{"id":12706,"date":"2021-04-12T08:44:06","date_gmt":"2021-04-12T06:44:06","guid":{"rendered":"https:\/\/lekolin.org\/?p=12706"},"modified":"2021-04-12T08:44:07","modified_gmt":"2021-04-12T06:44:07","slug":"orta-doguda-iran-ve-israil-7-bolum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/orta-doguda-iran-ve-israil-7-bolum\/","title":{"rendered":"ORTA DO\u011eU&#8217;DA \u0130RAN VE \u0130SRA\u0130L-7. B\u00d6L\u00dcM"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>HABER MERKEZ\u0130-<\/strong>Ortado\u011fu insan\u0131 sahip oldu\u011fu f\u0131rsatlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hem konumu hem co\u011frafyas\u0131ndan kaynakl\u0131 belkide tarihinin en tehlikeli durumu ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Do\u011fa \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve zengin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n yan\u0131na Do\u011fudan Bat\u0131ya, Bat\u0131dan Do\u011fuya t\u00fcm topraklar\u0131n derinliklerine inen yol haritalar\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle de, yeni bir d\u00fczen olu\u015fturmak isteyenlerin de Ortado\u011fu\u2019da kendini hakim k\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Sava\u015flar\u0131n bu b\u00f6lge merkezli olu\u015funun temelinde bu \u00f6zellikleri ve konumu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f6lgesel Bir G\u00fc\u00e7 Olarak \u0130ran\u2019\u0131n Ortado\u011fu Politikas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ortado\u011fu\u2019da ve Avrasya\u2019da \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 olan \u0130ran\u2019\u0131n kuzeyinde Hazar denizi, g\u00fcneyinde Basra ve Amman k\u00f6rfezi bulunmaktad\u0131r. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 gibi bir suyun denetiminde olmas\u0131 bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle avantaj sa\u011flamaktad\u0131r. Zengin petrol ve do\u011fal gaz yataklar\u0131na sahip olan \u0130ran, 1908\u2019deki ilk ke\u015fiften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kuzey ve g\u00fcney b\u00f6lgelerinde 120\u2019den fazla petrol ve do\u011falgaz sahas\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Yine D\u00fcnyan\u0131n toplam kan\u0131tlanm\u0131\u015f petrol rezervlerinin % 9,3\u2019\u00fc \u0130ran\u2019da bulunmakta ve bu alanda d\u00fcnyada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131ray\u0131 almaktad\u0131r. \u0130ran d\u0131\u015f politikada enerji kart\u0131n\u0131 aktif bir \u015fekilde kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Avrasya\u2019n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc Rusya ve \u00c7in\u2019le yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan, b\u00f6lge \u00fclkeleri Suriye ve Irak \u00fczerindeki etkisi, Almanya\u2019dan Latin Amerika\u2019ya dek geni\u015f bir co\u011frafyada 20 binden fazla paramiliter g\u00fc\u00e7ler yoluyla kendini \u00f6rg\u00fctleyen \u0130ran\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019da \u00f6nemli b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ran\u0131n D\u0131\u015f Politikas\u0131n\u0131 \u015eekillendiren Olaylar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n tarihsel haf\u0131zas\u0131nda ve d\u0131\u015f siyasetinin \u015fekillenmesinde 1. ve 2. D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Rus ve \u0130ngiliz i\u015fgalleri etkili olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, milliyet\u00e7i, devlet\u00e7i ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u00e7\u0131 bir s\u00f6ylemle iktidara gelen Ba\u015fbakan Musadd\u0131k\u2019\u0131n 1953\u2019te \u201cAjax Operasyonu\u201d olarak tarihe ge\u00e7en darbeyle ABD ve \u0130ngiltere taraf\u0131ndan devrilmesi ve 1979 y\u0131l\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n rejim de\u011fi\u015fimi de \u00e7ok \u00f6nemli geli\u015fmelerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1980 \u2013 1988 y\u0131llar\u0131nda ya\u015fanan ve 1 milyon insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi \u0130ran \u2013 Irak Sava\u015f\u0131, 1991\u2019deki Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 ve ard\u0131ndan ABD\u2019nin b\u00f6lgeye yerle\u015fmesi, 2003\u2019te ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etmesi \u0130ran\u2019\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131nda etkisi olan geli\u015fmelerdir. Bu ba\u011flamda \u00fclkenin savunma ve g\u00fcvenlik planlar\u0131nda 3 temel hedefin \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Birincisi, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 engellemek ve her alanda kendine yeten bir \u00fclke haline gelmektir. \u0130kincisi, \u0130ran\u2019\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kapasitesini art\u0131rmak, askeri a\u00e7\u0131dan \u00e7e\u015fitli tehditlerle ba\u015fa \u00e7\u0131kabilecek duruma getirmektir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise \u0130ran\u2019\u0131 de\u011fi\u015fen yeni stratejik ortama uygun olarak Ortado\u011fu ve Avrasya\u2019da etkili, vazge\u00e7ilmez bir g\u00fc\u00e7 haline getirmektir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ABD\u2019ye nazaran Rusya\u2019y\u0131 ve \u00c7in\u2019i kendine yak\u0131n bulmaktad\u0131r. \u0130ran, ABD taraf\u0131ndan kendisinin ku\u015fat\u0131lmak istendi\u011finin, Suriye\u2019nin ve Hizbullah\u2019\u0131n direncinin k\u0131r\u0131lmak istendi\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. ABD ba\u015fta olmak \u00fczere Bat\u0131n\u0131n Suriye\u2019de denetlenebilir istikrars\u0131zl\u0131k yaratmak, kontroll\u00fc kaos \u00e7\u0131karmak, olmad\u0131 \u201cSalvador Se\u00e7ene\u011fi\u201d denen y\u00f6ntemle rejimi de\u011fi\u015ftirmek istedi\u011fini g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan Rusya ve \u0130ran, ABD s\u00f6z konusu oldu\u011funda birbirine yak\u0131n dururken petrol ve do\u011falgaz ihrac\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda rakip \u00fclkelerdir. D\u00fcnyada deniz yoluyla ta\u015f\u0131nan petrol\u00fcn yakla\u015f\u0131k % 40\u2019\u0131, k\u00fcresel petrol ticaretinin % 20\u2019si, Fars K\u00f6rfezi\u2019nden yap\u0131lan petrol ticaretinin % 90\u2019\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n stat\u00fcs\u00fc ve enerji kaynaklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 konusunda da farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye, \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olmas\u0131ndan, b\u00f6lgede bir \u015eii ku\u015fa\u011f\u0131na liderlik etmesinden \u00e7ekinmektedir. \u0130ki \u00fclke ili\u015fkilerini son d\u00f6nemlerde en \u00e7ok geren iki olay Malatya\u2019n\u0131n K\u00fcrecik il\u00e7esine yerle\u015ftirilen f\u00fcze kalkan\u0131 radar\u0131 ile ABD ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n Suriye\u2019ye y\u00f6nelik bask\u0131 politikas\u0131d\u0131r. \u0130ran, radar istasyonunun kendisine kar\u015f\u0131 yerle\u015ftirildi\u011fini, \u0130srail\u2019i korumay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fclkesine y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 durumunda bu radar\u0131 vuraca\u011f\u0131n\u0131, defalarca a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran, Suriye konusunda da T\u00fcrkiye\u2019yi ABD emperyalizmiyle i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Tahran\u2019a g\u00f6re Ankara; ABD\u2019nin ve ona yak\u0131n Arap \u00fclkelerinin deste\u011fini alarak, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderli\u011fine oynamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede yaln\u0131zla\u015fmas\u0131 ve kom\u015fular\u0131yla ciddi sorunlar ya\u015famas\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olarak elini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0131\u015f politika tarihinde s\u00fcrekli \u00e7eli\u015fki halinde oldu\u011fu \u0130srail ile ili\u015fkileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ayn\u0131 \u015fiddette devam etmi\u015ftir. B\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olman\u0131n \u00f6tesinde, ABD\u2019den ald\u0131\u011f\u0131 deste\u011fin de etkisiyle adeta b\u00f6lgesel bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u0130srail\u2019i d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rmektedir. \u0130ran\u2019\u0131n, bu \u00fclkenin arkas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olan ABD ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmazl\u0131k da \u0130srail\u2019le ili\u015fkilerini etkileyen \u00f6nemli bir unsurdur. \u0130srail\u2019in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 Hizbullah ve Hamas gibi \u00f6rg\u00fctlerin en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7ilerinden biri de \u0130ran\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1979\u2019dan sonra \u0131srarla ve bilin\u00e7li bir \u015fekilde \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ABD kar\u015f\u0131t\u0131 kimli\u011fi ona geni\u015f bir co\u011frafyada, farkl\u0131 \u00fclkeler nezdinde itibar kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. ABD d\u0131\u015f politika tarihinde \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fince \u0130ran ile yer yer \u00e7e\u015fitli anla\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f olsa da 2016\u2019da Trump\u2019\u0131n se\u00e7ilmesinden sonra ili\u015fkiler \u00e7\u0131kmaza girmi\u015ftir. 2020 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imlerde Trump\u2019\u0131n yerine gelen Biden k\u0131r\u0131lma noktas\u0131na gelen ili\u015fkileri bir y\u00f6n\u00fcyle d\u00fczeltmek isterken bir y\u00f6n\u00fcyle de \u0130ran\u2019\u0131 N\u00fckleer anla\u015fmaya \u00e7ekerek denetiminde tutmak istemi\u015ftir. Fakat \u0130ran isteklerinden taviz vermemesi ve ABD\u2019nin k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerini keskinle\u015ftirmesi kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn sa\u011flanmas\u0131n\u0131 engellemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ortado\u011fu\u2019da Rus-\u0130ran ili\u015fkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Arap Bahar\u0131 sonras\u0131nda Ortado\u011fu\u2019da de\u011fi\u015fen yeni d\u00fczende en \u00e7ok dikkat \u00e7eken olaylardan birisi Rusya-\u0130ran yak\u0131nla\u015fmas\u0131 oldu. Moskova ile Tahran aras\u0131nda kurulan bu stratejik ili\u015fki, Rusya\u2019y\u0131 Ortado\u011fu siyasetinin \u00f6nemli akt\u00f6rlerinden birisi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Sovyetlerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan Rusya ge\u00e7mi\u015finden ald\u0131\u011f\u0131 dersler ile b\u00f6lgede daha temkinli politikalar izliyor ve ad\u0131mlar\u0131n\u0131 daha sa\u011flam atmaya \u00e7aba g\u00f6steriyor. Bu \u00e7abalar\u0131n bir sonucu olarak Ortado\u011fu\u2019da \u2018stratejik ortakl\u0131k\u2018 seviyesine y\u00fckselen Rusya-\u0130ran ili\u015fkisi ile Rusya bu co\u011frafya siyaseti \u00fczerindeki \u00f6nemli akt\u00f6rlerden birisi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ran-Rusya \u0130li\u015fkilerinin Yak\u0131n Ge\u00e7mi\u015fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran-Rusya ili\u015fkilerinde 1990\u2019larda b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme kaydedildi. Bu d\u00f6nemde \u0130ran\u2019\u0131n en \u00f6nemli silah tedarik\u00e7isi Rusya oldu. Ayr\u0131ca iki \u00fclke aras\u0131nda n\u00fckleer i\u015f birli\u011finin temellerinin at\u0131lmas\u0131 da, Moskova-Tahran yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n sembollerinden birisiydi. \u0130ki \u00fclkenin yak\u0131nla\u015fmas\u0131ndaki bir di\u011fer fakt\u00f6r de \u015f\u00fcphesiz ABD\u2019nin, Avrupa\u2019n\u0131n ve T\u00fcrkiye\u2019nin, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 yeni kazanan Orta Asya ve Kafkas \u00fclkeleri \u00fczerinde bir n\u00fcfuz olu\u015fturmas\u0131ndan duyulan endi\u015feydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmedinejad\u2019\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde \u0130ran\u2019\u0131n \u2018do\u011fuya y\u00f6neli\u015f \u2018siyaseti \u00e7er\u00e7evesinde, Rusya ile ili\u015fkilere b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verildi. Bu d\u00f6nemde \u00f6zellikle n\u00fckleer program\u0131 etraf\u0131ndaki ihtilaflar nedeniyle \u0130ran\u2019\u0131n Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u0130ran\u2019\u0131n dosyas\u0131n\u0131n BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019ne sevk edilmesi ile, G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin daimi \u00fcyesi olan Rusya\u2019n\u0131n dostlu\u011funu kazanmak \u0130ran i\u00e7in de\u011ferli bir stratejik hamle olmu\u015ftur. Bu durumda Rusya ile dostlu\u011funu geli\u015ftirmek isteyen \u0130ran, \u015eangay \u0130\u015f birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne de \u00fcye olmak i\u00e7in ba\u015fvuruda bulundu.