\t\t\t\t\t\t\t ![](\"http:\/\/lekolin.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2251-1.gif\")
\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n
Ek not: Cumhuriyet Halk Partisi’nin az\u0131nl\u0131klardan sorumlu 9. B\u00fcrosu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye sunulan K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n asimilasyonu esas alan \u015eark Islahat Plan\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in Bitlis, Diyarbak\u0131r, Van, Hakk\u00e2ri, Mu\u015f, Mardin, Urfa, Siirt vilayetlerini kapsayan Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fi kuruldu. M\u00fcfetti\u015flik, yak\u0131n bir d\u00f6nemde K\u00fcrdistan\u2019da uygulanan Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal Valili\u011fi niteli\u011fini ta\u015f\u0131yordu. CHP d\u00f6neminde K\u00fcrdistan\u2019daki valiler ayn\u0131 zamanda CHP\u2019nin il ba\u015fkan\u0131 durumunda olduklar\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan\u2019a atanan m\u00fcfetti\u015f hem genel vali hem de CHP\u2019nin \u201cAz\u0131nl\u0131klardan sorumlu b\u00fcro nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yordu. K\u00fcrdistan\u2019dan sorumlu birinci umumi m\u00fcfetti\u015fli\u011fine \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn talimat\u0131yla Abidin \u00d6zmen atanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zmen, K\u00fcrdistan\u2019a gelir gelmez h\u00fck\u00fcmete b\u00f6lgesinin i\u00e7 siyasal durumunu anlatan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir rapor haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Raporda, b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e ile konu\u015fur hale getirilmesi ve k\u00f6y \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kurulacak yat\u0131l\u0131 okullarda e\u011fitim g\u00f6rmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7te Erzurum\u2019da 139 okul a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Okul oran\u0131n\u0131n b\u00f6lge ortalamas\u0131ndan y\u00fcksek oldu\u011fu di\u011fer yerler ise Erzincan, Antep, Malatya, Elaz\u0131\u011f, Kars, A\u011fr\u0131, I\u011fd\u0131r, Mara\u015f, Mu\u015f, Siirt ve Urfa olurken Hakk\u00e2ri sonuncu s\u0131rada yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6z\u00fc: Birinci umumi m\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesindeki Bitlis, Diyarbak\u0131r, Van, Hakk\u00e2ri, \u015e\u0131rnak, Mu\u015f, Mardin, Urfa, Siirt vilayetlerinin i\u00e7 siyasal durumlar\u0131 hakk\u0131nda rapordur.<\/p>\n
\u0130lk s\u00f6zde, netice ve gayrimi derhal bildirmek isterim. Raporumun hedefi, K\u00fcrtl\u00fck i\u015finin herhangi bir hal \u015feklini iktiran ettirilerek tabiat\u0131 bir\u00e7ok varl\u0131klar ve zenginliklerle doldurmu\u015f oldu\u011fu bu b\u00f6lgenin daima T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131n \u00f6z ve ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak kalmas\u0131n\u0131 temindir. <\/p>\n
Bu yaz\u0131mda, istatistik, te\u015fkil\u00e2t, bay\u0131nd\u0131rl\u0131k i\u015flerinden ne temas edersem edeyim, bu tafsilat\u0131m\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de ay\u0131n gaye i\u00e7in yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
1924 senesinde \u015eeyh Said isyan\u0131nda \u00f6rf\u00fc idare b\u00f6lgesinde Birecik Kaymakam\u0131 idim. Ve 1926-1927\u2019de Diyarbak\u0131r\u2019da \u00f6rf\u00fc idare \u00e2miri olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordu m\u00fcfetti\u015finin yan\u0131nda m\u00fclkiye m\u00fcfetti\u015fi olarak m\u00fclkiye m\u00fc\u015faviri idim. 1928, 29, 30,31 senelerinde de Bitlis ve Mu\u015f valiliklerinde bulundum. 15 aydan beri de umumi m\u00fcfetti\u015flik \u00f6devini ifaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, do\u011fu vilayetlerimizde meydana gelen bir\u00e7ok hadiseleri, yak\u0131ndan seyretmek ve i\u00e7inde bulunmak suretiyle kendime g\u00f6re tahlil etmi\u015f bir haldeyim.\u00a0<\/p>\n
Bu izah\u0131mla, kendimi \u015fark vilayetleri m\u00fctehass\u0131s\u0131 diye takdim etmek niyetini beslemedim. Yaln\u0131z, bu g\u00f6rg\u00fclerimi ve istatistiklere resmi ve \u00f6zel kaynaklardan ald\u0131\u011f\u0131m haberlere dayanarak, arz edece\u011fime fikirlerde haddi ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fum kanaatin do\u011fmamas\u0131 emelimdir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck ba\u015fkan\u0131m\u0131zdan alaca\u011f\u0131m direktifler, bu b\u00f6lgenin gelecek sel\u00e2meti i\u00e7in en esasl\u0131 ve sa\u011flam bir d\u00fcstur olaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphem yoktur.\u00a0<\/p>\n
Esas\u0131n tahliline n\u00fcfus meselesinden ba\u015flayaca\u011f\u0131m: istatistik umum m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan, 1927 n\u00fcfus say\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6steren muhtelif bro\u015f\u00fcrlerin rakamlar\u0131 bir birine pek uymamakla beraber, birinci umumi m\u00fcfetti\u015fli\u011fin bu g\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde ya\u015fayan n\u00fcfusu, (868,329) ve miktar fazlas\u0131yla (877.283) olarak g\u00f6stermektedir.\u00a0<\/p>\n
Bu rapora ba\u011fl\u0131 cetvelde g\u00f6sterdi\u011fi vesile bir de anas\u0131r taksimi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc lisan itibariyle yap\u0131lan tasnifin, unsur tasnifi diye kabul\u00fc zaruridir. Bu cetvelde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki o zaman bu n\u00fcfusun 206 bin kadar\u0131 T\u00fcrk, 543 bin -ki yar\u0131s\u0131ndan fazla demektir- K\u00fcrt diye kaydedilmi\u015ftir. 1935 say\u0131m\u0131ndan sonra hen\u00fcz lisan tablosu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f oldu\u011fundan vilayetlerde al\u0131nan n\u00fcfus kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re bu g\u00fcnk\u00fc b\u00f6lgenin n\u00fcfusu (1.126.755) d\u00fcr. Say\u0131mda bundan \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fildir. Bu mal\u00fbmat \u00fczerine tanzim edilen tabloda 228 bin T\u00fcrk, 765 bin K\u00fcrt ile 1927 senesi tablosunda \u00e7ok ehemmiyetsiz birer rakamla g\u00f6sterilen di\u011fer unsurla da b\u00fcy\u00fck varl\u0131klar g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Ba\u011fl\u0131 cetveldeki, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tablodaki \u00f6nem, T\u00fcrk\u00fcn 20 bin kadar olan artmas\u0131na kar\u015f\u0131, K\u00fcrd\u00fcn 250 bin kadar artm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. 935 n\u00fcfus say\u0131m\u0131n\u0131n lisan tablosunun nas\u0131l \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bilmem. Fakat bu g\u00fcn Devletin resmi kay\u0131tlar\u0131 bu \u015fekilde g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\u0130sk\u00e2n kanunu gibi baz\u0131 yaz\u0131l\u0131 ahk\u00e2mda, b\u00f6lgeyi gezip dola\u015fan, b\u00f6lge ve K\u00fcrtl\u00fck hakk\u0131nda s\u00f6z s\u00f6yleyen b\u00fcy\u00fcklerimizin ve mefk\u00fbre adamlar\u0131n\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda, s\u00f6zlerinde bu g\u00fcn K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan halk\u0131 ikiye ay\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n
