TA KU R DROKA XWE NENIVSIN...
Makaleler / 11 Nisan 2014 Cuma Saat 15:18
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Herkes hevbr e ku drok end girng e. Di vir de pirsgirk tune ye. Pirsgirk di nzkatiya li hember drok de ye. Ji ber ku eger drok heqqetek be, li hember v heqqet nzkatiyn gelek cuda derdikevin. Bi awayek git mirov van nzkatiyan dikare di du bean de bigre dest. Yekemn nzkatiya qtidar ya duyemn j nzkatiya civak ye.

Herkes hevbr e ku drok end girng e. Di vir de pirsgirk tune ye. Pirsgirk di nzkatiya li hember drok de ye. Ji ber ku eger drok heqqetek be, li hember v heqqet nzkatiyn gelek cuda derdikevin. Bi awayek git mirov van nzkatiyan dikare di du bean de bigre dest. Yekemn nzkatiya qtidar ya duyemn j nzkatiya civak ye.

Nzkatiya qtidar di nrna xwe de dewlet erk bingeh digre. Smgeya v nzkatiy tac text in. Li gor v nrn, y xwed hz xwediy drok ye, drok ji hla wan ve t kirin ji wan dest p dike. Bi heybet qudret in, kesek tu hz nikare li ber wan bisekine. Yn ku li hember wan berxwedan nan bidin tawanbar gunehkar in! Ji ber v yek j pwst e bne ceza kirin! Jixwe di pirtkn drok yn qtdaran de bi zimanek qehreman cezakirina civakn berxwedr dur dirj t nivsn. Pirtkn droka wan rpel bi rpel tije er, r, kutin qirkirin e. Qada droka wan j ya di nav ar dwarn qesra qral, yan j di meydana er de ye. nsan, civak, xweza, and, huner, hilbern, ked hwd di van rpelan de zde xuya nakin. Bi taybet j civak ne xuya ye. Eger hebe j ji ber ku li ber xwe daye yan kut yan j mir ye.

Di sedsala 19 de li Ewrupa bi pketina fikr netew dewlet re dewlet qtdar xwe bi kiras netew an ku civak nixumand. Yan xwe wek nner civak nan da ji bo ku xwe rewa bike. L di rastiy de civak xiste bindestiya xwe de. orea Fransa (1789), ji aliy pkhateyn civak ve hate destpkirin. L pitre Jakobenan dest dan ser her daw j di dest Napolyon de hate fetisandin. Nzkatiya ji bo drok j bi v reng b. Yan drok li ser nav civak netew hate nivsn l di rast de civak t de neb. Mnak li gor droknas Leopold Von Ranke (1795-1886), eger qtdar dewlet hebe drok heye. Civakn b qtdar dewlet ne xwed drok in. Ji nrnn Ranke yn li ser drok ev encam derdikeve ev nzkatiya dealst e.

L dema mirov di bingeh de bigre dest, afirner drok civak bi xwe ye. Hem naneyn ji dema Neoltk heya niha v rastiy radixin p avan. Dsa hem rok destan ku bingehn drok ne, rola diyarkar ya civak nan me didin. Hem berhemn arkeolojk yn ku di ser de ji xeta iyayn Toros-Zaxros (Hlala Zrn) an ku Mezopotamya derketine v rastiy spat dikin. Ciyn drok yn weke Xerabrek, Newala or, em Hallan, em Koteber (Kurdistana Bakur); Til Helef, Til Brak, Gir Moza, Til Beyder, Gir Leyln (Kurdistana Rojava); ikefta anedar (Kurdistana Baur) gelek cihn li ran, Filstn, Lubnan, Urdun, Misir welatn din ked hilberna civak radixin p avan. Mnak di kolann arkeolojk y Xerabrek de (12 km li bakur Ruha ye) beriya zayn bi 11.000 sal jiyaneke civak ya di aliy and, huner, bawer, hilbern teknk de pket derket hol. nsanan hn di w dem de bi teknkek xurt kevirn bi ikl T ku 15-20 ton giran bn, kirine bilindkirine. Ji xwe re perestgeh ava kirine li ser keviran weyn lawirn weke r, xezal, hesp, bizin, quling, rov, gumgumok, mar, tupik neqiandine. Dsa hindek herfn wek nivsa hyeroglf li ser van keviran kolan e. Xuya ye ku hn di w dem de nsan di aliy civak, huner bawer de gihitiye asteke bilind. Cotkar xwedkirina lawiran j gelek pketiye. Mal gund hatine ava kirin. Dema mirov li berhemn ku di em Koteber de (nz naveya Erxenya bajar Amed) derketine dinre, ev asta andin kirina malan dibne. L mixabin pirtkn droka qtdar dewlet (bi taybet j ya navend Ewrup) v ast ji drok nabnin weke prehstory an ku beriya drok bi nav dikin.