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bu geli\u015fmelerle birlikte Tahran-Moskova aras\u0131nda ya\u015fanan baz\u0131 sorunlar, iki \u00fclke ili\u015fkilerinin niteli\u011finin sorgulanmas\u0131na sebep oldu. Bu sorunlardan ilki Rusya\u2019n\u0131n Bu\u015fehr\u2019de in\u015fa etti\u011fi n\u00fckleer santralin teslimini \u00e7e\u015fitli sebeplere ba\u011flayarak geciktirmi\u015f olmas\u0131yd\u0131. Bir di\u011fer konu ise, Rusya\u2019n\u0131n BM G\u00fcvenlik Konsey\u2019inde \u0130ran i\u00e7in al\u0131nan yapt\u0131r\u0131m kararlar\u0131n\u0131 veto etmemesiydi. Bunlarla beraber, 2008\u2019de iki \u00fclke aras\u0131nda anla\u015fmaya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, Rusya yapt\u0131r\u0131mlar nedeniyle \u0130ran\u2019a S-300 f\u00fczelerinin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 durdurdu. T\u00fcm bu geli\u015fmeler \u00fczerine \u0130ran kamuoyunda Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcvenilir bir ortak olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulanmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Hasan Ruhani\u2019nin cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130ran, Bat\u0131 ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirme \u00e7abas\u0131nda bulunsa da, \u2018do\u011fuya y\u00f6neli\u015f \u2018siyasetinden de vazge\u00e7memi\u015ftir. Ruhani 2014 ba\u015flar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmas\u0131nda \u0130ran-Rusya ili\u015fkilerinde yeni bir sayfa a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Tahran ile Moskova aras\u0131nda \u00fcst d\u00fczey ziyaretler ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Yap\u0131lan baz\u0131 ticari anla\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan, \u0130ran, Kas\u0131m 2014\u2019te Bu\u015fehr\u2019de iki n\u00fckleer santral daha in\u015fa etmesi i\u00e7in Rusya ile anla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00fcper G\u00fc\u00e7lere e\u011filimli \u0130sral\u2019in Ortado\u011fu Politikas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ortado\u011fu siyaseti son y\u0131llardaki en gergin ve kaotik d\u00f6nemlerinden birini ya\u015farken \u0130srail bu s\u00fcrecin g\u00f6rece rahat akt\u00f6r\u00fc olarak dikkat \u00e7ekiyor. \u0130srail bir Yahudi devleti olup kendisini d\u00fcnyada yegane Yahudi devleti olarak g\u00f6rmektedir. Co\u011frafi a\u00e7\u0131dan k\u00fc\u00e7\u00fck bir toprak par\u00e7as\u0131na sahip olup petrol, do\u011fal gaz ve su kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yetersiz konumda olmas\u0131 ekonomik anlamda zorluk ya\u015fatmaktad\u0131r. Fakat buna ra\u011fmen \u0130srail halk\u0131n\u0131n ekonomik durumu \u00e7evre \u00fclkelere g\u00f6re g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr d\u00fczeyde iyi durumdad\u0131r. Co\u011frafi a\u00e7\u0131dan yaln\u0131zla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olan \u0130srail Ortado\u011fu\u2019da d\u0131\u015f tehditlere a\u00e7\u0131k bir konumdad\u0131r. Bu y\u00fczden de d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctmektedir. Sonu\u00e7ta, \u0130srail\u2019in d\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131, Arap \u00fclkeleriyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ve Filistinliler ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 krizler a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak belirlemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail\u2019in kuruldu\u011fu g\u00fcnlerde SSCB\u2019nin deste\u011fini almas\u0131, So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n i\u00e7erisinde ABD ile yak\u0131nla\u015fmas\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7in yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ABD\u2019nin itirazlar\u0131na ra\u011fmen \u0130srail\u2019e akmas\u0131 k\u00fcresel manada \u0130srail\u2019in s\u00fcper g\u00fc\u00e7lere olan e\u011filimini