Bir k\u0131sm\u0131 K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc ne zaman ne nas\u0131l kabul etti\u011fi belli olmayan K\u00fcrtler, bir k\u0131sm\u0131 da bir\u00e7ok vaziyetler itibar\u0131 ile ve tarihi kay\u0131tlara g\u00f6re T\u00fcrk iken K\u00fcrtl\u00fc\u011fe asimile olmu\u015f adamlard\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f ve bu taksim yap\u0131lacak ulusal \u00f6devi kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7ok m\u00fchimse de bu g\u00fcnk\u00fc kay\u0131tlardaki 765 bin K\u00fcrd\u00fcn ne kadar\u0131 birinci, ka\u00e7\u0131 ikinci k\u0131sma d\u00e2hil diye bir istatistik yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir ve yap\u0131lmas\u0131 da pek kolay bir i\u015f de\u011fildir.<\/p>\n
Di\u011fer taraftan 1 milyon y\u00fcz bin n\u00fcfusun 750 bini K\u00fcrt olarak kaydetmenin ne gibi ilmi ve bilgili bir tetkik neticesi oldu\u011fu kat\u2019 iyen \u015f\u00fcphelidir. Kendi istatistiklerimizin d\u00fcnyaya ve K\u00fcrtl\u00fck i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan bin bir kuruma bir b\u00f6lge n\u00fcfusunun yar\u0131dan fazlas\u0131n\u0131 K\u00fcrt g\u00f6sterecek surette rakamlar ne\u015fretmesi ne kadar muvaf\u0131k bilemiyorum.<\/p>\n
1927 say\u0131m\u0131na istinaden \u00e7\u0131kar\u0131lan istatistik bro\u015f\u00fcrleri T\u00fcrkiye\u2019de, 53 vil\u00e2yette (!.350.375) K\u00fcrt kaydetmi\u015ftir. Vaktinde Anadolu\u2019nun i\u00e7ine girmi\u015f, T\u00fcrk\u00e7e bellemi\u015f, T\u00fcrk hars\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f kimseleri de K\u00fcrt kaydetmi\u015ftir. Ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphesizdir ki muhtelif yerlerde verilen kararlara g\u00f6re hareket ederek Ba\u011fdat\u2019ta bir K\u00fcrt tarihi yazan Mehmet Emin Zeki nam\u0131ndaki adam, Anadolu\u2019nun g\u00fcney do\u011fusu k\u0131sm\u0131n\u0131 hemen hemen tamamen ve di\u011fer vil\u00e2yetlerde de bir\u00e7ok yerleri K\u00fcrtl\u00fck sahas\u0131 olarak g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Devletlerin bir\u00e7ok unsurlar\u0131 sinelerinde birle\u015ftirip bir \u015fahsa veya her hangi bir varl\u0131\u011fa ve duyguya istinaden idare kurduklar\u0131 ve K\u00fcrd\u00fcn de a\u011fas\u0131 ile, seyidi ile, beyi ile, reisle, sak\u0131t Osmanl\u0131 saltanat\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fu zamanki d\u00fc\u015f\u00fcnce ve durumunu uzun boylu ara\u015ft\u0131rma\u011fa l\u00fczum g\u00f6rm\u00fcyorum. Fakat milliyet prensibi s\u00f6zle olsun her a\u011f\u0131zda mevki bulmas\u0131ndan itibaren K\u00fcrtler aras\u0131nda da bilhassa hudutlar\u0131m\u0131z haricinde ya\u015fayan K\u00fcrtler ve baz\u0131 muhalifler vas\u0131tas\u0131 ile T\u00fcrk\u2019ten ba\u015fkal\u0131k t\u00fcre d\u00fc\u015fmanl\u0131k duygusunun yer buldu\u011fu muhitler, tedbir etti\u011fi \u015fah\u0131slar olmu\u015ftur. Bu memleket i\u00e7inde ufak tefek ve bazen da iki \u00fc\u00e7 taburu senelerce i\u015fgal edecek \u015fekavetlerden ba\u015fka al\u00e2metini zahirde az hissetti\u011fimiz su cereyanlar\u0131n hari\u00e7teki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 art\u0131rmakta oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.\u00a0<\/p>\n
Baz\u0131 yerlerde ya\u015fl\u0131lar\u0131n gen\u00e7lerde fazla T\u00fcrk\u00e7e bildiklerini g\u00f6rmememiz bu cereyan\u0131n saklanmaz delilidir. Her ne kadar aslen T\u00fcrk olan b\u00fcy\u00fck kasabalar Van, Erci\u015f, Adilcevaz, Ahl\u00e2t, Bitlis, Diyarbak\u0131r gibi gezildi\u011fi zaman halk\u0131n kendilerine K\u00fcrtl\u00fck izafesinden m\u00fcteessir olduklar\u0131 ve di\u011fer kasabalar halk\u0131n\u0131n cumhuriyet h\u00fck\u00fcmetinin millicili\u011fi verdi\u011fi mevki ve h\u00fck\u00fcmet kuvvet ve kudretine ve yukarda sayd\u0131\u011f\u0131m kasabalar\u0131n taklit hislerine binaen ayn\u0131 \u015fekli g\u00f6stermekte iseler bu hali, bir zaman benim lisan\u0131n konu\u015fmayan da\u011fl\u0131 K\u00fcrd\u00fcn, propagandaya ve baz\u0131 emeller pe\u015finde ko\u015fma\u011fa al\u0131\u015fm\u0131\u015f \u015fah\u0131slar\u0131n duygusuna terc\u00fcman olamayaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r bir i\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
Esasen gayemiz, ikinci k\u0131sm\u0131 birinci parti i\u00e7inde hal eylemek oldu\u011funa g\u00f6re, bizim bir\u00e7ok noksanlar\u0131m\u0131zla resmi \u015fekilde h\u00fck\u00fcmet makinas\u0131n\u0131n g\u00fcndelik rand\u0131man\u0131n\u0131 almak i\u00e7in \u00e7evirmemize kar\u0131\u015f\u0131, K\u00fcrtl\u00fck cereyan\u0131 pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n d\u00e2hilin de ve bilhassa hari\u00e7te yapt\u0131\u011f\u0131 te\u015fkilat ve propagandalara, her ne kadar h\u00fck\u00fcmetimizin malumu olsa bile \u015furac\u0131kta bir g\u00f6z atma\u011f\u0131 da faydal\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u015eeyh Said hadisesi K\u00fcrtl\u00fck duygusu besleyip b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir fakad\u0131r. Haco\u2019nun b\u00fcy\u00fck Sasonlular\u2019\u0131n, muhtelif semtlerdeki muhtelif \u015fah\u0131slar\u0131n kalk\u0131nmas\u0131 bir pilin verdi\u011fi cereyan\u0131n tesirinden ba\u015fka bir \u015fekilde tefsir edilemez. A\u011fr\u0131 vakas\u0131nda ayn\u0131 mefk\u00fbreye istinat etti.\u00a0<\/p>\n
Zeylan vakas\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckleyeler K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc dayanm\u0131\u015flard\u0131r. 80-100 avenesiyle h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerini senelerce i\u015fgal eden Alican, Seyithan \u00e7eteleri bu gaye u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131rlar.\u00a0<\/p>\n
Mele fanl\u0131 Mehmet Ali Yunus\u2019un, bu g\u00fcn o\u011flu Abdurrahman\u2019\u0131n Sasonlulara ak\u0131l hocal\u0131\u011f\u0131 Sason memnun b\u00f6lgesinde bir beylik kurma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 K\u00fcrtl\u00fck\u00a0 duygu ve beylik ananas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bir hadisedir.\u00a0<\/p>\n
Hasenanl\u0131 Ferzende, Hasenanl\u0131 Ado, Yado, Alican, Seyithan, Geva\u015fl\u0131 Adil, \u0130zzet, Musa, S\u0131mko, Cebranl\u0131 Halit, Hasenanl\u0131 Halit, Bitlisli Maslup Ziya, \u0130hsan, Nuri hoca gibi \u00f6l\u00fc ya da diri bir\u00e7ok \u015fah\u0131slar bug\u00fcn halk aras\u0131nda milli fedak\u00e2r olarak telakki edilmektedir.<\/p>\n
Dersim vaziyetine temas etmek istemedim. Bence K\u00fcrtl\u00fck cereyanlar\u0131 ve hareketleri Dersim\u2019den ziyade hari\u00e7teki propagandac\u0131larla fazla temas olan ve hari\u00e7tekilerini gerek kendi kuvvetlerini gerek hemfikir olduklar\u0131 Ermeni, Asuri, S\u00fcryani, gibi milletlerin varl\u0131klar\u0131 ve bunlar\u0131n fevkinde ba\u015fka devletlerinde arka olacaklar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek yap\u0131lan propagandan\u0131n fazla girebildi\u011fi ve temas\u0131n temin edilebildi\u011fi hudutlara yak\u0131n yerlerde daha fazla beklemesi icap etmektedir.\u00a0<\/p>\n
