0131n modern \u015feklinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, erken modern d\u00f6nemde, Avrupa devlet sisteminin geli\u015fiminden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f, d\u00fc\u015fmanl\u0131klar ba\u015flamadan da ilan edilebilmesi nedeniyle, resmi ve yar\u0131 yasal bir niteli\u011fe sahiptir.\u201d \u00dczerinde bir mutabakat sa\u011flanmasa da geleneksel sava\u015f tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde olan \u201ckuvvet kullan\u0131m\u0131na dayal\u0131 olmas\u0131, d\u00fc\u015fmanca bir eylemi i\u00e7ermesi, hukuki-yasal, yar\u0131-yasal bir moment olu\u015fturmas\u0131 ve devletler ya da devlet gruplar\u0131n\u0131n\u201d ve dahi paramiliter \u00f6\u011felerini de i\u00e7eren kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir durumdur.<\/p>\n\n\n\n
Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir durumu ifade eden \u201cSava\u015f\u201d ger\u00e7e\u011finde, ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne kadar kullan\u0131lan b\u00fct\u00fcn silahlar iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda incelenmektedir. Birincisi \u201ckonvansiyonel silahlar\u201d ikincisi de \u201ckitle imha silahlar\u0131\u201d olarak kategorize edilmektedir. Kitle imha silahlar\u0131n\u0131 konvansiyonel silahlardan ay\u0131ran en \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131lar, bu tarz silahlar\u0131n konvansiyonel silahlara g\u00f6re \u00e7ok daha y\u0131k\u0131c\u0131\/yak\u0131c\u0131 etkilere sahip olmas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kullan\u0131lan alan ve insanlar \u00fczerindeki etkilerinin kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00fczerinden on y\u0131llar ge\u00e7se de devam etmesidir. \u201cKonvansiyonel silahlar\u0131n defalarca kullan\u0131lmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan zarar, kitle imha silahlar\u0131n\u0131n bir kez kullan\u0131lmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u201d <\/sup><\/p>\n\n\n\n \u201cII. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00fczerinden iki silah t\u00fcr\u00fc k\u0131yaslanacak olursa, m\u00fcttefik devletlerin iki g\u00fcn s\u00fcren 1400 bombard\u0131man u\u00e7a\u011f\u0131 sortisi sonucunda yakla\u015f\u0131k 130.000 insan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmi\u015fken, Hiro\u015fima\u2019ya at\u0131lan tek bir atom bombas\u0131 sonucunda yakla\u015f\u0131k 68.000 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f 76.000 ki\u015fi ise ciddi \u015fekilde yaralanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/sup><\/p>\n\n\n\n \u201cKitle imha silahlar\u0131 sadece y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerinden dolay\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda cayd\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fe sahip olmalar\u0131ndan dolay\u0131 da \u00fclkeler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmekte ve stoklanmaktad\u0131r. So\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde silahlanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131yla kitle imha silahlar\u0131n\u0131n geli\u015fimi de h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde daha fazla insana zarar verebilecek, y\u0131k\u0131m etkisi daha b\u00fcy\u00fck olan kitle imha silahlar\u0131 geli\u015ftirilmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n\n\n\n ULUSLARARASU HUKUK ve S\u00d6ZLE\u015eMELER\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle zehirli end\u00fcstriyel gazlar 19\u2019uncu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru sava\u015flarda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kimyasal silahlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere g\u00f6re yasak ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok \u00fclke taraf\u0131ndan “insanl\u0131k su\u00e7u” olarak kabul ediliyor. Ancak s\u00f6zle\u015fme ve kararlara ra\u011fmen kimyasal silah kullan\u0131m\u0131 hi\u00e7 sona ermedi. \u0130mzac\u0131 ve kararlar\u0131n, kimyasal silahlar\u0131 \u00fcreten devletler taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131 bunun temel nedeni olarak g\u00f6steriliyor. Kimyasal silahlara kar\u015f\u0131 ilk ad\u0131m 1899 Lahey S\u00f6zle\u015fmesi ile at\u0131ld\u0131. \u201c1899 y\u0131l\u0131nda toplanan I. Lahey Bar\u0131\u015f Konferans\u0131na kat\u0131lan 28 devletten 23\u2019\u00fc, 2 y\u0131l sonra 1901 y\u0131l\u0131nda tekrar toplanm\u0131\u015f ve sava\u015flarda zehirli gaz kullanmamay\u0131 taahh\u00fct eden Bo\u011fucu Gazlar Bildirisini imzalam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu bildirinin imzalanmas\u0131n\u0131 takip eden 6 y\u0131l i\u00e7erisinde d\u00f6rt devlet daha bildiriye imza atm\u0131\u015f, bunun sonucunda bildiriye imza atan devlet say\u0131s\u0131 27\u2019ye y\u00fckselmi\u015ftir. Lahey Bar\u0131\u015f Konferans\u0131ndaki taraf devletlerden olan ancak Bo\u011fucu Gazlar Bildirisini imzalamayan tek \u00fclke ise Amerika Birle\u015fik Devletleri olmu\u015ftur.