18 Ağustos 2017 Cuma Saat 15:01 // Krdistan Stratejik Aratrmalar Merkezi
Tirkiye hevpeymann Emerk Rs di Sriy de

Hevpeymana Emerk/Rs ya agirbest li bar-rojavay Sriy asta serweriya herdu welatan di aloziya Sriy de diyar dike, her wiha hza wan a ferzkirina ajandayn xwe li ser hem aliyn hundirn herm yn tkildar aloziy diyar dike

Bi qas ku v hevpeyman pirsn di derbar derfeta avakirina destpkek ji qonaxeke n ya aloziya Sriy ya vekir re derxistine; pirsn bandora v hevpeyman li ser rola dewletn herm j derxistin, nemaze Tirkiye ran, bi taybet di aroveya behsa derfeta peydakirina hevpeymaneke weke w li hermn din n Sriy de.

Di navbera pwazkirin gumanan de

Dibe were gotin ku Tirkiyey hevpeymana Emerk/Rs ya di derbar agirbesta li bar-rojavay Sriyey ern girtiye dest, Tirkiy weke deriyek ji bo lihevhatinan peyda bike ji areseriyeke siyas re bibe bingeh dibne, beriya w j van herman ewle bike da ku karibe alkariyn mirovah bigihne welatiyan.

Daxuyaniya wezareta karn derve y Tirkiy di v derbar de zelal b pwaziya v hevpeyman kir wiha got: "Tirkiye pwaziya hevpeymana Emerk/Rs dike ku armanca w agirbesta git di Sriy de ye derfeta gihandina alkariyn mirovah bi rbazn hsan dike."

L ev pwaz hema veguher metirsiya bi guman dema ku rveberiya Emerka nana derfeta pkanna hevpeymaneke bi heman reng li bakur-rojhilat Sriy da ango li hermn Kurd li hember w axaftina Rsyay ya avakirina pkanneke weke w li herma Idlib  di herdu rewan de gumann Tirkiy hene.

Di rewa Idlib de metirsiya Tirkiy girday serbestkirina destn rjm hevkarn w di bin nav er li dij terre, li dij tabrn ekdar ev tabr j ji maf r bne tecrdkirin. Di rewa hermn bakur-rojhilat de j Enqere bi awayek sereke ditirse ku ev hevpeyman statya Kurd ya n hatiye avakirin li ser erd were espandin.

Ev statya li ser snorn Tirkiy yn bar ku dijminahiya Tirkiy dike ew dibje ku ji aliy Partiya Karkern Kurdistan ve bi riya hevkar w y li Sriy Partiya Yektiya Demokratk bask w y leker Yekneyn Parastina Gel ve t birvebirin. Metirsiya Tirkiy li vir dibe ku mezin bibe, ger di encama v hevpeyman de reweke siyas were peydakirin naskirineke navnetew ji statya Kurd ya n hatiye avakirin re peyda bike.

Tev ku hevpeymana pk hatiye heta niha di navbera herdu aliyn Emerk Rs de ye ten di aliy ewleh leker de maye, l baweriya hebna aliyek siyas heye, vedigere axaftinn di metbaxn veart yn keda herdu aliyn (Rsya Emerka) ye da ku bingeheke n ji avakirina dewleta Sriy re li ser bingeha federal ava bikin, nemaze bi riya destrek n ya welat bi sponsoriya Netewn Yekby.

Ev yek j dibe ku rbazek dijber berjewendiyn dewletn herm siyasetn wan ne ten li hember aloziya Sriy, l bel li hember hundir van dewletan ewlehiya wan a netew peyda bike. Ji ber ku mnakn federal yn weke v dibe ku bibe daxwazek an rbazek areserkirina pirsgirkn netew ku ev dewletn herm weke destpka parekirin di peroj de dibnin, nemaze di aroveya derketina Kurdan li herm pit ku Herma Kurdistana raq ragihand ku d raferandmek di derbar serxwebn de lidar bixne.

Metirsiyn Tirkiy yn balk

Ekereye ku gelek metirsiyn Tirkiy li hember hevpeymann Rs/Emerk yn girday agirbest hene, hin ji van metirsiyan n balk ev in:

1- Ev hevpeyman by Tirkiy tn meandin, ev yek j dibe ku li ser hesab berjewendiya w rola w di aloziya Sriy de be nemaze pit ku bi salan destwerdana w kiriye, her wiha encamn v aloziy li hundir Tirkiy, ku di encam de nz 3 milyon kober li Tirkiy bi cih bne ihtmala metirsiyn ewleh j heye.

2- Tekakesiya Emerk/Rs di danna bendn v hevpeyman de rola Tirkiy paguh dike di cihek lewaz de dihle. Bi taybet ev hevpeyman tabrn ekdar ji maf r b par dihle destn rjm hevkarn w di er li dij komn ekdar de di bin nav er li dij teror de serbest dike.