Hal b\u00f6yle iken Dersim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp ta\u015f\u0131n\u0131lan \u015feklin daha esasl\u0131 olarak K\u00fcrtl\u00fck cereyan\u0131n belirledi\u011fi di\u011fer sahalar i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemesi ge\u00e7en her an\u0131n kaybedilmesiyle neticelenebilir. Hari\u00e7teki K\u00fcrtl\u00fck cereyanlar\u0131n\u0131n ve propagandalar\u0131n\u0131n kuvvetine inanmak gerektir. Ald\u0131\u011f\u0131n resmi ve hususi haberlerden m\u00fchim olgular\u0131 kaydedersen s\u00f6zlerimi, dileklerime, istinat noktas\u0131 bulmu\u015f olurum. Suriye\u2019de K\u00fcrtl\u00fck i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fanlardan bilhassa Bedirhan o\u011fullar\u0131n\u0131n te\u015febb\u00fcs\u00fc ile Frans\u0131z Akademisyenlerden bir zat K\u00fcrtler i\u00e7in bir alfabe yapm\u0131\u015f ve T\u00fcrk harflerini kabul etmi\u015ftir. Bir taraftan bizim i\u015fimize de gelebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu bulu\u015f T\u00fcrkiye i\u00e7inde oturan K\u00fcrde hari\u00e7ten propaganda yapabilme hedefini g\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Erivan da kurulan (Marksizm ve Leninizm) enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn K\u00fcrtl\u00fck propagandas\u0131 yapmakta oldu\u011funu i\u015fittim. Amerika\u2019n\u0131n Boston \u015fehrinde \u00e7\u0131kan Ermenice (Baykar) m\u00fccadele gazetesinin 27 Nisan 1935 tarihli n\u00fcshas\u0131nda \u015f\u00f6yle bir f\u0131kra okudu\u011funu i\u015fittim. \u201c(Ermenistan da bug\u00fcn topra\u011fa ba\u011flanmam\u0131\u015f ve kendi anadiliyle tedrisat yapmayan K\u00fcrt k\u00f6y\u00fc hemen pek az bulunur. \u015eimdiye kadar \u00e7ift\u00e7ilik i\u00e7in kafilelerle Tiflis\u2019e giden K\u00fcrt i\u015f\u00e7ileri, bu g\u00fcn k\u00f6ylerinde muntazam te\u015fkilat v\u00fccuda getirmektedirler. Sovyet idaresi geri kalm\u0131\u015f olan K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n ileriye g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck mesai sarf etmektedir.) <\/p>\n
Bu s\u00f6z\u00fcn meali tam yap\u0131lm\u0131\u015f olsun olmas\u0131n Ermenistan\u2019daki K\u00fcrtlerin benliklerini kesafeti bulunan memleketlere kar\u015f\u0131 herhangi fena d\u00fc\u015f\u00fcncelerle takviyesine gidildi\u011fini g\u00f6stermektedir.\u00a0<\/p>\n
Hatta bundan bir bu\u00e7uk iki sene \u00f6nce Erivan\u2019da bir (K\u00fcrdoloJi) kongresi bile toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Hususi bir kaynaktan ald\u0131\u011f\u0131n habere g\u00f6re kongresinin kararlar\u0131 aras\u0131nda bizi pek ziyade alakadar eder noktalar vard\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n
A-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrd\u00fc, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc tesirinden kurtarmak<\/p>\n
B-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrd\u00fcn asl\u0131n\u0131 eski hadiselere dayanarak bulmak ve bir K\u00fcrt tarihi yazmak<\/p>\n
C-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrtlere Yezidilerin ve Ermenilerin \u0131rki m\u00fcnasebetlerini bulmak<\/p>\n
D-\u00a0\u00a0\u00a0 Bir K\u00fcrdistan haritas\u0131 yapmak<\/p>\n
E-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt\u00e7edeki leh\u00e7eleri birle\u015ftirip tek dil v\u00fccuda getirmek ve bir gramerle bir l\u00fcgat yapmak. Ve yaz\u0131y\u0131 tespit etmek.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, verilen kararlar K\u00fcrd\u00fcn ilerletilmesi ve benli\u011fine sahip olarak ya\u015fat\u0131lmas\u0131 gayesini hedef almaktad\u0131r. Bu gidi\u015fin kuvvet bulmas\u0131 ise her halde memleketimizin zarar\u0131na bir inki\u015faf demektir. Birka\u00e7 sene \u00f6nce Roma da toplanan m\u00fcste\u015frikler kongresinin (Armenoloji, Persoloji, K\u00fcrdoloji) mevzular\u0131 \u00fczerinde et\u00fct yapt\u0131klar\u0131n\u0131, K\u00fcrtl\u00fck ve Yezidiler \u00fczerinde konu\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fittim.<\/p>\n
Bu g\u00fcn Suriye\u2019de:<\/p>\n
1-\u00a0\u00a0\u00a0 Hebun<\/p>\n
2-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt ittihat<\/p>\n
3-\u00a0\u00a0\u00a0 Halask\u00e2r\u0131n\u0131 K\u00fcrt<\/p>\n
4-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan \u0130slam ve H\u0131ristiyan<\/p>\n
5-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt teav\u00fcn<\/p>\n
6-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt fukaraperwer<\/p>\n
7-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt dilini tamim<\/p>\n
8-\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00fcrt-Nasturi birli\u011fi<\/p>\n
Gibi K\u00fcrtler taraf\u0131ndan te\u015fkil edilen cemiyetler, do\u011frudan do\u011fruya ve<\/p>\n
9-\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrk hilafet<\/p>\n
10-\u00a0\u00a0\u00a0 Ta\u015fnak<\/p>\n
11-\u00a0\u00a0\u00a0 Hoybunculara m\u00fczahir S\u00fcryani<\/p>\n
12-\u00a0\u00a0\u00a0 Hidayet\u00fcl \u0130slamiye<\/p>\n
13-\u00a0\u00a0\u00a0 \u00c7erkezler<\/p>\n
14-\u00a0\u00a0\u00a0 Nak\u015filer tarikat\u0131<\/p>\n
Gibi di\u011fer unsurlar ve 150\u2019lik ve di\u011fer vatan hainleri taraf\u0131ndan kurulan K\u00fcrt istiklaline te\u015fekk\u00fcrler durmadan dinlenmeden K\u00fcrtl\u00fck gayesi u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bug\u00fcn Suriye\u2019de bulunan K\u00fcrt, Ermeni, S\u00fcryani bir\u00e7ok isimleri H\u00fck\u00fcmet\u00e7e de malum- e\u015fhas Ermenilerle K\u00fcrtleri daha s\u0131k\u0131 bir s\u00fcratte birle\u015ftirip S\u00fcryani, Asuri ve Yezidi gibi ekalliyetlerden de istifade ederek El cezire de d\u00e2hil olmak \u00fczere Toroslardan ba\u015flamak \u00fczere b\u00fcy\u00fck bir Ermenistan ve K\u00fcrdistan birli\u011fi kurmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta ve bu gayelerine yard\u0131m i\u00e7in hay\u0131r hal\u0131m\u0131z, bedbah\u0131m\u0131z bir\u00e7ok devletlere de ba\u015fvurduklar\u0131 duyulmaktad\u0131r. Bu te\u015febb\u00fcslerinden kat\u2019i bir \u00fcmit g\u00f6remeyenler Ermeni komitac\u0131lar\u0131n\u0131n paralar ile K\u00fcrt \u015fakilerine dayanarak \u00e7\u0131karacaklar\u0131 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara, d\u00e2hil ve hari\u00e7teki K\u00fcrtleri ve Ermenileri isyan\u0131 b\u00fcy\u00fctmek ve bu suretle di\u011fer bir devletin yard\u0131m\u0131na mail olacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp g\u00f6r\u00fc\u015fmekte ve propaganda\u00a0 etmektedirler. Kuracaklar\u0131 tesan\u00fctle su g\u00fcn bir muvaffakiyet elde etme\u011fe muktedir olamazlarsa T\u00fcrkiye\u2019nin her hangi bir harici gaileye ve harbe giri\u015fti\u011fi an\u0131 beklemek suretiyle gayelerine mail olacaklar\u0131n\u0131 ummaktad\u0131rlar. Filvaki kendilerine her hangi bir dar zamanda T\u00fcrkiye\u2019ye hu um etmek ve d\u00e2hildeki K\u00fcrtleri de ayakland\u0131rmak arzusunu besleyen Suriye K\u00fcrtleri ve Ermenileri 10 binlerce silahl\u0131 \u00e7\u0131karabilecek ir K\u00fcrd\u00fc, Ermeni\u2019yi, \u00c7erkez\u2019i, Asuri\u2019yi ve di\u011fer ekalliyetleri silahland\u0131rma\u011fa saik olmu\u015ftur.<\/p>\n
Bu hadiseleri kaydetmeden maksad\u0131m, i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da olan K\u00fcrtl\u00fck cereyanlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye Cumhuriyeti i\u00e7in yap\u0131labilece\u011fi zarar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek \u00e7aresini aramak zaman\u0131n\u0131n gelmi\u015f \u00e7atm\u0131\u015f ve hatta ge\u00e7mekte oldu\u011funu arz etmektedir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck ba\u015fkan\u0131m\u0131z \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, 1935 yaz\u0131nda do\u011fu vilayetlerinde yapt\u0131\u011f\u0131 tetkikatta bir\u00e7ok zararlara e noksanl\u0131klara temas buyurmu\u015flard\u0131r.
