Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin son d\u00f6neminde K\u00fcrdistan\u2019da uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler, Cumhuriyet\u2019in kuruldu\u011fu ilk y\u0131llardan itibaren daha derinle\u015ftirilip bir sisteme ba\u011flanarak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 yeniden i\u015fgal ve egemenlik alt\u0131nda tutman\u0131n temel bir y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak devreye konulmu\u015ftur. 1927 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya ba\u015flanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler fiilen 1947 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131l\u0131r fakat T.C. hukukundaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 1952 y\u0131l\u0131na kadar korurlar. Tarihsel olarak 2. Abd\u00fclhamit devrinden 1952\u2019ye kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Umumi M\u00fcfetti\u015flikler, Osmanl\u0131\u2019dan Cumhuriyet\u2019e intikal eden bir yap\u0131lanma ve zihniyettir. Umumi M\u00fcfetti\u015fliklere d\u00f6nem ve \u015fartlara g\u00f6re, \u201cUmumi Valilik, Eyalet Valili\u011fi, Genel Valilik, Fevkalade Valilik, Hidivlik, B\u00f6lge Valili\u011fi, Genel Enspekt\u00f6rl\u00fck, \u0130nspekt\u00f6rl\u00fck, Genel M\u00fcfetti\u015flik ve Umumi M\u00fcfetti\u015flik\u201d gibi adlar verilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca 1986\u2019 da Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da uygulanmaya konulup 2002 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131lan \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal B\u00f6lge Valili\u011fi\u201dde Umumi M\u00fcfetti\u015flik uygulamas\u0131n\u0131n d\u00f6neme uyarlanm\u0131\u015f halidir. \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal B\u00f6lge Valili\u011fi\u201d kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra AKP K\u00fcrdistan\u2019da kendi valilerini olu\u015fturup ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donatmas\u0131 da ayn\u0131 zihniyetin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imdir.<\/p>\n
Kemalist kadrolar taraf\u0131ndan tek\u00e7i ulus zihniyeti \u00fczerinden kurulan T.C. Devleti, Osmanl\u0131\u2019dan devr ald\u0131\u011f\u0131 Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemini daha derinlikli ve despotik bir y\u00f6netim bi\u00e7imi haline getirmi\u015ftir. Osmanl\u0131\u2019da oldu\u011fu gibi, Cumhuriyet d\u00f6neminde de Umumi m\u00fcfetti\u015flik sistemi ilkin K\u00fcrdistan\u2019da uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Fa\u015fist T.C. uzun bir s\u00fcre K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerle y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemi ile K\u00fcrdistan\u2019\u0131 yeniden i\u015fgal ederek K\u00fcrtleri soyk\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irmek ve K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131n\u0131 T\u00fcrk yurdu haline getirmek i\u00e7in her t\u00fcrden yol ve y\u00f6ntemi devreye koyar. Biz de bu yaz\u0131m\u0131zda K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan Umumi M\u00fcfetti\u015flikleri irdeleyece\u011fiz.<\/p>\n Kemalist rejim 1921 Anayasas\u0131nda Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemine yer vermesine ra\u011fmen 1927 y\u0131l\u0131na kadar hayata ge\u00e7irmez. Hen\u00fcz Anadolu\u2019daki sava\u015f bitmemi\u015f, rejim kendisini sa\u011flama almad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 K\u00fcrtlerle aray\u0131 bozmak istemez. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de bu sistem fiiliyatta uygulanmaz. Fakat rejim kendini sa\u011flama al\u0131p yeni in\u015fa edilen T.C. Devleti\u2019ni de fa\u015fist karakterde \u015fekillendirdi\u011finde bunun \u00f6n\u00fcnde K\u00fcrtleri engel olarak g\u00f6rmeye ba\u015flar. 1924 Anayasas\u0131yla birlikte K\u00fcrtler ink\u00e2r edilmeye ba\u015flan\u0131r. 1925 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrtler bu ink\u00e2r ve imhaya kar\u015f\u0131 \u015e\u00e9x Sait \u00f6nderli\u011finde direni\u015fe ge\u00e7erler. \u0130syan kanla bast\u0131r\u0131l\u0131r. Bu tarihten itibaren K\u00fcrdistan\u2019da s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan edilir. K\u00fcrtleri t\u00fcmden imha etmeye kararl\u0131 Kemalist rejim \u201c\u015eark Islahat Plan\u0131\u201d, \u201cTakrir-i S\u00fck\u00fbn\u201d gibi fa\u015fist uygulamalar\u0131 devreye koyar. Bu plan ve uygulamalar\u0131 daha etkin y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in de 1927 y\u0131l\u0131nda Umumi M\u00fcfetti\u015flikler ad\u0131yla bir fa\u015fist, despotik y\u00f6ntem daha devreye konulur.