Droknasa Navdar a Kurd Helbestvan Mah eref-Xanim Kurdistan
Krdistan Tarihi ve Dili / 31 Temmuz 2012 Salı Saat 16:05
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Di sedsala 19’emn de nav her girng di serdema xwe de yekane jina droknas a Rojhilata Navn e.

Di nava nivskar wjeya kurd de yek ji navn her girng Mah eref-Xanim Musture (Kurdistan) ye (1805-1847). Di sedsala 19’emn de nav her girng di serdema xwe de yekane jina droknas a Rojhilata Navn e. Mestre li qontarn iyay Zagros, li paytexta mrn Erdalan ya bajarn Siney, di malbateke helbestvan de hatiye din bi xweikbna xwe j navdar b. Mestre di malbateke arstokrat de ji dayik b, bav w di Qesrn Erdalan Kadr de xwed cihek girng b.

Bav Kurdistan Ebdulhasan Beg eleqeya w ji bo xebatn zanist heb. Bi wjey re eleqeder dib. Hebna xwe dida ser zarokn xwe bi taybet j dixwest bide Mah eref-Xanim. Di pirtka Mah eref-Xanim ya bi nav Droka Erdalan de hevokek wisa derbas dibe; “Bi destra Xweda em bi hezkirina dayka xwe hatin din, em bi terbiyeya bav xwe di jiyan de tdikoin.” Reweenbr j v yek, wiha rove dikin ku bav her tim dixwazin anda xwe derbas zarokn xwe bikin. Mestre j di zarokatiya xwe de eleqeya w ji bo xwendin nivsandin heb. Gula yekemn ya Gulstan Ebdulhesen b. Ji ber v yek j di pirtka xwe de ji bo bav xwe wiha dibje; “Me bi xra bav xwe bi pns girt xwedin nivsandin hn bn.” Mah eref-Xanim helbestkareke gelek ba droknaseke navdar b. perwerdehiyeke ba girtib. Pir zrek b, zimann fars ereb j gelek ba dizanib.

Di aliy wne kalgraf de j gelek jhat b. Di nivsn xwe de ligel naveroka w, di waza keste nestelk de j mnakn gelek ba nan dida. Mam w Ronak nence di pirtka xwe ya Hadga Amanullha de Mestre bi kalgrafn rojhilat n navdar Mn at Xazwn (1024 hate kutin), Murat Yaqup (667 bexda) Ebdulmect Talagan ( sedsala 12) re wekhev didtin.

Hevser w Xosrowxan yek ji pengn era Erdalan b. Di war usluba nivsandin de ji hevser xwe re dib alkar.

DI SERDEMA XWE DE YEKANE JINA DROKNAS A ROJHILAHATA NAVN B

Mah eref-Xanim bi waza jiyana xwe bi jrbna xwe , cihek gelek girng digirt. Xebata w ya her mezin berhema ‘Droka Erdalan’ b. Ji bo v pirtk binivse pir xebit pir lkoln kir. Di encama lkolna xwe de droka era Erdalan yan ku ji 8 hcriyan dest p dike heta dema xwe nivsandiye. Bi duayan dest bi pirtka xwe dike. Her wiha ji bo dua ji Xweda re kiriye xeyaln w pk hatine, j kfxweiya xwe tne ziman. Bi hevokek wisa dest p dike “Xweda bi xra te xeyaln min pk hatin ez hatim van rojan ez niha j dest bi v pirtk dikim. Min Kurd droka kesn li welat dijn pir ba hn kir fr mirovan kir. Min avkaniyn din xwedin ez gihitim v qeneet ku di droka Kurdistan de (Behsa Erdalana dike) ez gihitim hin encamn zelal teqez. Her iqas ku min bi vegotineke rastn vegotibe j dibe ku aliyn w yn km j hebin. Ev hirs eqa heqqet ya ku bi min re ji bo nivsn droknasn ku ber nivsandibn dibe alkar. Min di w pirtk de demn ku era Ban Erdalan tde jiyaye, min kar ku wan dikir hn kir ji mezinn xwe guhdar kir nivs. Her wiha ez bm ahid gelek titan. Pit ez yek ji pengn Erdalan, Xosrowxan re zewicm n de min bi malbatn mezin re tkiliyn ba dann. Min rast batir hn kir...” Li gor gelek pisporan ev pirtk li gor gelek pirtkn din rast ne.