Dersin i\u015fi i\u00e7in de H\u00fck\u00fcmetin muteberiz karar\u0131na bilgi h\u00e2s\u0131l olmu\u015ftur. Fakat umumi K\u00fcrtl\u00fck meselesi hen\u00fcz halledilmemi\u015f ve programlanmam\u0131\u015f vaziyettedir.<\/p>\n
Her zaman, her i\u015f de ve d\u00fcnyan\u0131n sile en b\u00fcy\u00fck i\u015finde en do\u011fruyu ve \u00e7\u0131kar yolu bulup tahakkuk ettiren Devlet ve H\u00fck\u00fcmet reislerimizin bu i\u015fte de en isabetli kararlar alaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015f\u00fcphe olmamakla beraber raporumu bir neticeye ba\u011flamak i\u00e7in baz\u0131 \u00f6nergelerde bulunmak isterim.
\u0130lk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f \u015fu olmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n
16 do\u011fu vilayetinde 1927 n\u00fcfus say\u0131m\u0131 istatistiklerimizin g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re bir milyona yak\u0131n K\u00fcrt vard\u0131r. Bu K\u00fcrtler tamamen asimile edilerek cennet kadar g\u00fczel olan oturduklar\u0131 \u00fclke, T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline mi getirilecektir. Yoksa her hangi bir aks\u00fclamelden do\u011facak ufak tefek vakaya bile meydan vermemek \u00fczere H\u00fck\u00fcmet kuvvetlerinin kontrol\u00fc alt\u0131nda bir\u00e7ok senelerden beri s\u00fcr\u00fcn\u00fcp gelmekte olan halin devam\u0131n\u0131n kabul etmek taraf\u0131na m\u0131 gidilecektir. Bu halde ileri gelenlere bah\u015fi\u015f vererek bu g\u00fcn i\u00e7in nispi s\u00fck\u00fbn tesis etmek yar\u0131n gelecek hadiseleri o an\u0131n m\u00fcsaadesine g\u00f6re halletmek.<\/p>\n
Benim d\u00fc\u015f\u00fcncem, devletin i\u00e7 ve d\u0131\u015f siyaseti m\u00fcsait oldu\u011fu anda birinci \u015fekli ihtiyar etmek tarz\u0131ndad\u0131r. O kadar ki do\u011fu ve g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda K\u00fcrtl\u00fck gayesiyle u\u011fra\u015fanlar su s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kedilerinin konu\u015ftu\u011fu fili anlar ve hisleri onlarla m\u00fc\u015fterek adam kalmad\u0131\u011f\u0131na kanaat getirsinler.
Bu gaye i\u00e7in, takip edilecek yol bir de\u011fildir. Bir\u00e7ok kuvvetler muvazi yollardan y\u00fcr\u00fcmelidir.<\/p>\n
A-\u00a0\u00a0\u00a0 Do\u011fu vilayetlerinin Van G\u00f6l\u00fc havzas\u0131, Mu\u015f ovas\u0131, Bulan\u0131k ve Malazgirt kazlar\u0131, trenlerin e \u015foselerin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 sahan\u0131n iki tarafl\u0131 T\u00fcrk muhacirle isk\u00e2n edilmelidir.<\/p>\n
Bu i\u015f i\u00e7in, senelere ayr\u0131lm\u0131\u015f bir program isk\u00e2n sahas\u0131 olan arazi \u00fczerindeki tasarruf hukukunu kanuni \u015fekilde teyit veya iptal ve araziyi muntazam paftalara taksim elinde mevcut malzemesi muhtelif sanatk\u00e2r ve ustalar ile derhal modern bir k\u00f6y kurma\u011fa muktedir ve s\u0131rf su i\u015flerle m\u00fcstakil idareci, isk\u00e2nc\u0131 h\u00e2kim, doktor ve bir m\u00fchendis ve bir m\u00fchendis bir mimar ve bir fen memurundan m\u00fcte\u015fekkil daimi k\u00f6y kuran komisyonlar yapmak laz\u0131md\u0131r. Bu komisyonlar mir ka\u00e7 sene devam etmek suretiyle senede en a\u015fa\u011f\u0131 300 ev kurmal\u0131d\u0131r. \u0130n\u015faatta bulaca\u011f\u0131 kolayl\u0131kla her ev i\u00e7in 600 lira kabul etsek 180,000 lira ev i\u00e7in sarf etmek icap eder. Bunu m\u00fcteahhide versek ki bulmak imk\u00e2n\u0131 yoktur vaktiyle m\u00fcteahhit diye i\u015f alm\u0131\u015f olanlar\u0131n da yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 evlerin vaziyetini \u00e7ok ac\u0131kl\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Y\u00fczde on be\u015ften kar hesab\u0131 ile 27 bin lira kar vermemiz icap eder. \u0130stedi\u011fim komisyon ise yirmi-yirmi be\u015f bin liral\u0131k bir b\u00fct\u00e7e ile hem in\u015faat\u0131 temin edecek, hem isk\u00e2n za9has\u0131n\u0131n arazi i\u015fini halledecektir.<\/p>\n
Senelerce devam etmek sureti ile y\u00fczer hanelik her sene \u00fc\u00e7 be\u015f T\u00fcrk k\u00f6y\u00fc kurman\u0131n \u00f6nemini b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
\u0130leri bir milletin k\u00fclt\u00fcr\u00fc asimile edilebilir. Yoksa bin bir ihtiya\u00e7 i\u00e7inde y\u0131rt\u0131k p\u0131rt\u0131k beyaz don ve mavi fermane ile v\u00fccudunu saklama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131tmal\u0131 ve berbat eski izbelere yerle\u015ftirilip yar\u0131 a\u00e7 yar\u0131 \u00e7\u0131plak hastal\u0131kl\u0131 bir halde bulunan ve her g\u00fcn bir dava ile elinden H\u00fck\u00fcmetin verdi\u011fi arazi mahkeme karar ile al\u0131nmak istenen bir g\u00f6\u00e7men iri yar\u0131 vah\u015fi k\u0131yafetli olsa bile \u00fcst\u00fc ba\u015f\u0131 sa\u011flam, zinde bir da\u011fl\u0131 K\u00fcrt de temsil eleman\u0131 olamaz.<\/p>\n
\u0130\u015fte bunlar\u0131n hepsinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecek olan \u015fekil yukar\u0131da arz etti\u011fim gibi her t\u00fcrl\u00fc kanuni salahiyete al\u0131k komisyonlar\u0131n umumi m\u00fcfetti\u015fli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak ve emirlerine para haz\u0131r bulundurularak faaliyete ba\u015flatt\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu i\u015fin v\u00fcsat\u0131 seneden seneye tahsis edilebilecek para ile de\u011fi\u015fir ise de en az su \u015fekilde iktisadi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc yerinde 300 hanenin bile tesirini g\u00f6sterece\u011fini kabul etmek icap eder. Bunu temin edecek bir proje ve program\u0131 sunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n
B-\u00a0\u00a0\u00a0 Lisan \u00f6\u011fretmek i\u00e7in<\/p>\n
T\u00fcrk camias\u0131 i\u00e7inde kaynatmak istedi\u011fimiz kimseleri K\u00fct\u00e7e yerine T\u00fcrk\u00e7e ile konu\u015fur hale getirmek icap eder. Bu s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmek bir kaziyedir.
Bunun i\u00e7in, yemesi, k\u00f6y\u00fcnde k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn, anas\u0131n\u0131n babas\u0131n\u0131n yedi\u011finden ay\u0131rmak, yata\u011f\u0131n\u0131 basit tahta kerevetini kendilerine temin ettirmek suretiyle dev\u015firme ile k\u00f6y \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 al\u0131p yat\u0131l\u0131 mekte0pler kurmak icap eder<\/p>\n
Bu mekteplerin binas\u0131 geni\u015f, hastanesi, eczanesi yerinde m\u00fcstakil veya tez tez u\u011frayan bir doktorun kontrol\u00fcnde T\u00fcrkl\u00fck a\u015f\u0131lamak kabiliyetini yeti\u015fmi\u015f, azimli, \u00e7al\u0131\u015fkan muallimlerin idaresinde olmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131y\u0131 ve te\u015fkilat\u0131 H\u00fck\u00fcmet kurmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu mekteplerde s\u0131rf T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fma\u011f\u0131 ve T\u00fcrkl\u00fck propagandas\u0131n\u0131n ve T\u00fcrk b\u00fcy\u00fcklerine kar\u015f\u0131 sevgiyi uyand\u0131racak bir program takip edilecek ve tahsil m\u00fcddeti \u00fc\u00e7 sene olup \u00e7ocuk senenin on, on bir ay\u0131nda mektepte kalacakt\u0131r. Su hal bir kanunla temin edilmelidir. Bu misyoner tarz\u0131nda ir temsil takibidir. Bu mektep kaza merkezlerinde hatta kalabal\u0131k memuru, sabay\u0131 olan nahiye merkezlerinde umumi be\u015f senelik ilk mekteplerin mevcudiyetine mani olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu g\u00fcn vilayetlerin s\u00fcr\u00e7eler ile ancak kazalarda ve sa\u00e7s\u0131 nahiyelerde pek mahdut k\u00f6ylerde 1\/3 muallimli birer ilk mektep idare edilebilmektedir.