Nzkatiya netew dewlet rastiyn drok berovaj serbin dike. Ya girng j rastiyn ku ne li gor berjewendiyn qtdara wan bin, vedire. Her zde geln bindest ji v nzkatiy zirar dtine dibnin. Yek ji van gelan j gel Kurd e. Gel Kurd cografya Kurdistan, xwed drokeke her kevnare dewlemend e. Mnak, droknas arkeolog Bradway dema ku li Kurdistan bi taybet j li em Koteber lkolnan dike van gotinan tne ziman: Jiyan li tu cihn chan, bi qas di hlala di navbera iyayn Toros Zaxrosan de pir bi wate nehatiye jiyan kirin

Rastiyeke din ew e ku drok di dest qtdar dewletan de bye amrek rewakirina statu berjewendiyn xwe. Lewre j drok ji hla van derdoran ve ji rastiya w t dr xistin heqqet t veartin. Li Mezopotamya Kurdistan bi sedan lkolnn arkeolojk hatine kirin. Mnak li ser Smer, Babl, Asur, Pers, Roma hwd bi hezaran berhemn drok hatina derxistin dsa bi hezaran pirtk hatine nivsn. Tev ku Hr, Mtan, Kasst, Gut, Med ji aliy civak drok ve ne km van aristaniyan e j l dema ku mijar dibe ev aristaniyn ku piyn Kurdan e, droka ku bi dest serdestan hatiye nivsn bdeng dibe. Ji hla din ve mixabin hza esker, siyas, abor, zanist teknk j di dest van serdestan de ye. Li ser v bingeh j rastiyan li gor xwe diguhernin rove dikin. Mnak, droknas Joan Oates di pirtka xwe ya bi nav Babl de dibje ku; Droknasn ku li ser Mezopotamya lkolnan dikin Kasst hmal kirine. Helbet ev tit ku Oates dibje nzkatiyek siyas ye.

Mnaka her balk j nzkatiya di derbar Hr Medan de ye. Droka Hryan beriya zayn heta bi 4000 sal kevnare ye. Hr di navbera Mezopotamya jr (Smer, Babl, Asur) geln ku li bakur Mezopotamya dijn de, xwed cih roleke stratejk in. Bandora wan li erdngariyeke berfireh belavbye (payza 2013an li Stenbola Tirkiy di kolana projeyeka metro de, berhemn Hriyan derketin). Bi taybet beriya zayn 3000 un de bandoreke mezin li ser Mezopotamya pk tnin. Gel Kurd hn j v mratey Hryan berdewam dike ziman Kurd j dewlemendiya ziman Hr dide jiyan kirin. Gelek navn cih, war, gund, er ln Kurdan ji dema Hryan mane.

Dsa Medya bye peng orea li dij serdestiya tund ya mparatoriya Asur ku bi sedan sal Mezopotamya hejand. Newroz wek cejna rizgariya ji v zilma qtdara Asur heta niha j bi co t proz kirin. Medya her iqas dewleteke temenkurt b j l li pey xwe opn kr hitin. Pit dewleta Medya rxiya j Yewnaniyan bi sedan salan nav w bi kar ann.

Her iqas droka serdestan di derbar Hr Medan de bdeng bin berhemn derketin verin j l delln hey hza and civakbyna van her du pkhateyan nan didin. Dsa ev dell nan didin ku ew piyn Kurdan e. Jixwe ziman anda Kurd delln her berbiav in. Drok ne dr me ye em j ne dr w ne. Dema me ya niha droka kevin wek tevnek bi hevdin ve hnandiye. Bguman berhemn arkeolojk delln gelek girng in. L em ji br nekin ku ziman anda niha j delln zind ji bo rastiyn drok ne. Mnak Smeriyan ji iya re digotin kur ku ev peyv bi xwe j ji ziman Hr wergirtibn. ro ev peyv di zaravay Kurd Dimilk de wek ko t gotin di Kurmanc de j gir e. Jixwe nav Hr j ji vir t wateya xwe qewm ku li ciyn bilind dij ye. Nav Kurd j berdewamiya v rastiy ye. Smeriyan ji gel Zaxrosan (Kurd) digotin Kur-t (yan iyay).

d rastiyek derdikeve hol ku eger geln bindest droka xwe, bi xwe venekolin rastiya dernexin meydan, derdorn serdest w li gor xwe binivsin. Ya rast j ew e ku droka ku bi dest desthilatdariy hatiy nivsn ji rastiy dr e. Li ser masay hatiye nivsn li gor armancn siyas ye xeyal ye.

Gel Kurd ku ji dest desthilatdaran gelek kiandiye, droka welat Kurdistan j bi heman we tije kence ye ji ber v yek j hatiye veartin. d dem hatiye derbas dibe, ji bo ku Kurd geln din yn bindest, bi xwe droka xwe vekolin binivsin. L ev tr nake. Xwendin, frbn encam derxistina ji drok mijareke jiyan ye. Tgihn weke azad, rade, rmet bi v rastiy ve girdayne.
Wek gotinn daw; droka bin erd veart, nsan civaka bindest veart ye wek droknasek gotiye; Heta ku r droka xwe nenivsin, nervan d her rokn xwe bjin.

Akif Roj

Navenda Lkolnn Stratejk a Kurdistan

www.lekolin.org - www.navendalekolin.com -www.lekolin.net - www.lekolin.info

Parveke

TAGS(ETIKETLER):  TA  KU  SER  DIROKA  XWE  NENIVISIN    

Bu Yazya Henz Yorum Eklenmemi.