g\u00f6stermektedir. Yine \u0130srail\u2019in b\u00f6lgesel politikalardaki aktif tutumu K\u00f6rfez b\u00f6lgesindeki \u00fclkelerle ili\u015fkilerde de kendisini g\u00f6stermektedir. \u0130srail\u2019in K\u00f6rfez\u2019de \u00f6zellikle Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn ile yak\u0131n bir i\u015f birli\u011fine girdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130srail ile ismi ge\u00e7en K\u00f6rfez \u00fclkeleri aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011finin temelde be\u015f ortak hedefinin oldu\u011fundan bahsedilebilir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Arap devrimleri s\u00fcrecinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frat\u0131lmas\u0131 ve stat\u00fckonun \u0130srail ve K\u00f6rfez\u2019deki m\u00fcttefikleri lehine dizayn edilmesi<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 \u0130ran tehdidinin bertaraf edilmesi<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler hareketinin b\u00f6lgede siyasi bir akt\u00f6r olarak y\u00fckselmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu\u2019da oyun kurucu bir rol oynamas\u0131n\u0131n engellenmesi<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2022 <\/strong>ABD\u2019nin b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><strong>De\u011fi\u015fen \u0130srail politikalar\u0131 ve Ortado\u011fu\u2019ya Entegrasyonu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcvenlik tabanl\u0131 politikalar\u0131n g\u00fcndelik hayat\u0131n her an\u0131na sirayet etti\u011fi \u0130srail\u2019in uluslararas\u0131 politik \u00e7er\u00e7evede milli g\u00fcvenlik politikalar\u0131na destek\u00e7i toplamas\u0131n\u0131n da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Askeri stratejilerde oldu\u011fu gibi diplomaside de David Ben Gurion\u2019a kadar uzanan me\u015fhur \u201c\u00c7evreleme Politikas\u0131\u201d, \u0130srail d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n ana manevra doktrinini olu\u015fturuyor. Kuruldu\u011fu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye, \u0130ran ve Etiyopya gibi Arap devletlerinin \u00e7evresinde bulunan g\u00fc\u00e7lerle bu sahay\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u0130srail, y\u0131llar i\u00e7erisinde b\u00f6lgede ya\u015fanan de\u011fi\u015fimlerle \u00c7evreleme Doktrinini, Filistin\u2019in i\u015fgaline kar\u015f\u0131 kendisine muhalif olan b\u00f6lge devletleri ve s\u0131n\u0131r tehdidi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u0130ran ve uzant\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. K\u00fcresel manada ABD\u2019nin Irak ve Suriye\u2019deki askeri g\u00fc\u00e7lerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7ekmesi, AB b\u00fct\u00fcnle\u015fmesinin sars\u0131lmas\u0131ndan sonra AB \u00fcyesi devletlerin Orta Do\u011fu\u2019da ba\u011f\u0131ms\u0131z politikalar g\u00fctmesi, Rusya\u2019n\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019de askeri ve politik d\u00fczlemde etkisini art\u0131rmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fu-bat\u0131 koridorunda k\u00fcresel bir enerji nakil merkezine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve do\u011fuda y\u00fckselen \u00c7in\u2019in ekonomik ve siyasi olarak Orta Do\u011fu\u2019ya kendisini h\u0131zla entegre etmesi gibi nedenler \u0130srail\u2019in b\u00f6lgedeki m\u00fcttefik ihtiyac\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ABD\u2019yi alternatifsiz olarak g\u00f6rmemesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail, son on y\u0131lda Arap devletlerini bir b\u00fct\u00fcn halinde g\u00f6rmektense, her farkl\u0131 devletteki mevcut y\u00f6netimin ne pahas\u0131na olursa olsun ayakta kalmas\u0131 i\u00e7in destek verecek ve anla\u015fmaya m\u00fcsait bir partner imaj\u0131 \u00e7izmi\u015ftir. Orta Do\u011fu\u2019daki y\u00f6netimlerin \u015fekli ve uygulamalar\u0131 ne olursa olsun \u0130srail ile mevcut durumda asgari de\u011fi\u015fikliklerle kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f yapabilecek her akt\u00f6r bir b\u00f6lgesel partner stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckselmektedir. Umman ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ziyaretlerle