B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk k\u00f6ylerinde de be\u015f s\u0131n\u0131fl\u0131 program \u00fczerine m\u00fcesses mekteplerin varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilebilece\u011fine g\u00f6re vilayetlerin zirai, baytar\u0131 bir\u00e7ok i\u015fleri kanuni, idari ve i\u00e7timai bir\u00e7ok yard\u0131mlar\u0131 b\u0131rakmadan leyli mektep meydana getirmelerine medetten imk\u00e2n g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
H\u00fck\u00fcmet\u00e7e seneden seneye bir program alt\u0131nda m\u00fcnasip muhitlerden a\u015flayarak s\u00f6yle m\u00fcyessereler kurman\u0131n zaruretine kailim. B\u00f6yle m\u00fcesseseler ilk olarak Van\u2019\u0131n Geva\u015f, Hakk\u00e2ri\u2019nin, Beyt\u00fc\u015f\u015febap, Bitlisin Hizan, Mu\u015fun Malazgirt, Siirt\u2019in Pervari, Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n E\u011fil (\u015eerbeti) Mardin\u2019in Derik, Urfa\u2019n\u0131n Viran\u015fehir kazalar\u0131nda kurulabilir.<\/p>\n
C-\u00a0\u00a0\u00a0 Asimilasyon i\u015finde T\u00fcrkl\u00fck merkezi olarak kurulup k\u00fclt ive edilecek vilayet ve kaza merkezlerinin b\u00fcy\u00fck rol oynayaca\u011f\u0131 iyi bir\u00e7ok \u015fahsiyetler taraf\u0131ndan s\u00f6ylenmi\u015f ve \u015fah\u0131s mevzuu olmu\u015f ise de, temsil i\u015finde \u00f6nemli bir mevkii olan su d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bulu\u015fun tatbik \u015fekli su g\u00fcn i\u00e7in g\u00fcndelik i\u015fleri \u00e7evirmekten ba\u015fka bir hareket muktedir olamayan lalettayin toplanm\u0131\u015f memurlar elinde bir terakki g\u00f6sterememektedir. Ve devletin genel ilerlemesinin zamanla yapaca\u011f\u0131 tesirden b\u00fcy\u00fck ir fayda yaratmak \u015feklinin has\u0131l olamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Bu merkezlerin tesirini, ekonomik, sa\u011fl\u0131k, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel olmak \u00fc\u00e7ere \u00fc\u00e7 sahadan ilerletmek kabil oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
Ekonomik tesiri<\/p>\n
Geni\u015f bir b\u00f6lgenin ortas\u0131nda kurulacak bir T\u00fcrkl\u00fck merkezindeki iktisadi h\u00e2kimiyeti, K\u00fcrt\u00e7e ile ilgisini katiyen kesmi\u015f bir z\u00fcmre eline ge\u00e7irmeli, di\u011fer taraftan da mevcut t\u00fcccarlara kendisiyle m\u00fcnasebette solunan her da\u011fl\u0131 K\u00fcrd\u00fc T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fturmak ve H\u00fck\u00fcmet \u0131s\u0131nd\u0131rmak yolunda nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 m\u00fcnasip kimseler, halkevleri vas\u0131tas\u0131yla pek a\u00e7\u0131k olarak anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Buna mukabil k\u00f6y k\u00f6y gezerek her nev\u2019i e\u015fya satan e k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn yumurtas\u0131n\u0131, ya\u011f\u0131n\u0131 pek az bir de\u011ferle, e\u015fya ile de\u011fi\u015ftiren ve m\u00fctemadiyen K\u00fcrt\u00e7e ve a\u011f lebi ihtimal k\u00f6yl\u00fcy\u00fc kasabalara yana\u015fmaktan uzakla\u015ft\u0131racak haberler yaymas\u0131 kail olan ayak sat\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak laz\u0131m gelir. Ekonomi bahsinde T\u00fcrk\u00fcn, T\u00fcrk i\u015f\u00e7i ba\u015f\u0131 kullanmak suretiyle kuraca\u011f\u0131 farika ve imalathaneler de m\u00fcessir olacakt\u0131r.<\/p>\n
Ziraat memurlar\u0131n\u0131n, saytarlar\u0131n8 s\u00fcvari ve seyyar bir hale konmas\u0131 ve m\u00fctemadiyen k\u00f6ylerde gezerek k\u00f6yl\u00fc ile hasb\u0131hal ve propaganda yapmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen merkezlerin ekonomik tesirlerini art\u0131racak tedbirlerdendir.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k ve SosyalTesir.<\/p>\n
En vah\u015fi insanlar\u0131 de\u011fil, hayvanlar\u0131 bile can d\u00fc\u015f\u00fcncesi, can korkusu, hayat lezzeti yola getirecek b\u00fcy\u00fck bir m\u00fcessirdir. Bu g\u00fcn do\u011fu vilayetlerimizde \u00e7al\u0131\u015fmakta olan memurlar\u0131m\u0131z\u0131n sile sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 tababet sigortas\u0131na ba\u011flayamam\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Ve su g\u00fcnk\u00fc \u015fekil terakkiye do\u011fru gitmi\u015f olsa bile bu yoldaki d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00fcc\u00fcyesin ne kadar sene sonra temin edece\u011fi malum de\u011fildir. Takdir edilemeyecek bir \u00e7a\u011f kadar uzakta kal\u0131r.<\/p>\n
\u0130stedi\u011fim \u015eekil \u015eudur:<\/p>\n
Her vilayetin bir sa\u011fl\u0131k m\u00fcd\u00fcr\u00fc ile gerek vilayet ve gerek kaza merkezlerinde, yetecek kadar, kaza sa\u011fl\u0131k doktorlar\u0131 bulunmal\u0131d\u0131r. Bu doktorlara icab\u0131 kadar \u00fccret verilmeli, hayvan\u0131 olmal\u0131, sa\u011fl\u0131k i\u015fine ait hi\u00e7bir mesele onun m\u00fcdahalesi haricinde kalmamal\u0131d\u0131r. \u00d6yle belediye, hususi muhasebe veya bilmem \u015fu e bu kurumdan maa\u015f tahsis edilirse o daireler i\u015fine sakar, aksi H\u00fck\u00fcmet doktorudur. Nazariyesi ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
Hatta sa\u011fl\u0131k doktorlar\u0131 muayene ve tedavi \u00fccreti almaktan menedilmeli \u015fahsi i\u015flerden harc\u0131raha almas\u0131 icap ederse H\u00fck\u00fcmetin kanunundaki miktarlar \u00fczerinden almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
S\u0131tma M\u00fccadele Kanunu da d\u00e2hil olarak her nevi sa\u011fl\u0131k kanunlar\u0131n\u0131 tatbik edebilmelidir. B\u00f6yle bir sa\u011fl\u0131k doktorunun yan\u0131ndaki imanl\u0131 bir ka\u00e7 s\u0131hhat memuru ve dispanserle k\u00f6y gezileriyle k\u00fclt\u00fcr merkezlerinin en derin rol\u00fcn\u00fc oynayan bir varl\u0131k olaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesizdir.<\/p>\n
Nahiye m\u00fcd\u00fcrlerinin s\u00fcvari olmalar\u0131 m\u00fctemadiyen k\u00f6y k\u00f6y gezerek halkla temas etmesi T\u00fcrk K\u00fcrt ve alevi ailelerin birbirine k\u0131z al\u0131p vermeleri, asker e memur olarak sat\u0131 halk\u0131ndan bu b\u00f6lgeye gelip K\u00fcrt k\u0131zlar ile evlenip burada yerle\u015feceklerin arazi verilmek suretiler isk\u00e2n da sosyal tesirlerin icras\u0131n\u0131 tebell\u00fcr ettirir.<\/p>\n
Merkezlerin k\u00fclt\u00fcrel tesirleri<\/p>\n
K\u00fclt\u00fcr\u00fcn tesiri olabilmesi i\u00e7in merkez ittihaz edilecek kasabalar\u0131n etrafa nur verecek kadar inki\u015faf etmesi laz\u0131md\u0131r vaziyet kendi haline b\u0131rak\u0131l\u0131rsa meydana gelecek terakkinin, gayr\u0131 muntaz\u0131r hadiselere takadd\u00fcm edebilece\u011fini kimse iddia edemez. Bunun i\u00e7in s\u00fcratli tedbirler almak icap eder bu tedbirlerin ba\u015f\u0131nda halk\u0131 arkas\u0131ndan s\u00fcr\u00fckleyecek idare memurlar\u0131, gen\u00e7li\u011fe m\u00fcessir olacak bilgili gaye u\u011frunda didinir maarif m\u00fcd\u00fcrleri, sa\u00e7acaklar\u0131 irfan nurunun d\u00f6rt duvar aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmas\u0131n\u0131 hazmedemeyecek geni\u015f bir muhiti ayd\u0131nlatacak muallimlerin k\u00fclt\u00fcr merkezlerinde birle\u015fmesi laz\u0131md\u0131r.
