em Dcleyl Wran Dikin
Ekoloji / 02 Temmuz 2012 Pazartesi Saat 10:07
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Endezyar Derdor Mehmet Bikim, diyar kir ku ji ber em Dcley nay nasandin ji Pran heta Bsml parastina derdor em nay kirin,

Endezyar Derdor Mehmet Bikim, diyar kir ku ji ber em Dcley nay nasandin ji Pran heta Bsml parastina derdor em nay kirin, em wran dibe wiha got: "Ghandina hev a hewceza Dcle Firat ne ekolojk e.

Di serdema kevn de ereban ji em Dcley re, Djla, faris kurdan Tgra, rsan Tr yunaniyan j Tgrs gotine. ro j hem ewrop ji em Dcley re, Tgrs dibjin. Koka gotin yek e lbel her gel li gor ziman xwe bilv kiriye. Gotina Dcley xerabkirina Tgra ye. Lvkirina “Dcle”ya royn nzk bilvkirina (telafuzkirina) ereb ye. Wateya Tgra; bi tj hz diherike mezin e. Ji xwe Bot, Czr, Mrdn heta li hindek devern Bar hn ro j ji Dcly re dibjin Ava Mezin an em Mezin.

Du miln Dcley hene. Seraviya milek j, iyayn Master Sar ne ku nzk gola Hezar ne. Ev mil ber bi Maden ve t. Li wir nav w d em Maden ye. Avare j dibjin. em Maden ber bi Pran ve t di rojavay Pran de ber bi bar ve diherike.

Mil Dcley y duyem j, ji herma Lic ji Biriqleyn derdikeve ew j ber bi rojavay Hn rojhilat pran ve diherike. Herweha emn Maden Biriqleyn nzk bajar Egl dibin yek. Pitre ava Furkao (Devegeidi) t ser. Dcle ro di nav bajar Amed de, ber bi Bismil ve eng dide. Ava emn Re Ambar tn ser. Pitre ava emn Batman, Xerzan Botan tn ser hn xurtir bi hztir dibe. Di Heskf de, ber bi Cizr ve die dadikive bar Kurdistan. Ji Musil n ve ava Zy Mezin Zy Bik tn ser. Ji Zy Bik re Avan j dibjin. Ji hermen Lolan, emznan Gever j emeke trav t ser Zy Bik ku j re dibjin Ava Heyat. Ya her daw j ji Zagros herma ran ava eme Diyal dikeve ser ava em Dcley. Dcle ji aliy dirjbn ve em Kurdistan y duyem e l pit ku derbas Iraq dibe ji aliy debiya av ve em Kurdistan y her pirav mezin e.

Dcle ji ser heta daw 1900 km dirj e. Di di nav tixbn Tirkiya royn de dirjiya Dcley 523 km ye. Bi tev, 600 km di nav axa Kurdisan re derbas dibe. Li bar bajar Bexday Dcle Ferad dibin yek d j re dibjin Yekava Ereb (at-ul Arab).

Qada (hewza) Dcly, ji sed 12 li nav tixbn Tirkiy (38.280km2), ji sed 2 Suriye (6380km2), ji sed 54 Iraq (172260 km2), ji sed 34 ran welatn din e. Bi git qada avdaniya Dcley 319000 km2 ye. Dcle di bajar Msil re diherike

Di Tewrat de behsa afirandina Adem bihut t kirin nav ar eman derbas dibin. Nav y syem Dcle ye. (Tekvn 2: 8-14)

Dcle mtoloj

Di derbar em Dcley de du mtoloj hene.