ba\u015flay\u0131p bug\u00fcn Birle\u015fik Arap Emirlikleri ve Bahreyn\u2019le imzalanan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tan\u0131ma ve normalle\u015fme anla\u015fmalar\u0131yla devam eden, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde Suudi Arabistan, Fas ve hatta \u0130srail\u2019in kanl\u0131 b\u0131\u00e7akl\u0131 hasm\u0131 konumunda olan Sudan\u2019a kadar uzamas\u0131 beklenen i\u015f birli\u011fi hatt\u0131 \u0130srail\u2019in demir kubbe savunma sistemine at\u0131fla politikada \u201cdiplomatik kubbe\u201d stratejisine ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail devleti kuruldu\u011funda ilk tan\u0131yan \u00fclkelerden biri T\u00fcrkiye olup ili\u015fkilerinde belli bir ivme kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ABD ile ili\u015fkiler gerildi\u011finde buna paralel olarak T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinde de bozulmalar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ni\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 bir hal alan T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri Amerikan d\u0131\u015f politikas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yeni D\u00f6nem Ortado\u011fu\u2019da Rus-\u0130srail Yak\u0131nla\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rusya ve \u0130srail, Suriye ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok dosyada farkl\u0131 politikalar y\u00fcr\u00fctmelerine ra\u011fmen iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bu farkl\u0131l\u0131klardan etkilenmedi\u011fi gibi son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r dikkat \u00e7ekici yo\u011funlukta ilerlemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ortado\u011fu\u2019da g\u00fc\u00e7 kazanan Rusya\u2019n\u0131n ili\u015fkilendi\u011fi \u00f6nemli b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerden biri de \u0130srail\u2019dir. Eyl\u00fcl 2015\u2019ten, yani ABD taraf\u0131ndan Suriye\u2019de ter\u00f6rle sava\u015fmaya davet edilmesinden beri Rus generallerinin istisnas\u0131z her g\u00fcn \u0130srailli meslekta\u015flar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckleri bildiriliyor. \u0130srail\u2019in Suriye\u2019deki \u0130ran hedeflerini son y\u0131llarda 200\u2019\u00fc a\u015fk\u0131n kez hi\u00e7 rahats\u0131z edilmeden vurmas\u0131 bunun sonucudur. Bu 4 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede Suriye hava sahas\u0131nda taraflar aras\u0131nda sadece tek bir sorun \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (19 Eyl\u00fcl 2018\u2019de bir Rus u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131kla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi). Bu d\u00f6nemde Netanyahu Rusya\u2019ya say\u0131s\u0131z ziyaret yapm\u0131\u015ft\u0131r ve iki \u00fclkenin \u0130ran ve Hizbullah\u2019a kar\u015f\u0131 birlikte hareket ettikleri \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130ran\u2019a yak\u0131n olan milis g\u00fc\u00e7lerinin kendi istekleriyle Golan tepelerine yak\u0131n olan mevzilerini terk etmeleri de Rusya\u2019n\u0131n giri\u015fimleri sonucudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusya ve \u0130srail ili\u015fkileri g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha derin ve sa\u011flam bir temele sahiptir. Uzay alan\u0131nda, askeri konularda, istihbaratta, y\u00fcksek teknolojide, ekonomi ve ticarette g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015fbirli\u011fi, siyasal \u0130slam\u2019la ortak m\u00fccadele ve say\u0131lar\u0131 bir milyondan fazla yani \u0130srail n\u00fcfusunun y\u00fczde 20\u2019sine yak\u0131n olan \u0130srail\u2019deki Rus Yahudilerinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bunun a\u00e7\u0131k ifadesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine \u0130srail\u2019deki Rus Yahudilerden en az yar\u0131s\u0131n\u0131n Rus vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri ve Rusya\u2019da adlar\u0131na oligark denilen Rusya\u2019n\u0131n en zengin insanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun ayn\u0131 zamanda \u0130srail vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131 da bilinmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Askeri