Eski Yunancada ‘şehir yönetme sanatı’ kökeninden gelen politika iktidar olgusu tarafından bin yıllar içerisinde anlam erozyonuna uğratıldı. İnsanlığın toplumsallaşma aşamasında ahlakla iç içe gelişen politika olgusu Demokratik Uygarlık Manifestosu’nda köklü bir analize tabi tutuluyor. Önder Apo’nun geliştirmiş olduğu perspektif Ortadoğu için Demokratik Konfederalizm’le ete kemiğe bürünüyor. Bu perspektifleri doğru bir şekilde bilince çıkarmak için mevcut tahlilin de doğru bir şekilde yapılması gerekiyor.
Orta Doğu’da politika tarihsel ve toplumsal olarak güç, denge ve güvenlik ekseninde şekillenmektedir. Oysa politika, halkın kendini yönetmesi ve ortak sorunlarına çözüm üretmesi anlamına gelir. Ancak Orta Doğu’da politika çoğu zaman toplumun ortak değerlerini geliştirerek daha iyi bir yaşam kurma amacıyla değil, mevcut sistemleri ayakta tutma ve değişen dengeler içinde varlığını koruma anlayışıyla yürütülmektedir.
Bu nedenle bölgede güvenlik merkezi bir kontrol mekanizmasına dönüşmüştür. Devletler, kendi dışındaki her siyasi faktörü potansiyel bir risk olarak görmekte, iç ve dış politikalarını güvenlik eksenli şekillendirmektedir. Türkiye’de Kürt meselesi bunun önemli örneklerinden biridir. Suriye, Irak ve İran da benzer şekilde jeopolitik temelde güvenlik politikaları yürütmektedir. İçeride kültürel kimlik ve demokratik siyaset tartışmaları, dışarıda ise güç dengeleri ve askeri yaklaşımlar ön plana çıkmaktadır.
Suriye örneğinde devlet otoritesinin zayıflamasıyla birlikte birçok devlet, grup, milis ve farklı güç odağı ortaya çıkmıştır. Geleceğin nasıl şekilleneceği belirsizdir. Bölgesel ve küresel güçler, parçalanmış bir Suriye üzerinde etkili olmaya çalışırken istikrarsızlık sürmektedir. Orta Doğu’da yerel krizler yalnızca yerel kalmamakta, tüm bölgenin dengelerini etkilemektedir. Ekonomik baskılar, diplomatik kuşatmalar ve dış müdahaleler yerel siyasi aktörlerin etkisini azaltmaktadır.
Orta Doğu coğrafyası büyük ölçüde dış güçlerin çizdiği sınırlar ve oluşturduğu dengeler üzerinden şekillenmiştir. Enerji kaynakları, ticaret yolları ve askeri üsler bölgesel siyasetin temel unsurlarıdır. Kürt meselesi de bu dengelerin merkezinde yer almaktadır. İsrail, İran ve ABD arasındaki rekabet de bu sistemin önemli parçalarındandır.
Oysa Orta Doğu’nun temel sorunu güvenlik değil; demokrasi, özgürlük, adalet ve toplumsal uzlaşma eksikliğidir. Kalıcı istikrar, askeri ve güvenlikçi politikalarla değil, farklı toplumsal kesimlerin siyasal sürece katılımıyla ve demokratik mekanizmaların güçlendirilmesiyle sağlanabilir.
Türkiye’de kayyum uygulamaları ve yargı tartışmaları da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Bir yandan demokratikleşme ve Kürt sorununun çözümünden söz edilirken, diğer yandan siyasi partilere yönelik müdahaleler yapılması çelişkili bir durum oluşturmaktadır. Sözde muhaliflik adına kullanılan Kılıçdaroğlu’nun başından itibaren Erdoğan’ı ayakta tutma projesi olduğu daha iyi açığa çıkıyor. Bu açıdan karakteri ayakkabısından ucuz olan, doğuştan sorunlu bu kişiliğin Türkiye ve Ortadoğu’da politikayı dejenere etme aracı olarak kullanışlı bir argümana dönüştüğünü izliyoruz. Bu tarz argümanlarla, yargı ve polis gücüyle politikanın ağır bir tacize uğratıldığı görülmektedir.