Teess\u00fcrle kaydetmek gerektir ki, hen\u00fcz k\u00fclt\u00fcr merkezlerine d\u00fc\u015f\u00fcne ta\u015f\u0131na memur tay\u0131n etmi\u015f, de\u011filiz. Bu g\u00fcnk\u00fc memurlar\u0131m\u0131z da kendilerinden eklenen bu gayeyi temin edecek karakterde de\u011fildirler. B\u00fcy\u00fckler tayin edilirken vek\u00e2letlerin ihtimam\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fckler i\u00e7in umumi m\u00fcfetti\u015flik merkezinde kurs a\u00e7\u0131lmas\u0131 laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n
K\u00fclt\u00fcr merkezlerinin T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc a\u015f\u0131lamak kabiliyetini art\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmak laz\u0131md\u0131r. Yoksa K\u00fcrt de kendisine bir k\u00fclt\u00fcr bulmak yoluna girerse i\u015f daha m\u00fc\u015fk\u00fclle\u015fir.<\/p>\n
D-\u00a0\u00a0\u00a0 Temsilin s\u00fcratle temini i\u00e7 in K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmak meselesi \u00fczerinde durmak laz\u0131md\u0131r. Halkevlerinin, bilumum m\u00fcnevverlerin, Devlet daireleri, m\u00fcesseseleri memur ve m\u00fcstahdemlerinin bilhassa vazife ba\u015f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmas\u0131na kat\u2019 iyen m\u00fcsaade edilmemelidir. \u0130\u015fi olan k\u00f6yl\u00fc T\u00fcrk\u00e7e bilmiyorsa bile, memur derhal onunla K\u00fcrt\u00e7e anla\u015fma\u011fa ba\u015flamamal\u0131, memur olmayandan bir terc\u00fcman getirme\u011fe mecbur tutulmal\u0131d\u0131r. Bu suretle yarat\u0131lacak m\u00fc\u015fk\u00fclat T\u00fcrk\u00e7e meram\u0131n\u0131 anlatma\u011fa saik olacakt\u0131r.<\/p>\n
Memurlardan K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fanlar, birincisinde yaz\u0131l\u0131 ihtar, tekerr\u00fcr\u00fcnde muhtelif nispetlerle maa\u015f kesilmesi, itiyat edindi\u011fi halde memuriyetten \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 cezalar ile cezaland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Her daire amiri, zab\u0131ta memuru bunu temine muvazzaf olmal\u0131d\u0131r. Temsil konusuna son vermezden \u00f6nce m\u00fchim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn bir tedbirden de bahsetmek isterim.<\/p>\n
K\u00fcrt, muntazam h\u00fck\u00fcmet te\u015fkiline, sebebi ne olursa olsun al\u0131\u015fm\u0131\u015f de\u011fildir. Kendisince en kuvvetli \u015fahsiyet kabilenin reisi k\u00f6y\u00fcn a\u011fas\u0131, ekti\u011fi tarlan\u0131n ve kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6k\u00fcz\u00fcn sahibi olan adamd\u0131r. Onun s\u00f6z\u00fcne kanar, onun emellerinin tahakkuku i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Cumhuriyet devrinde m\u00fctekabil a\u011f gev\u015femi\u015f ise de tamam\u0131 ile k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f denemez.<\/p>\n
K\u00fcrt h\u00fck\u00fcmet memurlar\u0131n\u0131n ara s\u0131ra kendilerine g\u00f6sterdi\u011fi \u015fefkat e m\u00fclayemetin h\u00fck\u00fcmet at\u0131fetinden ziyade kendisinin halk etti\u011fi amirlerinden ileri geldi\u011fine zahir olmu\u015ftur. \u0130\u015fte su duygular\u0131 bu g\u00fcnden besleyen baz\u0131 kimselerin ve bilhassa hudut d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ve d\u00e2hil de onlara yard\u0131n etmek isteyenlerin temsil i\u015finde halkla h\u00fck\u00fcmet aras\u0131na girip aksi tesirler husul\u00fcne \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 pek tabii g\u00f6r\u00fclmelidir menfaattar\u0131 kaybolan \u015feyhler, halk\u0131n mesaisini istismara al\u0131\u015fm\u0131\u015f a\u011falar, d\u0131\u015far\u0131 ile m\u00fcnasebette bulunan propagandac\u0131lar, \u00e7etecilik yapanlar, h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerine kar\u015f\u0131 gelenler k\u00f6yleri memnu b\u00f6lgeden addedilenler, geni\u015f mikyasta ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k yapt\u0131ranlar, geni\u015f arazi i\u015fletenler m\u00fckerrer c\u00fcr\u00fcm sahibi olanlar bu c\u00fcmleden addedilebilirler. Bunlar\u0131n temsili zor oldu\u011fu gibi zararlar\u0131n\u0131n \u00e7ok olaca\u011f\u0131 umulur bu gibi \u015fah\u0131slar\u0131n da K\u00fctler aras\u0131ndan se\u00e7ilip \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 haz\u0131md\u0131r. Bunlar\u0131n ka\u00e7 n\u00fcfusa \u00e2lim olacaklar\u0131n\u0131 bu g\u00fcn tahmin etmek m\u00fc\u015fk\u00fcld\u00fcr. Esasen h\u00fck\u00fcmet bu sene ayn\u0131 vas\u0131ftan \u00fc\u00e7 sin raddesinde n\u00fcfusun garp vilayetlerine al\u0131nmas\u0131n\u0131 kabul buyurmu\u015ftur. 15-20 senelik muntazam bir program temess\u00fcl etmemi\u015f halk\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f kalanlar\u0131 da T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcne merbut bir hale getirmi\u015f olacakt\u0131r. Bu son tedbire m\u00fcracaat etmeden temsil i\u015finin halline imk\u00e2n g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n
E-\u00a0\u00a0\u00a0 Temsil i\u015finde:<\/p>\n
1-\u00a0\u00a0\u00a0 Halkevlerine \u00f6nem verilmeli<\/p>\n
2-\u00a0\u00a0\u00a0 Okuma odalar\u0131 a\u00e7\u0131larak halka ajans ve gazete ve mecmuun okutturulmas\u0131<\/p>\n
3-\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrk eserlerini \u00e7ok g\u00fczel bir surete te\u015fhir edecek m\u00fczeler kurulmas\u0131 gibi te\u015febb\u00fcsler, seyyar temsi oyunlar tertip ve halk t\u00fcrk\u00fcleri s\u00f6yleyecek temsil gruplar\u0131 yap\u0131p gezdirmek ve k\u00f6y sinema ve radyolar\u0131 tesis etmek de iyi netice verecek amillerdendir. Asimilasyon hususundaki fikirlerini b\u00f6ylece h\u00fcl\u00e2sa ettikten sonra gerek temsil gerek kuvvete istinaden temdidi idare \u015fekli kabul edilmi\u015f olsun tatbiki laz\u0131m \u00e7e\u015fitli i\u015fler vard\u0131r ki onlara temas etmek zaruretini duyuyorum.<\/p>\n
Madde 1- K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131 veya sa\u011flam idarenin kurulmas\u0131 i\u00e7in yola ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Her ne kadar yaz g\u00fcnlerinde b\u00f6lgenin hemen her kazas\u0131na tekerlekli vesaitle sevkiyat kasisle de ya\u011fmur mevsimi ba\u015flad\u0131ktan sonrada her hangi bir hareket ve sevkiyat an\u0131nda tekerlekli ve a\u011f\u0131r eczam\u0131 Diyarbak\u0131r\u2019dan ileri g\u00f6t\u00fcrememek vaziyetle kar\u015f\u0131lan\u0131r. De\u011fil b\u00f6yle askeri bir zaruret emniyet, asayi\u015f k\u00fclt\u00fcr gibi manevi l\u00fczumlar ve temsil ad\u0131mlar\u0131 bile yolla gitmek i\u015ftihar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Yap\u0131lacak yol uzuncad\u0131r.<\/p>\n
A-\u00a0\u00a0\u00a0 Diyarbak\u0131r \u2013 Silvan \u2013 Mehlefan \u2013 Ziyaret \u2013 Bitlis \u2013 Tatvan<\/p>\n
B-\u00a0\u00a0\u00a0 Ziyaret \u2013 Siirt \u2013 Pervari –\u00a0 \u015eatak \u2013 Van<\/p>\n
C-\u00a0\u00a0\u00a0 Van \u2013 Ba\u015fkale \u2013 Hakk\u00e2ri \u2013 Pervari<\/p>\n
D-\u00a0\u00a0\u00a0 Mardin \u2013 Savur \u2013 Midyat \u2013 Gerc\u00fc\u015f \u2013 Siirt<\/p>\n