Destek<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail-Rusya ili\u015fkilerinin en ilgin\u00e7 yanlar\u0131ndan biri de \u0130srail\u2019den Rusya\u2019ya yap\u0131lan askeri teknoloji transferi ve ileri teknolojili \u0130HA sat\u0131\u015flar\u0131d\u0131r. Rusya, \u0130srail \u0130HA\u2019lar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir b\u00fct\u00e7e ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cEtudes \u0130nternational\u201d adl\u0131 dergide yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada Rusya\u2019n\u0131n 2015\u2019ten beri Ortado\u011fu sahnesine h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra \u0130srail\u2019in onu kendisine yak\u0131n bir m\u00fcttefik olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc saptanmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmada Rusya\u2019n\u0131n tabii ki \u0130srail\u2019in stratejik ve askeri destek\u00e7isi ABD\u2019nin yerini almad\u0131\u011f\u0131 ama b\u00f6lgede \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fcc\u00fcne engel olabilecek bir m\u00fcttefik olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc vurgulan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/3-dunya-savasi-tehlike-ve-umut\/\">1.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/3-dunya-savasi-tehlike-ve-umut-bolum-2\/\">2.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/3-dunya-savasi-tehlike-ve-umut-bolum-3\/\">3.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/3-dunya-savasinda-ortadogu-bolum-4\/\">4.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/3-dunya-savasi-orta-doguda-abd-bolum-5\/\">5.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/lekolin.org\/orta-doguda-rusya-ve-cin\/\">6.B\u00f6l\u00fcm<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yar\u0131n; 8.B\u00f6l\u00fcm; T\u00fcrkiye, M\u0131s\u0131r, BAE ve Suudi Arabistan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Militan R\u00caHAT<\/strong>| <strong>Firat AL\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HABER MERKEZ\u0130-Ortado\u011fu insan\u0131 sahip oldu\u011fu f\u0131rsatlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hem konumu hem co\u011frafyas\u0131ndan kaynakl\u0131 belkide tarihinin en tehlikeli durumu ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Do\u011fa \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve zengin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n yan\u0131na Do\u011fudan Bat\u0131ya, Bat\u0131dan Do\u011fuya t\u00fcm topraklar\u0131n derinliklerine inen yol haritalar\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle de, yeni bir d\u00fczen olu\u015fturmak isteyenlerin de Ortado\u011fu\u2019da kendini hakim k\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Sava\u015flar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":138,"featured_media":12709,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override":[{"single_blog_custom":"","sidebar":"","second_sidebar":"","share_position":"","share_float_style":"","post_date_format":"","post_date_format_custom":"","post_reading_time_wpm":"","zoom_button_out_step":"1","zoom_button_in_step":"1","number_popup_post":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"","single_post_gallery_size":""}],"trending_post_position":"","trending_post_label":"","sponsored_post_label":"","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":""},"jnews_primary_category":{"id":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6,5,13],"tags":[2826,940,3067,3069,169,3068,171,484],"class_list":["post-12706","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar","category-haberler","category-dizi-yazi","tag-abd","tag-avrupa","tag-dogal-gaz","tag-hazar-denizi","tag-iran","tag-israil","tag-petrol","tag-rusya"],"acf":[],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12706","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/138"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12706"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12710,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12706\/revisions\/12710"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekolin.org\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}