Ya yekem: T gotin ku Xweda emir daye Pxember Danyal j re gotiye ava ku ji ikefta Biriqleyn derdikeve, bi gopala xwe j re xzek bikne bila di w xet de biherike here. Pxember Danyal emir bi cih aniye asaya xwe li seraviya em ku ji ikefta Biriqley heta Kendava ran die, dikne. Av di cya gopal de dikerike dibe em Dcley. Lbel ev xz weha hatiye kiandin ku dema ava em zde bilind bibe, ji bo ku zerar nede xelk xizan n ku li der dora em dijn, av bikaribe ciy xwe biguhre. Loma em Dcl tim ciy xwe diguhere.

Ya duyem: Amed bawer dikin ku ava Dcley raste rast die bihut. Xweda firteyn (melekn )xwe li bihut ne. Li ser bingeha v baweriy jin ken amed vara cejna qurban li ser kaxez daxwaz gilnameyn xwe dinivsin diin ser pira Dehder. Dest bi dueyan dikin nameyn xwe yn amadekir di pir re davjin jr. Name bi av re diin bihut. Nameyn ku bi av re bi r dikin, di demeke nzk de digihn dest Xweda daxwaz dueyn wan qebl bibin.

Dcle zebe

Li chan zeben her mezin jdar, li Amed li ber em Dcley tn andin. Di meha nsan de ava Dcley hd hd diike, km dibe. Li kenar keviyn em qm slik dimnin. Ev ax aluvyon e. Di navbera 15-30 meha nsan de, d zebevann amed di nav w aluvyona em de dest bi kolana alikn zebean dikin. alikn xwe 140-150 cm fireh 40-60 cm j kr dikolin. Armanca krahiya alikan a 40-60 cm ew e ku bin w bigihe sewiya av. Di navbera du alikan de j 50 cm mesafe dihlin.

Ji ber ku mirovn li derdor em dijn ji herma Pran heta Bsml em neparastiye ba bikar neaniye derdor em wran kiriye em qirj kirine. Endezyar Derdor y Serokatiya Dareya Kontrol Parastina Derdor y aredariya Bajar Mezin a Amed Mehmet Bikim, an ziman ku li gor rziknameya sala 1990'an a parastina rex derdora em nasandina em ji Bsml dest p dikir heta sriyey di wiha got: "Herma ji Pran heta Bsmile nexistine nava v snor. Ji ber ku dewlet bi armanca ewlehiy xwest bendavan li v herm ava bike ev sinor nexist nava snor parastin. Ji bo gel ji v herm ko bike ev herm nexist nava snor parastin nasandin. L div ev yek b rastkirin parastin."

Kso j di talkeya windabnde dijn

Bitim, destnan kir ku ji ber herma ji Pran heta Bsml wek herma parastin nehatiye naskirin her der wran dibe heta sewaln derdor j wran bne. Bitim, bilev kir ku kso j talkeya windabn tuenbn dijn wiha got: "Ji ber ve pekanna rziknamey regeh war em hatiye guhertin. Ji Pran heta Amed war rgeha em hatiye guhertin. Geyem avah naet li dora w tn lkirin wran dikin. Gelek ocaxn xz hatine vekirin her der t talankirin wrankirin.

HES her tit wran tune dikin

Bikim, an ziman ku ji ber destra avakirina HES'an li ser Dcley t dayn HES'n tn avakirin her tit wran talan dike xwest d her kes li hember v yek bi hestiyar tev bigere. Bitim, bang li wezr raydarn dewlet kir xwest peyviren xwe yn li hember xweza derdor bikar bnin.

Bitim, bilv kir ku poltkaya dewlet dixwaze qadn Dcle Firat bike yek her tit ji cewher ruh w dr bixe. Bitim, destnan kir ku ev proje ne kolojk e dijber ekolojiy poltk e wiha got: "Ev li dij maf hem geln ku li derdorn Dcley dij ye maf her kes binp dike.-DHA

Navenda Lkolnn Stratejk a Kurdistan

www.navendalekolin.com www.lekolin.org -www.lekolin.net - www.lekolin.info

Parveke

TAGS(ETIKETLER):  

Bu Yazya Henz Yorum Eklenmemi.