<\/p>\n 25 Haziran 1927 y\u0131l\u0131nda merkezi Diyarbak\u0131r olmak \u00fczere Elaziz, Urfa, Bitlis, Van, Hakk\u00e2ri, Siirt ve Mardin illerini kapsam\u0131na alan Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesi kurulur. Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fe Mustafa Kemal\u2019in yak\u0131n arkada\u015f\u0131 olan \u0130brahim Tali \u00d6ng\u00f6ren atan\u0131r. \u00d6ng\u00f6ren 1932 y\u0131l\u0131na kadar bu g\u00f6revde kal\u0131r. Daha sonralar\u0131 s\u0131ras\u0131yla Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fe Ahmet Hilmi Ergeneli (1933-1935), Abidin \u00d6zmen (1935-1943), Avni Do\u011fan (1943-1947) atan\u0131r.<\/p>\n Birinci Genel M\u00fcfetti\u015flik kapsam\u0131na daha sonra A\u011fr\u0131 ili de eklenir. Ayr\u0131ca bu m\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesinde yap\u0131lan bir di\u011fer de\u011fi\u015fiklik ise 1929 y\u0131l\u0131nda Bitlis ili yerine Mu\u015f Vilayeti kurularak Bitlis il\u00e7e halinde Mu\u015f’a ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. Devleti, Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fi ilk \u00f6nce Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flikle K\u00fcrdistan\u2019\u0131n alt\u0131 ilinde geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemini burada oturtmaya ba\u015flay\u0131nca K\u00fcrdistan ve T\u00fcrkiye taraf\u0131na da yaymaya ba\u015flar. Bu ba\u011flamda da Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer illerini de i\u00e7ine alan 3. 4. 5. M\u00fcfetti\u015flikler kurulmaya ba\u015flan\u0131r. \u00d6ncelikli olarak K\u00fcrdistan\u2019da kurulanlar \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z.<\/p>\n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc 1935 y\u0131l\u0131nda Mustafa Kemal\u2019in iste\u011fi \u00fczerine, Kemalist rejimin uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecilik ve soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131n\u0131 yerinde denetlemek i\u00e7in K\u00fcrdistan ve Karadeniz\u2019e T.C. Ba\u015fbakan\u0131 s\u0131fat\u0131 ile bir gezi d\u00fczenler. Bu gezide K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan soyk\u0131r\u0131m\u0131n daha etkili ve sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in bir rapor haz\u0131rlar. \u00a0\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu bu raporda K\u00fcrdistan\u2019\u0131n y\u00f6netilmesi meselesinde b\u00f6lgenin esas y\u00f6netim \u015feklinin Umumi M\u00fcfetti\u015flik olaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirerek \u015funlar\u0131 belirttir: \u201cGenel Enspekt\u00f6rl\u00fck (m\u00fcfetti\u015flik), do\u011fu illeri i\u00e7in esas idare \u015fekli olacakt\u0131r. M\u00fctemadi tefti\u015f l\u00fczumu, hudut meseleleri, isk\u00e2n meseleleri, birka\u00e7 vilayeti alakadar eden ekonomi ve muvasala (ula\u015f\u0131m) programlan ve yer yer \u00f6zel adliye rejimi, geni\u015f salahiyetli, geni\u015f te\u015fkilatl\u0131 Genel Enspekt\u00f6r’le temin edilebilir. Genel Enspekt\u00f6rler b\u00fct\u00fcn muamelat\u0131n merkezi ve b\u00fct\u00fcn memurlar\u0131n mukadderat\u0131na kati olarak h\u00e2kim olacaklard\u0131r\u201d<\/p>\n Bu temelde de 3.M\u00fcfetti\u015flik \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bu gezi sonras\u0131 g\u00fcndeme gelir. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bu gezide K\u00fcrdistan\u2019da M\u00fcfetti\u015fli\u011fin uygulanmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn \u00e7ok canl\u0131 ve dinamik oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. Buralar\u0131n kesinlikle T\u00fcrkle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini belirtir. Erzurum ve Erzincan\u2019\u0131n K\u00fcrt merkezi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ifade ederek bu b\u00f6lgede olu\u015fturulacak m\u00fcfetti\u015fli\u011fin ilk yapaca\u011f\u0131 i\u015fin buralar\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi i\u00e7in T\u00fcrk n\u00fcfusunun bu illere isk\u00e2n edilmesini ister ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de buralarda b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 isk\u00e2n faaliyeti geli\u015fecektir. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn talebi ile do\u011frultusunda 23 A\u011fustos 1935 y\u0131l\u0131nda merkezi Erzurum olmak \u00fczere A\u011fr\u0131, Kars, Erzincan, Trabzon, Artvin, Rize ve G\u00fcm\u00fc\u015fhane illerini i\u00e7ine alan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Genel M\u00fcfetti\u015flik B\u00f6lgesi kurulur. Ve o d\u00f6nem Erzurum milletvekili olan Tahsin Uzer atan\u0131r. A\u011fr\u0131 ili Birinci M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesinden al\u0131n\u0131p \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc M\u00fcfetti\u015flik alan\u0131na dahil edilir. Yine, O y\u0131llarda I\u011fd\u0131r ve Ardahan illeri de Kars\u2019a ba\u011fl\u0131 birer il\u00e7eydi. Dolay\u0131s\u0131yla bu iki yer de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u00fcfetti\u015fli\u011fin kapsam\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n Bu y\u0131llarda K\u00fcrdistan\u2019\u0131 zaptu rap alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fan Kemalist rejim D\u00e9rsim\u2019e de m\u00fcdahale etmenin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisindedir. D\u00e9rsim\u2019i, fa\u015fist ulus yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir \u201c\u00e7\u0131ban\u201d g\u00f6ren s\u00f6m\u00fcrgeci zihniyet, D\u00e9rsim\u2019e d\u00f6n\u00fck soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131na h\u0131z vermek i\u00e7in 16 Ocak 1936 y\u0131l\u0131nda merkezi D\u00e9rsim olmak \u00fczere Bing\u00f6l, Elaziz\u2019den olu\u015fan D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Genel M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesini olu\u015fturur. Elaziz Birinci M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesinden al\u0131n\u0131p D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc M\u00fcfetti\u015fli\u011fe dahil edilir. Ayr\u0131ca daha sonra Erzincan da \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6lgeden al\u0131n\u0131p bu b\u00f6lgeye eklenir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fe di\u011fer m\u00fcfetti\u015fliklerden daha \u00e7ok yetki verilir. Umumi M\u00fcfetti\u015flik Kanunundan hemen \u00f6nce Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131nlanan \u201cTunceli Vilayetinin \u0130daresi Hakk\u0131nda Kanun\u201d kapsam\u0131nda bu ilin valisinin korgeneral r\u00fctbesinde ve orduyla ili\u015fi\u011fi baki kalan birisi olmas\u0131na karar verilmi\u015fti. Bu ki\u015fi ayn\u0131 zamanda D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik g\u00f6revini de y\u00fcr\u00fctecekti. Bu \u00e7er\u00e7evede de Dersim Valili\u011fi ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik g\u00f6revine ilk olarak Sekizinci Kolordu Komutan\u0131 Korgeneral Abdullah Alpdo\u011fan atan\u0131r. Bu atama ile birlikte askeri ve idari b\u00fct\u00fcn yetkiler; idare, denetleme ve g\u00fcvenli\u011fi temin etme sorumluluklar\u0131 do\u011frultusunda b\u00f6lge i\u00e7erisinde tek ki\u015finin elinde toplanm\u0131\u015f olur. Abdullah Alpdo\u011fan valili\u011fin idari ve ekonomik yetkilerini, m\u00fcfetti\u015fli\u011fin denetleme ve tanzim etme hakk\u0131n\u0131, son olarak da korgeneral r\u00fctbesiyle ordunun yard\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar. T\u00fcm bu yetkileri Dersim\u2019de yap\u0131lacak soyk\u0131r\u0131m politikalar\u0131na haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in kullan\u0131r.