Günümüzde teknolojik gelişmeler ve sosyal medya sayesinde insanlar siyasal süreçlere daha bilinçli şekilde müdahale edebilmekte, eleştirilerini daha görünür hale getirebilmektedir. Bu durum siyaseti daha dinamik bir hale getirmektedir.
Sadece Türkiye’de değil, Güney Kürdistan’da da küresel ve bölgesel güçler mevcut dengeleri değiştirmeye çalışmaktadır. Peşmerge güçlerinin Irak ordusuna entegrasyonu gibi girişimler bu çerçevede değerlendirilmelidir. Kürtlerin kendi içlerinde parçalı bir görüntü sergilemeleri ve ortak hareket etme konusunda yaşadıkları sorunlar dış müdahalelere zemin hazırlamaktadır.
Orta Doğu son yılların en hareketli dönemlerinden birini yaşamaktadır. Siyasal, ekonomik ve toplumsal krizler iç içe geçmiştir. Bu dönüşümlerin merkezinde Kürtler bulunmaktadır. Özgürlük hareketi ahlaki ve politik toplum anlayışına dayalı bir çözüm iradesini savunmaktadır.
Ortadoğu’da genel olarak seçimler yapılmasına rağmen parlamentoların etkisinin sınırlı olduğu, siyasetin devlet, ordu, güvenlik kurumları, aşiretler ve çeşitli çıkar gruplarının etkisi altında şekillendiği görülüyor. Uluslararası sermaye ve küresel güçler de bu süreçlerde belirleyici rol oynamaktadır. İttifaklar sık sık değişmekte ve bölgesel dengeler sürekli yeniden kurulmaktadır.
Önümüzdeki dönemde Kürt meselesi daha fazla tartışılacak bir konu olmaya devam edecektir. Enerji ve ticaret koridorları üzerindeki rekabet derinleşirken Kürtler de bu rekabetin merkezinde yer alacaktır. Kürt sorunu yalnızca bölgesel devletleri ilgilendiren bir mesele değil; kimlik, yönetim, siyaset, toplum ve uluslararası ilişkiler boyutları olan karmaşık bir sorundur.
Orta Doğu’daki mevcut siyasal sistemlerin sorunları çözmek yerine krizleri yöneterek hegemonyadan yana denge kurmaya çalışıyor. Buna karşılık Özgürlük hareketi yerel demokrasi, öz yönetim ve toplumsal örgütlenme fikirleriyle alternatif bir siyasal model sunuyor. Demokratik konfederalizm anlayışı da bu çerçevede değerlendirilmektedir.
Türkiye açısından Kürt meselesi yalnızca iç politika konusu değildir; dış politikayı da doğrudan etkilemektedir. Özellikle Suriye’deki üçüncü yol olan Rojava yapılanması güvenlik sorunu olarak görülmekte ve bu durum uluslararası güçlerle ilişkileri etkilemektedir. Sorunun çözümü için devlet anlayışının demokratik bir paradigma çerçevesinde yeniden tartışılması ve demokrasiyle barışık hale getirilmesi gerekiyor.
ABD’nin Orta Doğu politikasının temel hedefleri arasında İsrail’in güvenliğini sağlamak, enerji kaynaklarını kontrol etmek ve bölgesel dengeleri kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirmek yer almaktadır. Buna karşılık bölge devletleri milliyetçi ve dini temelli politikalarla Kürtlerin dilini, kültürünü ve toplumsal varlığını inkar eden politikalarda ısrar ettikleri görülüyor.
Sonuç olarak, Orta Doğu’da kalıcı barış ve istikrarın ancak demokratik ulus perspektifi, demokratik konfederalizm anlayışı ve halkların eşitliği temelinde kurulabilir. Bölge halklarının birlikte, huzur içinde ve kardeşçe yaşayabilmesi için gereken yegâne yol dört parça Kürdistan’da demokrasinin güçlendirilmesi, Ortadoğu geneli için Demokratik konfederalizm seçeneğinin yaşamsallaştırılmasıdır.
Şiyar ADIYAMAN