\u0130\u015fte bu yollar\u0131n in\u015fas\u0131 maddi, manevi her g\u00fcne ilerleme \u00e7arelerinin birinci umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesine girmesini temin edecek ve bu b\u00f6lgeyi ana vatana daima sa\u011flam bir halde ba\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bug\u00fcn T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne tenas\u00fcl etmemi\u015f bin bir propaganda, K\u00fcrd\u00fcn her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fcn asker hizmetine al\u0131nmas\u0131n\u0131n askerden avdet uygun oldu\u011funu bilmiyorum. Esasen tam K\u00fcrt olan muhitte askere icabet % 20 raddesindedir. Her t\u00fcrl\u00fc \u015fahsi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri atarak K\u00fcrtlerin askerli\u011fini amele taburlar\u0131nda ge\u00e7irmek ve bu yollar\u0131 kendilerine yapt\u0131rmak ve bu esnada T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretmek, temsillerine \u00e7al\u0131\u015fmak \u015f\u0131klar\u0131n\u0131 da takip etme\u011fe kabul edilmez bir fikir addetmiyorum.<\/p>\n
Madde 2-\u00a0<\/p>\n
Do\u011fu vilayetlerinin m\u00fchim bir derdi de memur meselesidir. \u0130ki safhadan tahkiki icap eder.<\/p>\n
A-\u00a0\u00a0\u00a0 Memur intihab\u0131nda l\u00e2y\u0131k ehemmiyetin verilmemesidir.\u00a0<\/p>\n
Bat\u0131 vilayetlerinden kald\u0131r\u0131lmalar\u0131 icap eden memurlar do\u011fu vilayetlerine g\u00f6nderilmektedir. Ne hacet, benim te\u015fkilat\u0131ma sile her hangi be\u011fenilmeyen karakteri hesap ile yerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 icap eden memur g\u00f6ndermeye te\u015febb\u00fcs eden vek\u00e2let bile olmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc intihap i\u015fini ellerinde tutan komisyonlar m\u00fcste\u015farlar b\u00f6lgenin hususiyetini en de\u011ferli bir memurun \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 bir saha oldu\u011fu fikrini hen\u00fcz teslim etmemi\u015flerdir.<\/p>\n
B-\u00a0\u00a0\u00a0 Memur vazife ba\u015f\u0131na geldikten sonra \u00e7al\u0131\u015fmak, vazifeye merbut olmak hassas\u0131n\u0131 g\u00f6stermiyor. Bu, bir taraftan \u015fahsi kabiliyet meselesi oldu\u011fu gibi, muhitin verdi\u011fi baz\u0131 elemler de su hali art\u0131r\u0131yor veya do\u011furuyor.<\/p>\n
1.\u00a0\u00a0\u00a0 Bir\u00e7ok yerde \u00e7al\u0131\u015facak -orta vaziyette bile- resmi daireler binalar olmamas\u0131\u00a0<\/p>\n
2.\u00a0\u00a0\u00a0 Meskensizlik<\/p>\n
Baz\u0131 kazalarda memurlar\u0131n, subaylar\u0131n ikamet tarz\u0131 feci bir hal almaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu vaziyetleri halle \u00e7are arayan B\u00fcy\u00fck Ba\u015fkan\u0131m\u0131z, bir milyon liral\u0131k bir proje yap\u0131lmas\u0131n\u0131 Elazizi te\u015friflerinde emir buyurmu\u015flard\u0131. Malum oldu\u011fu \u00fczere bu b\u00f6lgede in\u015faat i\u00e7in zaman dar ve i\u015f i\u00e7in m\u00fcteahhit bulmak m\u00fc\u015fk\u00fcl ve b\u00fct\u00e7ede memur evleri i\u00e7in tahsisat fas\u0131l, maddesi a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fundan bunu bir kanun mevzuu addederek yapt\u0131\u011f\u0131m projede buna g\u00f6re tertip edilmi\u015ftir. (ayr\u0131ca takdim edilecektir.)<\/p>\n
Esasen bu in\u015faat\u0131, yukar\u0131da kurulmas\u0131n\u0131 ara ve teklif etti\u011fim isk\u00e2n komisyonuna tevdi etmek en uygun bir \u015fekil olursa da emaneten veya ihale suretiyle bu binalar\u0131 yapma\u011f\u0131 mahalli nafiz in\u015fas\u0131 komisyonlar\u0131na salahiyet vermek de maksad\u0131 temin edebilir.<\/p>\n
3.\u00a0\u00a0\u00a0 Memurlar\u0131 b\u00f6lgeye ba\u011flayacak tedbirlerden birisi de, yukar\u0131da bildirdi\u011fin ve\u00e7hile sa\u011fl\u0131k te\u015fkilat\u0131n\u0131 her kazaya te\u015fmil etmek ve memurlar\u0131n fevkal\u00e2de s\u0131hhi hallerinde yol masraf\u0131 ve tedavi \u00fccreti hususunda yard\u0131n g\u00f6rmesi meselesidir.<\/p>\n
4.\u00a0\u00a0\u00a0 Do\u011fu vilayetlerine gelen memurlardan i\u015fitti\u011fim \u015fik\u00e2yetler den biriside, orta mektep veya lise odlmayan8 yerlerde \u00f6dev ald\u0131klar\u0131 zaman bu mekteplerde okuyacak \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n tahsil meselesidir.<\/p>\n
Bu meselenin \u00e7ok kolay ve bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fkan ve d\u00fcr\u00fcst memurlar\u0131 do\u011fu vilayetlerindeki vazifelere g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak ba\u011flayacak tarzda halli kabil oldu\u011funu zannediyorum.<\/p>\n
K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131, bir kanunla, bin talebe meccanen okutmak salahiyetini haizdir.<\/p>\n
Esasen memurun garp vilayetleri halk\u0131ndan olarak gelmi\u015f olmas\u0131 ve bulundu\u011fu yerde \u00e7ocu\u011funun orta tahsili ikmal edece\u011fi m\u00fcessese bulunmamas\u0131 ve memuriyetinin bu b\u00f6lgede devam\u0131 \u015fartlar\u0131na istinaden \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 hesab\u0131na meccanen okutulmas\u0131, teklifimin esas\u0131 oldu\u011fundan K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 almakta oldu\u011fu \u00e7ocuklar\u0131n onda birini bu hesaba ay\u0131r\u0131rsa memleket i\u00e7in \u00e7ok hay\u0131rl\u0131 bir karar alm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bunun da bir kanun mevzun oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n
5.\u00a0\u00a0\u00a0 Do\u011fu vilayetlerine gelen memurlar, filvaki bir\u00e7ok mahrumiyetler i\u00e7inde kalmaktad\u0131rlar. \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderecek malzeme bulamamak y\u00fcz\u00fcnden \u00fccra k\u00f6\u015felerde birka\u00e7 lira biriktirmi\u015f olanlar da seneden seneye b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere yapt\u0131klar\u0131 gezinti ile biriktirdi\u011fini harcamaktad\u0131r.<\/p>\n
Esasen do\u011fu vil\u00e2yetlerinde hayat ucuz de\u011fildir. Hayat\u0131n ucuzlu\u011fu ayranla bulgur a\u015f\u0131n\u0131n her g\u00fcn yemeye al\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar nezdinde mevzu bahis olabilir. Yoksa gerek bakkaliye ve sebze, gerek manifatura, garp vilayetlerine nazaran \u00e7ok pahal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bir memur Mu\u015f\u2019ta da, Antalya\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ayn\u0131 derecesini temin edebilmesi i\u00e7in hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ki, Antalya\u2019da ki sarfiyat\u0131n\u0131n bir bu\u00e7uk mislini sarf etmesi laz\u0131md\u0131r. Asli maa\u015f\u0131 90 lira olan valilerin bile ge\u00e7im bahsinde \u015fik\u00e2yet ettiklerini g\u00f6rmekteyim. H\u00e2lbuki bu vilayetlere gelen vali ve kaymakamlar\u0131n \u2013o yerin idaresini iyi tanzime muktedir oldu\u011fu takdirde- d\u00f6rt sene kadar vazifesinde kalmas\u0131 kendisinden iyi rand\u0131man al\u0131nmas\u0131n\u0131 imk\u00e2n d\u00e2hiline koyabilir. Bunun i\u00e7in, baz\u0131 r\u00fcesay\u0131 b\u00f6lgeye ba\u011flayacak maddi tazminat\u0131n muvaf\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131n m\u00fctalaa etmekteyim.<\/p>\n