<\/p>\n 24 Haziran 1947 y\u0131l\u0131nda merkezinin Adana oldu\u011fu Be\u015finci Umumi M\u00fcfetti\u015flik kurulur. Bakur\u00e9 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Antep ve Mara\u015f \u015fehirleri bu m\u00fcfetti\u015fli\u011fe ba\u011flan\u0131r. B\u00f6ylelikle B\u00fct\u00fcn Kuzey K\u00fcrdistan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler kapsam\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olur.<\/p>\n Ayr\u0131ca 19 \u015eubat 1934 y\u0131l\u0131nda \u0130kinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesi Edirne, K\u0131rklareli, Tekirda\u011f ve \u00c7anakkale vilayetlerini i\u00e7ine alacak \u015fekilde kurulur. \u0130kinci Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fin kurulmas\u0131n\u0131n temel nedeni Balkanlar\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye yo\u011fun bir \u015fekilde getirilmekte olan muhacirlerin isk\u00e2n edilmesidir.<\/p>\n Umumi M\u00fcfetti\u015flik \u00f6zellikle K\u00fcrtleri soyk\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irmek i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015ftur. T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 kentlerinde de Umumi M\u00fcfetti\u015flikler Kurulmu\u015ftur. Fakat K\u00fcrdistan bir b\u00fct\u00fcn m\u00fcfetti\u015fliklerle y\u00f6netilmi\u015f ve K\u00fcrdistan\u2019da kurulan Umumi M\u00fcfetti\u015flikler soyk\u0131r\u0131m ama\u00e7l\u0131 olu\u015fturuldu\u011fu i\u00e7in bunlar\u0131n yetkileri geni\u015f tutulmu\u015f olup birer s\u00f6m\u00fcrge valisi olarak faaliyet y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Sonraki b\u00f6l\u00fcmde K\u00fcrdistan\u2019da olu\u015fturulan Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerin g\u00f6rev ve yetkilerine de\u011findi\u011fimizde bu durum daha net g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n G\u00f6rev ve Yetkileri<\/strong><\/p>\n S\u00f6m\u00fcrgeci T.C. Devleti 1925 y\u0131l\u0131ndan itibaren K\u00fcrdistan\u2019\u0131 yeniden i\u015fgal etme, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisine girmi\u015ftir. K\u00fcrdistan\u2019da ilan edilen s\u0131k\u0131y\u00f6netim, \u0130stiklal Mahkemeleri, Takrir-i S\u00fck\u00fbn, \u015eark Islahat Planlar\u0131 vb. uygulamalar bu aray\u0131\u015f\u0131n bir sonucudur. Bu ba\u011flamda da t\u00fcm bu uygulamalar\u0131 en \u00fcst boyutta hayata ge\u00e7irecek bir sisteme ihtiya\u00e7 duyar. Bunu da Umumi M\u00fcfetti\u015flikler \u00fczerinden yapmay\u0131 ama\u00e7lar. Umumi M\u00fcfetti\u015flikler bir \u201cs\u00f6m\u00fcrge Valili\u011fi\u201d mantalitesiyle kurulur ve b\u00f6yle i\u015fler. Bu m\u00fcfetti\u015flikler K\u00fcrdistan\u2019da tam bir k\u0131y\u0131m makinas\u0131 gibi hareket etmi\u015flerdir. K\u00fcrtl\u00fck ad\u0131na ne varsa bunlar\u0131n eliyle bitirilmek istenmi\u015f. Kendilerine bi\u00e7ilen bu rolleri oynamak i\u00e7in de ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n G\u00f6rev b\u00f6lgelerindeki i\u015fleri merkez ad\u0131na y\u00fcr\u00fcten Umum\u00ee M\u00fcfetti\u015flikler en yetkili makam olarak kabul edilmi\u015flerdir. Yetki olarak bakan ile vali aras\u0131nda bir yerde bulunan bu kurum hemen hemen b\u00fct\u00fcn faaliyetlerde s\u00f6z sahibidir. E\u011fitim, ekonomi, k\u00fclt\u00fcr, sanat, spor vb. her \u015fey Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerin denetiminde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar, genel ve mahall\u00ee y\u00f6netim i\u015flerinde denetleme yetkisine de sahiptirler. Denetleme ve soru\u015fturmalar\u0131 bizzat yapabilecekleri gibi i\u015fin aidiyetine g\u00f6re baz\u0131 i\u015fleri m\u00fc\u015favirlere veya yanlar\u0131na verilmi\u015f olan ilgili bakanl\u0131k m\u00fcfetti\u015flerine de yapt\u0131rabilirlerdi. Umum\u00ee M\u00fcfetti\u015flikler, valiler \u00fcst\u00fc bir yetkiye sahip olup t\u00fcm bakanlar\u0131n temsilcisi s\u0131fat\u0131yla g\u00f6rev yapm\u0131\u015flard\u0131r. Umum\u00ee M\u00fcfetti\u015fler, ayn\u0131 zamanda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131\u2019n\u0131n temsilcisi s\u0131fat\u0131 ile b\u00f6lgeleri i\u00e7inde kamunun d\u00fczen ve emniyetini koruma ad\u0131 alt\u0131nda valilere emir ve talimat verebilir. Valiler ald\u0131klar\u0131 emirleri yerine getirmekle g\u00f6revlidir. Yine, Umum\u00ee M\u00fcfetti\u015fler, polis ve jandarma k\u0131talar\u0131 gibi g\u00fc\u00e7leri de y\u00fcr\u00fctme arac\u0131 olarak kullanmaya yetkiliydiler. Ve bunlar yeterli gelmezse en yak\u0131n orduyu harekete ge\u00e7irebilme yetkisine de sahiptiler. Sorumlu olduklar\u0131 b\u00f6lgeye ili\u015fkin asayi\u015f gerek\u00e7esiyle \u0130\u00e7 \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan s\u0131k\u0131y\u00f6netim talebinde bulunabiliyorlard\u0131.