Ev yek j rewa rjm pitrast dike deriyan li piya w vedike heta li piya rveberiya Emerka i bi awayek nerasterast i j bi riya hevkar w Rsyay, nemaze li rex pvena hzn rjm ber bi snorn raq ve gihtina wan li ser snorn dar yn Reqqay, ku li vir li dij rxistina Dewleta slam (DAI) er t meandin di dema p de behsa er li Drazor t kirin.

3- Hevpeymana Emerk/Rs dikare bandoreke neyn li ser pilann Tirkiy yn leker bike, ji ber ku tevgereke di v al de d weke li dij hevpeymana agirbest were pnasekirin. Herwiha lihevhatina Rs/Emerk bi v away dihle ku vebijra leker ya Tirkiy rast gelek metirsiyan were. Dibe ku ev yek vegerandina Enqerey ji alakiya xwe ya leker li Efrn rove bike, pit ku hzn xwe li ser snor belav kirin dest bi topbarana topavjan kir.

Li ser van agahiyn jorn; i hevpeymaneke agirbest li bakur-rojhilat Sriyey pk were d r li piya topbarana Tirkiy li dij hermn Kurd bigire, ev yek j d helwesta aliy Kurd li ser erd xurt bike statya w biespne, ev j dihle ku Tirkiye herma serweriya alakiya Mertala Firat berfireh bike da ku projeya Kurd di bin kontrola xwe de bihle.

4- B guman eger hevpeymann Emerk/Rs di ferzkirina ewlehiy li hermn pevn aloziyan di Sriy de bi ser bikevin, d bandoreke neyn li ser riya nzkbn lihevhatina di navbera Rsya Tirkiy de bike, ji ber ku lihevhatinn Astana d weke mijareke ne sereke ne grng li piya hevpeymann Rs/Emerk were destgirtin.

Herwiha Mosko ku ji nzkbna bi Tirkiy re sd wergirt hit Tirkiye bedar riya siyas ya Astana bibe ji Washington heta asteke bilind dr bikeve d bi co ber bi hevkariya bi Washington re bie, da ku lihevhatinek ji aloziya siyas re peyda bike ji gumann dewletn herm dr bikeve.

Tirkiye xwe dispart nakokiyn Emerk/Rs da ku Mosko di pkanna pilann xwe de ber bi xwe ve bikine serweriya Kurdan snordar bike, pit ku nikarib v yek bi Emerka re bike. Ev yek j t wateya ku hevpeymana Emerk/Rs d bandoreke neyn li aroveya nzkbna Rs/Tirk di derbar aloziya Sriy de bike.

Lihevhatina Rs-Emerk

Pirsa sereke ku li vir derdikeve hol ev e: Gelo encama ku d ji hevpeymann Emerk/Rs pk were i ye? Bandora w li ser siyaseta Tirkiy d i be?

Di rastiy de, hjay gotin ye di aroveya pitrastkirina Emerk/Rs de ya er li dij rxistinn radkal lihevhatinn aloziya Sriy bi riya areseriyeke siyas; riya ber bi van hevpeymanan ve rjma Sriy diespne ji n ve waza dewleta Sriy bi riya destrek n peyda dike bendn w ji herdu aliyan ve tn kirin, her iqas di bin sponsoriya Netewn Yekby de be.

Dibe ku titn jorn siyaseta Tirkiy ya girday aloziya Sriy li hember ezmna bi xwe re r bi r bihle, pit ku di van saln bor de nikarib siyaseteke dr Mosko Washington bide meandin. Xwespartina w ya ber ya girday destwerdana leker ya Emerka di Sriy de ji bo ji rjm xilas bibe veguher b baweriyek tkiliyn di navbera herdu welatan de aloz bn. Her wiha xwespartina w ya girday nzkbna bi Mosko re da ku Mosko dest ji rjm berde tk , tev ku Enqere dest ji daxwaza hilweandina rjm bi dar zor berda.

Dibe ku titn jorn peywira siyaseta Tirkiy dijwar bike, ji ber ku li hember du vebijran r bi r dihle: Yek; div li gor hevpeymana Emerk/Rs tevbigere, ev yek j t wateya ku destwerdana xwe di aloziya Sriy de bes bike siyasetn w yn ber di derbar aloziy de rawestne. Du; vebijra leker aktf bike da ku hermn di bin serweriya w de ne berfireh bike, ku niha behsa mijar t kirin ku alakiya Mertala Firat armancn xwe bi temam pk neann. Ev yek j t wateya ku d li hember stratejiya Emerka li bakur Sriy di nava pevnan de be, nemaze li rex berdewama rveberiya Emerka ya alkariya leker bi Kurdan re.

Di v arovey de div li nann ekerekirina Tirkiy ji baregehn leker yn Emerka li bakur Sriy were temaekirin. Baweriya git ya Tirkiy ew e ku siyaseta Emerka li bakur Sriy d li dij berjewendiyn Tirkiyey t meandin. B guman hevpeymann Emerk/Rs ya agirbest ger paguhkirina rola Tirkiy bidomne d mijar ji Tirkiy re hesabn w yn taybet bi aloziya Sriy di qonaxa dema b de aloztir bike.

El-Cezra Nt / Xord Dill

Navenda Lkolnn Stratejk a Kurdistan

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html