JI STRKA HELBESTKARAN 20 HEZAR BEYT

Ji bo w digotin strka helbestkaran. Kevneopiya gel xwe ba dide xuyakirin. waza helbestan ba fm dikir. Di nivsn w de sadebn heb. Her wiha behsa evn hezkirin dikir. Usluba xwe bi kar dian. Di pirtkn xwe de ziman Mestre pir dewlemend girt. Mnak dema di taswra xeyalan de ji bo wan bne rewa sembola evn azadiy ziman ku bi kar tne balke.

Di 1967’an de di kovara ‘Re Sp’ ya li ran hate weandin de Mah eref-Xanim bi awayek ku di lteratura Kurd Persan de jina her navdar a helbestkar e hate nasandin. Pismam Mestre, Mrza Ekber Sadiq di pirtka xwe ya ‘Hadgey Nasriye’ de dibje ku Mestre 20 hezar beyt nivsiye. Ev di nava dem de wenda b. Di sala 1925’ de 2 hezar beyta ku bi fars hatib nivsin a Mah-eref Xanim li Tehran hate weandin. Mestre gelek nivsn xwe bi zaraveya narn a li Sine Silmaniy t bi kar ann bi Goran nivsiye. Mnak li qesran j Goran zaraveyeke serwer b.

Mestre di 20 saliya xwe de bi Xsrow Xan re re zewic. Di herema Xosrow Xan de Husnut ahan Xanim j heb. Ew j kea Xanedann Kaar b. Xosrow Xan evndar Mestrey b, l ev evn 9 salan berdewam kir. Xosrow Xan ji ber nexweiya kezeb mir. Zarokn Mah eref-Xanim Kurdistan tune b l ji hevser w y din 6 zarokn w hebn. Dema Hosrow Beg mir, kur w Riza Gullu Xan 11 sal b. Ji ber v yek hevsera w yn din ji bo desthilatdariy bi dest bixe kete nava tevger li ser text runit. Dema kur w hate 18 saliya xwe bi w re j ketib nava tkoneke mezin. Mirina Xosrow Xan ji bo Mestrey girg b. Mestre pit guherna desthilatdariy pir zehmet kiand tu dibj qey tola rojn ku Hosrow Xan dijya digirt. Mestre dema droka Erdalan dinivs ev dem vegotin. Aliy zehmet xwe yn jiyan vegot. Pit mirina hevser xwe helbestn xwe zdetir bi dinivs.

Mah eref-Xanim jiyaneke pir asay jiya. Hem wek Keybanyek hem j b penaber. Di v dem de gel ji bo w b alkar. Bi fermana era Erdelan sirgun herma Baban kirin. Wan li iyayn Avraman rwitiyeke zehmet kirin. Mah eref-Xanim yek ji wan b. Ji ser axa xwe hatib drxistin Mestre j di nava penaberan de dijiya. Ji ber v yek di nava gel de ew wek jinek mnak dihat dtin. L ew j wek gelek in din b..

Mah eref-Xanim ji ax dostn xwe dr di sala 1847’an de li Qontara girn Seywana spartin ax. Li wir helbestkarn sedsala 19’emn hatine definkirin. Jiyana v jina rewenbr 150 sal nde ji aliy jinek din ve hate nivsin. Nivskar Yevgeniya lna Vaslyevna ku kurdologek girng ya St Petersburg ye jiyan bermehn Mah eref Xanim kir pirtk.-ANF/Moskow

Rahm Yagmur / Kurdistan Lezgyeva

Navenda Lkolnn Stratejk a Kurdistan

www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net - www.lekolin.info

Parveke

TAGS(ETIKETLER):  

Bu Yazya Henz Yorum Eklenmemi.