<\/p>\n Umumi M\u00fcfetti\u015fler merkezi y\u00f6netimin yereldeki \u00f6rg\u00fctlenmesini tamamlayan bir \u00f6zelli\u011fe sahiptirler. Nitekim m\u00fcfetti\u015flikler, g\u00f6rev b\u00f6lgelerindeki i\u015fleri merkez ad\u0131na koordine edecek ve denetleyecek en yetkili makam olarak b\u00f6lge hakk\u0131nda toplad\u0131klar\u0131 bilgileri raporlar \u015feklinde h\u00fck\u00fcmet merkezine sunarak, merkezin her konu hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, h\u00fck\u00fcmete toplumsal alana m\u00fcdahale alanlar\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131lar.<\/p>\n Tefti\u015f raporlar\u0131 denilen bu raporlar, insanlar\u0131n rejime ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, tehlikeli ki\u015filer olup olmad\u0131\u011f\u0131, \u015fayet tehlikeli ise b\u00f6lgeden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p s\u00fcrg\u00fcn edilmelerini, y\u00f6re halk\u0131n\u0131n hangi \u015fekilde asimile edilebilece\u011fi, yine ekonomiden siyasete kadar detayland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bilgilerle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. \u00d6rne\u011fin Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesi sorumlusu Abidin \u00d6zmen merkeze g\u00f6nderdi\u011fi raporda \u015f\u00f6yle demektedir: \u201c(Madde I) A) \u015eark halk\u0131ndan eleba\u015f\u0131 olanlar\u0131n, propagandac\u0131larla m\u00fcnasebeti hissedilenlerin, k\u00f6yleri tahrip edilip etrafa da\u011f\u0131lanlar\u0131n, herhangi bir surette gayri memnun hale gelmi\u015f bulunanlar\u0131n, silahla h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 gelmi\u015f adl\u00ee cezas\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f ve kurtulmu\u015f olanlar\u0131n ceza mahiyetinde olmamak kayd\u0131yla bat\u0131ya nakli elzemdir. B) T\u00fcrk muhacir getirtilerek muayyen sahalara yerle\u015ftirilmesi gerekmektedir. Muhacir isk\u00e2n\u0131nda \u00f6nemli olan ev meselesidir. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in b\u00f6lgeye mimar ve duvarc\u0131 gibi te\u015fkil\u00e2t\u0131n emrinde in\u015faat heyeti g\u00f6nderilmelidir. C) Vil\u00e2yetlerin baz\u0131s\u0131nda ana babas\u0131n\u0131n izni al\u0131narak k\u00f6ylerden idar\u00ee tedbirle \u00e7ocuk toplanmal\u0131d\u0131r. Pansiyonlu mektepliler olarak e\u011fitilecek olan bu \u00f6\u011frencilere kuvvetli muallimlerin idaresinde olmak \u00fczere T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve temsil esas\u0131na istinat edilebilecek okutmalar yap\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d. Denilmektedir. Bu raporda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi K\u00fcrdistan\u2019daki Umumi M\u00fcfetti\u015flik sistemin temel gayesi K\u00fcrtleri soyk\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irme amac\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n toplumsal ve g\u00fcndelik hayat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne dair \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 fikirler i\u00e7eren bu raporlar asl\u0131nda fi\u015flenme raporlar\u0131d\u0131r. Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerin temel g\u00f6revlerinden biri de bulunduklar\u0131 b\u00f6lgede istihbarat toplamalar\u0131 ve bunlar\u0131 merkeze de bildirilmeleridir. \u00a0\u015eunu belirtmek gerekir ki Umumi M\u00fcfetti\u015fler bir g\u00f6zlemci de\u011fildirler. Tam tersine tek\u00e7i ulus devleti yerelde in\u015fa eden kimselerdi.<\/p>\n
\nS\u00f6m\u00fcrgeci T.C. D\u00f6neminde Umumi M\u00fcfetti\u015flikler-2<\/strong><\/p>\n