6.\u00a0\u00a0\u00a0 Do\u011fu b\u00f6lgelerinde \u00e7al\u0131\u015fan memurlar\u0131n, h\u00e2kimlerin, Jandarma subaylar\u0131n\u0131n sicilleri \u00fczerinde \u00e7ok durmak icap ediyor. Bunlardan herhangi birinin irtik\u00e2b\u0131, su istimali, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, fena karakterleri yak\u0131n amirinden itibaren m\u00fcfetti\u015fi umumiye kadar b\u00fct\u00fcn dereceler taraf\u0131ndan teyit edilirse o memur i\u00e7in hi\u00e7 olmazsa bir seneden a\u015fa\u011f\u0131 olmamak memuriyetten mahrumiyet cezas\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. Yoksa \u2013bu g\u00fcn yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi- bu hallerinden \u015fik\u00e2yet edilen bir memur \u015fark\u0131n her hangi bir kazas\u0131ndan al\u0131narak bilfarz \u0130zmir taraf\u0131na g\u00f6nderilmi\u015f olursa, rica, iltimas ve istirhamla bulamad\u0131\u011f\u0131 gayeye eri\u015fmi\u015f olur.\u00a0<\/p>\n
Madde 3-\u00a0<\/p>\n
K\u00fcrtl\u00fck hakk\u0131nda ne \u015fekilde hareket edersek edelim, idaresi ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fum b\u00f6lgenin, memleketin di\u011fer taraf\u0131na hi\u00e7bir y\u00f6nden benzeyi\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 kanunlarla idaresine devam etmenin bu b\u00f6lgede arzu u edilen huzur ve s\u00fck\u00fbnu ve temsil i\u015fini ve temsil i\u015fini halledemeyece\u011fini kabul etmek zarureti vard\u0131r.<\/p>\n
A-\u00a0\u00a0\u00a0 Bin bir cereyanlar\u0131 yukar\u0131da izah etti\u011fim b\u00f6lgenin habercisini, casusunu, serserisini, \u015fakisini m\u00fcspet delille kanunun pen\u00e7esine koymaya imk\u00e2n yoktur. Hudutlar\u0131n gece g\u00fcnd\u00fcz ge\u00e7ilmeye m\u00fcsait olan bir noktas\u0131ndan bu g\u00fcn, \u00f6b\u00fcr noktas\u0131ndan yar\u0131n d\u00e2hile giren bir propagandac\u0131 veya casusu, adeta bir cezaya \u00e7arp\u0131lmadan hudut d\u0131\u015far\u0131 edilmesi anas\u0131 babas\u0131 \u00e7olu\u011fu \u00e7ocu\u011fu k\u00f6y\u00fcnde, tarlas\u0131 mal\u0131 ba\u015f\u0131nda serbest oturan yol kesici ve \u015fakinin gasp ettiklerinde bunlara refahlar\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in vermesine mukabil haklar\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmamas\u0131, bu \u00e7e\u015fit i\u015fler yapan adamlar\u0131n cesaretini ve \u00e2detini artt\u0131raca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n
Huduttan pasaportsuz veya vesikas\u0131z gelen bir \u015fah\u0131s ya hudut boyunda bir kur\u015funla kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 veya aylarca yataca\u011f\u0131n\u0131 bilirse k\u00f6y\u00fcnde kurulmu\u015f d\u00fczeni \u00e7olu\u011fu \u00e7ocu\u011fu olan bir adam \u015fekavette s\u00fcl\u00fck ederken, k\u00f6yde b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131n, kendisini himaye edeceklerin derhal oradan kald\u0131r\u0131lacaklar\u0131n\u0131 hesaba al\u0131rsa, bu gibi fena yerlere gideceklerin \u00e2deti azalaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n
B\u00f6yle bir salahiyeti Konya valisine, Amasya valisine, Yozgat valisine verme\u011fe hi\u00e7 l\u00fczum g\u00f6rm\u00fcyorum. Fakat Mardin valisinde bulunmas\u0131 m\u00fclk\u00fcn selameti icab\u0131ndad\u0131r.\u00a0<\/p>\n
Valiye tevdiinde mahzur, tasavvur edilirse m\u00fcfetti\u015fi umuminin tasvibine terk edilebilir. Hakikat b\u00f6yle iken Mardin valisinin, polis vazife ve salahiyetleri kanunun 18 maddesine istinaden nezaret alt\u0131na alm\u0131\u015f oldu\u011fu adamlar\u0131n g\u00fcya hakk\u0131 h\u00fcrriyetleri Mardin cumhuriyet m\u00fcddei umumisince ve bin netice adliye vek\u00e2letince himayeye te\u015febb\u00fcs edilmi\u015f ve kanunun valilere verdi\u011fi hakk\u0131nda takyidi taraf\u0131na gidilmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00f6lgeyi bug\u00fcn K\u00fcrtl\u00fck propagandas\u0131, yar\u0131n K\u00fcrtl\u00fck istiklal cereyan\u0131 kaplarsa, bu g\u00fcnk\u00fc adli prensiplerin memleketi kurtaraca\u011f\u0131na kanaat getiremiyorum. Me\u011ferki b\u00f6lgedeki amme hukuku m\u00fcdafii olacak arkada\u015flar ulusal duyguyu her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutmaya azmetmi\u015f \u015fah\u0131slar ola:\u00a0\u00a0<\/p>\n
\u015eah\u0131s itibariyle idare amirlerini daha ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yarat\u0131lm\u0131\u015f olarak tasavvur etmiyorum. Buradaki fark \u00a0 vazifenin icra tarz\u0131nda kanunlar\u0131n kay\u0131tlar\u0131nda m\u00fcndemi\u00e7tir. Bu g\u00fcn m\u00fcddei umumi iken icras\u0131na katiyen yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fi yar\u0131n kaymakam veya vali oldu\u011fu zaman (laz\u0131md\u0131r) diyerek icraya kalk\u0131\u015fan memurlar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0<\/p>\n
B-\u00a0\u00a0\u00a0 Gerek yukardaki (A) f\u0131rkas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan neticeye, gerek fil a\u015f\u0131l adli te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n mu\u011flak, basit ve cahil halk\u0131n anlamas\u0131ndan uzak olmas\u0131na mebni Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesinde hususi bir adliye rejimi kurulmas\u0131 laz\u0131m oldu\u011fu kanaatindeyim.\u00a0<\/p>\n
Bu te\u015fkilat\u0131n esas noktalar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle h\u00fclasa edebilirim: <\/p>\n
1.\u00a0\u00a0\u00a0 Sulh, hukuk, ceza ve sair unvanlar\u0131 kald\u0131r\u0131p her kazada, her nevi davaya bakabilecek kaza h\u00e2kimli\u011finin kurulmas\u0131.<\/p>\n
2.\u00a0\u00a0\u00a0 B\u00f6lgenin uzak olmas\u0131na kar\u015f\u0131n adli i\u015flerin te\u015frii icap etti\u011finden her i\u015fin temyize gitmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ememek i\u00e7in \u00fc\u00e7 ki\u015fiden m\u00fcrekkep biri Bitlis, bir Diyarbak\u0131r\u2019da olmak \u00fczere iki istinaf mahkemesinin kurumas\u0131.<\/p>\n
3.\u00a0\u00a0\u00a0 Sorgu h\u00e2kimlerinin ilga sile kaza h\u00e2kiminin ilk tahkikata ba\u015flayarak neticeye g\u00f6re karar vermesinin temini.<\/p>\n
4.\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130lk ve istinaf mahkemelerinde verilen karalardan herhangi bir hadde kadar olanlar\u0131n kati h\u00fck\u00fcm olarak kabul\u00fc.<\/p>\n
5.\u00a0\u00a0\u00a0 Hukuku umumiye ile beraber dava ve talep sabretmeden \u015fah\u0131s hukukunun da zaman alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gibi esaslara dayanan bir proje ayr\u0131ca sunulacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu raporumda arz edilen hususlardan umumi m\u00fcfetti\u015flik\u00e7e yap\u0131labilecekler yap\u0131lmakta takip edilmekte olmakla beraber, T\u00fcrk\u00fc b\u00fcy\u00fck saadetlere kavu\u015fturan ve T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131 her g\u00fcn fersahlarca ileri g\u00f6t\u00fcren b\u00fcy\u00fck H\u00fck\u00fcmet \u015eefi \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019den memleketin g\u00f6rebildi\u011fi bir derdinin hal ve takibi i\u00e7in direktifler alabilmek gayesini g\u00fcderek yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 arz eylerim.<\/p>\n
Birinci umumi M\u00fcfetti\u015f<\/p>\n
Abidin \u00d6zmen <\/p>\n
K\u00fcrdistan Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi<\/p>\n
www.navendalekolin.com – www.lekolin.org – www.lekolin.net \u2013 www.lekolin.info<\/p>\n
\t<\/p>\n