\u201d<\/sup><\/p>\n\n\n\n 1899-1907 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toksik kimyasallar\u0131n bir sava\u015f arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen \u00e7abalar ve var\u0131lan mutabakatlara ra\u011fmen ne yaz\u0131k ki bu t\u00fcr kimyasallar\u0131n silah olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilememi\u015ftir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131na giden s\u00fcre\u00e7te \u00fclkelerin birbirlerine \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamak amac\u0131yla toksik kimyasallar\u0131 bir silah olarak kullanma konusundaki gayretleri artarak devam etmi\u015ftir. Alman ordusunda General r\u00fctbesinde olan Fritz Haber kimyasallar\u0131 silahlarda kullanma konusunda ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalar dolay\u0131s\u0131yla kendisine \u201cKimyasal Sava\u015f\u0131n Babas\u0131\u201d lakab\u0131 tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fritz Haber, Bo\u011fucu Gazlar Bildirisinin sadece insanlar \u00fczerinde \u00f6l\u00fcmc\u00fcl etkisi olan kimyasallar\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek, klor gaz\u0131 gibi \u00f6l\u00fcmc\u00fcl etkisi daha d\u00fc\u015f\u00fck olan genel olarak ki\u015fide halsizlik, i\u015f g\u00f6remezlik, g\u00f6zde ya\u015farma, nefes darl\u0131\u011f\u0131 gibi etkiler yapan kimyasallar\u0131n bu gruba girmedi\u011fini iddia etmi\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bu iddias\u0131n\u0131 temel alarak devam ettirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda imzalanan antla\u015fmalardan birisi olan Versay Antla\u015fmas\u0131nda, sava\u015f esnas\u0131nda yo\u011fun olarak kullan\u0131lan kimyasal silahlar\u0131 k\u0131s\u0131tlamak amac\u0131yla, toksik kimyasallar\u0131n silah olarak kullan\u0131lmamas\u0131na y\u00f6nelik h\u00fck\u00fcmler konulmu\u015ftur. Bu haseple, BM, kimyasal silahlara y\u00f6nelik konular\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi amac\u0131yla Cenevre\u2019de bir konferans d\u00fczenlenmesini kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Cenevre Konferans\u0131nda silahlanma, sava\u015f hukuku gibi konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sava\u015fta toksik kimyasallar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 konusu da g\u00f6r\u00fc\u015fme konular\u0131 aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda, 17 Haziran 1925\u2019de \u201cBo\u011fucu, Zehirli ve Di\u011fer Gazlarla Bakteriyolojik Metotlar\u0131n Sava\u015fta Kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n Yasaklanmas\u0131na \u0130li\u015fkin Protokol\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan Cenevre Protokol\u00fc imzalanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/sup><\/p>\n\n\n\n TC DEVLET\u0130, S\u00d6Z KONUSU PROTOKOL\u00dcNE TARAF DEVLETLERDEN B\u0130R\u0130S\u0130D\u0130R <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cAncak Cenevre Protokol\u00fc kimyasal silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesini, \u00fcretilmesini veya bulundurulmas\u0131n\u0131 yasaklamamaktad\u0131r. Yaln\u0131zca sava\u015f ortam\u0131nda kimyasal silah kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik k\u0131s\u0131tlamalar getirmektedir. Protokole imza atan \u00fclkelerin bir\u00e7o\u011fu, protokol d\u0131\u015f\u0131nda kalan \u00fclkelere kar\u015f\u0131 kimyasal silah kullanabilecekleri konusundaki haklar\u0131 sakl\u0131 kalmak \u015fart\u0131yla protokole imza atm\u0131\u015ft\u0131r. Ay\u0131ca s\u00f6z konusu \u00fclkeler kendilerine kimyasal silah kullan\u0131larak bir sald\u0131r\u0131 yap\u0131lmas\u0131 durumunda ayn\u0131 \u015fekilde cevap vereceklerini de not d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir.\u201d<\/sup><\/p>\n\n\n\n \u201cII. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n sona ermesinden sonra ba\u015flayan so\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde kitle imha silahlar\u0131na sahip devletler, yeni kimyasal sava\u015f ajan\u0131 geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalara ve bunlar\u0131 depolamaya devam etmi\u015ftir. So\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde \u00fclkelerin elinde bulunan kimyasal sava\u015f ajan\u0131 miktar\u0131n\u0131n 29.000 metrik ton ile 40.000 metrik ton aras\u0131nda oldu\u011fu de\u011ferlendirilmektedir.\u201d Ancak kimyasal silahlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n devam etmesi \u00fczerine 1968 N\u00fckleer Silahs\u0131zlanma Anla\u015fmas\u0131, 1972 Biyolojik Silahlar Konvansiyonu ve 1987 F\u00fcze Teknolojileri Kontrol Rejimi anla\u015fmalar\u0131 imzaland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Kimyasal silahlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere g\u00f6re yasak ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok \u00fclke taraf\u0131ndan “insanl\u0131k su\u00e7u” olarak kabul ediliyor. Kimyasal Silahlar S\u00f6zle\u015fmesi (CWC), kimyasal silahlar\u0131n \u00fcretimini, stoklanmas\u0131n\u0131 ve kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklayan bir silah kontrol antla\u015fmas\u0131d\u0131r. Konvansiyonun tam ad\u0131 Kimyasal Silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesinin, \u00dcretiminin, Stoklanmas\u0131n\u0131n ve Kullan\u0131m\u0131n\u0131n Yasaklanmas\u0131 ve Bunlar\u0131n \u0130mhas\u0131 ile \u0130lgili S\u00f6zlesme \u015feklindedir. Antla\u015fma, Kimyasal Silahlar\u0131 Yasaklama \u00d6rg\u00fct\u00fc (OPCW) taraf\u0131ndan y\u00f6netilmektedir. Kimyasal Silahlar S\u00f6zle\u015fmesi 1997 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, Kimyasal Silahlar S\u00f6zle\u015fmesini (CWC)\u2019yi 1997 y\u0131l\u0131nda 4238 kabul numaras\u0131 ile TBMM\u2019de kabul etmi\u015f, 10.4.1997 tarih ve 22960 say\u0131 numaras\u0131 ile resmi gazetede de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kimyasal Silahlar S\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda imzac\u0131 devletlerin uymas\u0131 gereken yasaklar \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n 1. Taraf devletler hi\u00e7bir ko\u015ful alt\u0131nda kimyasal silah geli\u015ftiremez, \u00fcretmez, temin edemez, depolayamaz, do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak transfer edemezler.<\/p>\n\n\n\n 2. Taraf devletler sava\u015f\/\u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131nda kimyasal silah kullanamazlar.<\/p>\n\n\n\n 3. Taraf devletler kimyasal silah kullanmaya y\u00f6nelik askeri bir haz\u0131rl\u0131k i\u00e7inde bulunamazlar.<\/p>\n\n\n\n 4. Taraf devletler, ba\u015fka bir taraf devlete kimyasal silah \u00fcretmeye y\u00f6nelik yard\u0131mda bulunamaz, bu y\u00f6nde destek veremez veya te\u015fvik edemez.<\/p>\n\n\n\n S\u00d6ZLE\u015eME KAPSAMINDAK\u0130 YAPTIRIMLAR <\/strong><\/p>\n\n\n\n Kimyasal Silahlar S\u00f6zle\u015fmesine y\u00f6nelik y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fczakereler esnas\u0131nda en \u00e7ok g\u00fcndeme gelen hususlardan birisi, s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 bir durum oldu\u011fu takdirde h\u00fck\u00fcmleri ihlal eden taraf devlete uygulanacak yapt\u0131r\u0131mlard\u0131r. S\u00f6zle\u015fme metninde taraf devletlerden birisinin s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 bir eylem i\u00e7erisine girmesi durumunda, Kimyasal Silahlar\u0131n Yasaklanmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne \u201cihlal giderilinceye ve gerekli her t\u00fcrl\u00fc tedbir al\u0131n\u0131ncaya kadar, taraf devletlerin haklar\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak ve ask\u0131ya almak da d\u00e2hil olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc tedbirin uygulanmas\u0131na karar verme yetkisi\u201d verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Taraf devletlerden birisinin s\u00f6zle\u015fmeyi ihlal etmesi durumunda uygulanacak en olas\u0131 yapt\u0131r\u0131m ise \u201c\u00d6zellikle a\u011f\u0131r olan durumlarda Konferans, konuyu t\u00fcm ilgili bilgiler ve sonu\u00e7larla birlikte BM Genel Kurulu\u2019na ve G\u00fcvenlik Konseyi\u2019ne g\u00f6t\u00fcrecektir\u201d h\u00fckm\u00fc kapsam\u0131nda konunun BM Genel Kurulu\u2019na ve G\u00fcvenlik Konseyi\u2019ne ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cihan BEDEW\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1. B\u00d6L\u00dcM \u0130\u00c7\u0130N TIKLAYINIZ<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n 2. B\u00d6L\u00dcM \u0130\u00c7\u0130N TIKLAYINIZ<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n